กีฬาหลังผ่าตัดสะโพกเทียม — มีทางกลับมาได้ ถ้ารู้ว่ากีฬาไหนใช่และไม่ใช่

วันที่ยืนชมสนามกอล์ฟได้แค่ข้างรั้ว เพราะสะโพกปวดจนเดินเข้าไปไม่ได้

กับวันที่ยืนตีกอล์ฟได้สองชั่วโมง ลมเย็น อากาศดี ไม่ปวดเลยแม้แต่นิดเดียว

มันอยู่ห่างกันแค่ 8 เดือน

กีฬาหลังผ่าตัดสะโพกเทียม — มีทางกลับมาได้ ถ้ารู้ว่ากีฬาไหนใช่และไม่ใช่

ถ้าคุณเพิ่งผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม หรือกำลังจะผ่าตัด

หนึ่งในคำถามแรก ๆ ที่หลายคนถามผมคือ

"หมอครับ แล้วผมจะกลับไปตีกอล์ฟได้ไหม?"

"ว่ายน้ำยังได้อยู่ไหม?"

"หรือต้องหยุดออกกำลังกายไปตลอดชีวิตเลย?"

คำตอบของผมไม่ใช่ "หยุดได้เลย" และไม่ใช่ "ทำทุกอย่างได้ตามใจ"

มันอยู่ตรงกลาง มีหลักฐานทางการแพทย์รองรับ และดีกว่าที่หลายคนคาดไว้มาก

ชายวัย 62 ปีคนหนึ่งที่มาพบผม เคยตีกอล์ฟกับเพื่อน ๆ ทุกเช้าวันเสาร์มาสิบกว่าปี

กิจวัตรที่ไม่ใช่แค่กีฬา แต่เป็นวงสังสรรค์ เป็นเวลาของเพื่อนเก่า เป็นช่วงเวลาที่เขารู้สึกว่าตัวเองยังแข็งแรง

จนกระทั่งสะโพกซ้ายเริ่มปวด ทีแรกเป็นแค่หลังออกกำลังกาย แล้วก็ปวดขณะเดิน แล้วก็ปวดตอนนั่ง

สองปีผ่านไป วันเสาร์เขานั่งดูเพื่อนตีกอล์ฟจากข้างสนาม เพราะเดินตามไม่ไหวแล้ว

"ผมกลัวครับ ว่าถ้าผ่าตัดแล้วจะยิ่งเล่นไม่ได้อีก"

นั่นคือสิ่งที่เขาบอกผมในวันแรกที่มาปรึกษา

ผมบอกเขาว่า ความกลัวนั้นเข้าใจได้ แต่ข้อมูลที่มีบอกอีกเรื่องหนึ่ง

ก่อนจะตอบว่ากีฬาไหนกลับมาได้หรือไม่ได้ ต้องเข้าใจว่าข้อสะโพกเทียมทำงานอย่างไร

ข้อสะโพกเทียมประกอบด้วยสองส่วนหลัก ส่วนแรกคือ "หัวข้อ" ทำจากโลหะหรือเซรามิก ส่วนที่สองคือ "เบ้ารับ" ที่บุด้วยวัสดุพิเศษคล้ายพลาสติกคุณภาพสูง

เวลาเดิน ข้อสะโพกรับน้ำหนักประมาณ 2.5 เท่าของน้ำหนักตัว แต่เวลาวิ่ง ตัวเลขนั้นกระโดดขึ้นไปที่ 5 เท่า เพราะมีแรงกระแทกจากการที่เท้าปะทะพื้นซ้ำ ๆ

ลองนึกถึงรองเท้าที่ดีที่สุดในโลก ถ้าใส่วิ่งบนถนนหินทุกวัน มันก็สึกเร็วกว่าการเดินบนพื้นเรียบ

แต่ถ้าใส่เดินทั่วไป หรือใส่ในสระว่ายน้ำ หรือบนอานจักรยาน มันอยู่ได้นานกว่า

ข้อสะโพกเทียมก็เช่นกัน แรงกระแทกสูง สึกเร็ว แรงกระแทกต่ำ อยู่ได้นาน

นั่นคือหลักการที่กำหนดว่ากีฬาไหนทำได้ กีฬาไหนต้องระวัง

ข้อสะโพกเทียมในปัจจุบันทำจากวัสดุที่ทนทานกว่าเมื่อ 20 ปีก่อนมาก ทั้งเซรามิกที่เรียบและแข็งกว่าโลหะ และพลาสติกพิเศษที่ผ่านกระบวนการทำให้ต้านทานการสึกหรอได้สูง

ข้อดีคือ ผู้เชี่ยวชาญทั่วโลกเริ่มแนะนำกิจกรรมหลังผ่าตัดได้มากขึ้นกว่าเดิม

การวิจัยพบว่า ผู้ที่มีความกระตือรือร้นระดับปานกลางหลังผ่าตัดสะโพกเทียม ไม่ได้มีอัตราการผ่าตัดซ้ำสูงกว่าคนที่นั่ง ๆ นอน ๆ อย่างมีนัยสำคัญ

ในทางตรงข้าม กล้ามเนื้อที่แข็งแรงจากการออกกำลังกายเหมาะสม ช่วยรับแรงกระแทกและปกป้องข้อเทียมได้ดีกว่า

ความพร้อมของแต่ละคนไม่เท่ากัน สิ่งที่แพทย์ดูก่อนอนุมัติให้กลับมาเล่นกีฬา มีอยู่ 5 ข้อหลัก

• ระยะเวลาหลังผ่าตัด — กระดูกต้องยึดกับข้อเทียมให้แน่นพอก่อน ใช้เวลาอย่างน้อย 6-12 สัปดาห์

• ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบสะโพก — กล้ามเนื้อที่แข็งแรงคือเกราะที่ดีที่สุดของข้อเทียม

• ผลการประเมินความเจ็บปวดและการเคลื่อนไหว — ใช้แบบประเมินมาตรฐานที่เรียกว่า "Oxford Hip Score" คะแนน 40 ขึ้นไปจาก 48 บ่งบอกว่าสะโพกฟื้นตัวได้ดี

• ภาพถ่ายรังสี (เอกซเรย์) — ดูตำแหน่งและการยึดของข้อเทียม

• ชนิดกีฬาที่ต้องการกลับมาเล่น — นี่คือปัจจัยสำคัญที่สุด

เมื่อมาพบแพทย์ การประเมินความพร้อมเริ่มจากการซักประวัติว่าเจ็บปวดมากน้อยแค่ไหนในชีวิตประจำวัน ตามด้วยการตรวจร่างกายดูพิสัยการเคลื่อนไหวของสะโพก และความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ

จากนั้นอาจมีการเอกซเรย์เพื่อดูว่าข้อเทียมยึดอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้องหรือเปล่า และถ้าจำเป็น อาจตรวจอัลตราซาวด์หรือ MRI เพื่อดูเนื้อเยื่อรอบข้อ

สิ่งเหล่านี้รวมกันจะบอกว่าคุณพร้อมแค่ไหนสำหรับกีฬาที่ต้องการ

นี่คือสิ่งที่งานวิจัยและผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่เห็นตรงกัน

กีฬาที่กลับมาเล่นได้

ว่ายน้ำ เริ่มได้เมื่อแผลหายสนิทดีแล้ว ประมาณ 6-12 สัปดาห์หลังผ่าตัด ระยะแรกหลีกเลี่ยงท่ากบที่ต้องบิดสะโพกออกมาก หลัง 3 เดือนสามารถว่ายได้หลายท่ามากขึ้น

ปั่นจักรยาน จักรยานอยู่กับที่เริ่มได้ตั้งแต่ 6-12 สัปดาห์ เพราะไม่มีแรงกระแทก และช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อต้นขาได้ดี จักรยานบนถนนปกติเริ่มได้ที่ประมาณ 3 เดือน

กอล์ฟ เป็นกีฬาที่ผู้เชี่ยวชาญกระดูกและข้อส่วนใหญ่อนุญาต ไม่มีรายงานว่าการตีกอล์ฟทำให้ข้อเทียมหลุดหรือหลวม สามารถเริ่มตีในสนามขนาดสั้นได้ประมาณ 3 เดือน และกลับมาเล่นเต็มรูปแบบได้ที่ 6-12 เดือน

เทนนิสคู่ กีฬาเทนนิสในรูปแบบ "คู่" หรือที่เรียกว่าดับเบิ้ล เป็นตัวเลือกที่ดีกว่าเทนนิสเดี่ยว เพราะเคลื่อนที่น้อยกว่า แรงบิดที่สะโพกน้อยกว่า เริ่มได้ที่ประมาณ 6-9 เดือน

กีฬาที่ไม่แนะนำ

วิ่ง แรงกระแทกจากการวิ่งสูงกว่าการเดิน 2-3 เท่า ทำให้ข้อเทียมสึกหรอเร็วขึ้นในระยะยาว แพทย์ส่วนใหญ่ไม่แนะนำ

กีฬาที่ต้องปะทะร่างกาย เช่น ฟุตบอล บาสเกตบอล มวย ยูโด ศิลปะการต่อสู้ต่าง ๆ มีความเสี่ยงข้อเทียมหลุดหรือกระดูกหักได้สูง

ถ้าคุณเล่นกีฬาที่นอกเหนือจากนี้ ให้ปรึกษาแพทย์เป็นรายกรณี บางกีฬาอาจเล่นได้ในบางเงื่อนไข

กรอบเวลาโดยรวม

เดินได้ตั้งแต่วันแรกหลังผ่าตัด โดยมีไม้ค้ำยัน

ขับรถได้ประมาณ 6 สัปดาห์ ขึ้นอยู่กับว่าผ่าตัดสะโพกข้างซ้ายหรือขวา และประเภทรถ

กีฬาเบาเริ่มได้ที่ 3 เดือน

กีฬาหนักกลับมาได้เต็มที่ที่ 6-12 เดือน

การวิจัยบอกว่าผู้ที่เคยเล่นกีฬาก่อนผ่าตัดสะโพกเทียมกว่า 73% สามารถกลับมาเล่นกีฬาได้หลังผ่าตัด และในกลุ่มที่เล่นกีฬา low-impact อัตราการกลับมาเล่นได้สูงกว่า 72%

สำหรับผู้ที่ไม่เคยเล่นกีฬามาก่อน บางคนถึงกับเริ่มออกกำลังกายเป็นครั้งแรกหลังผ่าตัด เพราะสะโพกที่ไม่ปวดทำให้ทำสิ่งต่าง ๆ ได้มากขึ้น

ข้อเทียมรุ่นใหม่มีอายุการใช้งานยาวนานกว่าเดิมอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับที่ใช้เมื่อ 20 ปีก่อน การกลับมาเล่นกีฬาที่เหมาะสมจึงเป็นไปได้มากกว่าที่หลายคนคิด

สิ่งที่เกิดขึ้นถ้าเลือกกีฬาที่ไม่เหมาะสม

ถ้าฝืนเล่นกีฬาที่มีแรงกระแทกสูง เช่น วิ่งระยะไกลหรือกีฬาปะทะร่างกาย อาจเกิดสิ่งเหล่านี้ได้ในระยะยาว

• ข้อเทียมสึกหรอเร็วกว่าปกติ ทำให้อาจต้องผ่าตัดซ้ำก่อนกำหนด

• ข้อเทียมหลุดออกจากตำแหน่ง โดยเฉพาะในกีฬาที่มีการบิดหรือกระแทกที่สะโพก

• กระดูกรอบข้อเทียมแตกหัก ซึ่งซับซ้อนในการรักษามากกว่ากระดูกหักธรรมดา

วิธีดูแลตัวเองให้กลับมาเล่นกีฬาได้นานที่สุด

• เลือกกีฬา low-impact ที่แพทย์แนะนำ ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน กอล์ฟ เทนนิสคู่ เหล่านี้คือกีฬาที่ไมตรีกับข้อเทียม

• อบอุ่นร่างกายก่อนออกกำลังกายทุกครั้ง สะโพกที่ได้อบอุ่นพอจะเคลื่อนไหวได้นุ่มนวลกว่า

• เสริมสร้างกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพกอย่างต่อเนื่อง กล้ามเนื้อที่แข็งแรงคือเกราะกำบังที่ดีที่สุดของข้อเทียม

• ฟังสัญญาณร่างกาย ถ้าเริ่มรู้สึกปวดผิดปกติหรือสะโพกไม่มั่นคง หยุดและปรึกษาแพทย์

• นัดตรวจตามที่แพทย์กำหนดสม่ำเสมอ ปีละครั้งก็เพียงพอในระยะยาว เพื่อดูสภาพข้อเทียม

ถาม: ผ่าตัดสะโพกเทียมแล้วว่ายน้ำได้ไหม?

ตอบ: ในหลายกรณีสามารถว่ายน้ำได้หลังจากแผลผ่าตัดหายดีแล้ว โดยทั่วไปประมาณ 6-12 สัปดาห์หลังผ่าตัด แต่ควรหลีกเลี่ยงท่ากบในระยะแรก เนื่องจากแรงบิดของขาอาจส่งผลต่อข้อเทียม หลัง 3 เดือนมักว่ายได้หลายท่ามากขึ้น

ถาม: วิ่งได้ไหมหลังผ่าตัดสะโพกเทียม?

ตอบ: โดยทั่วไปแพทย์ส่วนใหญ่ไม่แนะนำให้วิ่งหลังผ่าตัดสะโพกเทียม เพราะแรงกระแทกจากการวิ่งอาจทำให้ข้อเทียมสึกเร็วขึ้นในระยะยาว กีฬาที่มีแรงกระแทกต่ำอย่างว่ายน้ำหรือปั่นจักรยานเป็นทางเลือกที่เหมาะสมกว่า

ถาม: กลับไปตีกอล์ฟหลังผ่าตัดสะโพกได้เมื่อไหร่?

ตอบ: โดยทั่วไปสามารถเริ่มตีกอล์ฟในสนามขนาดสั้นได้ประมาณ 3 เดือนหลังผ่าตัด และกลับมาตีเต็มสนามได้ที่ประมาณ 6-12 เดือน ขึ้นอยู่กับความพร้อมของร่างกายและผลการประเมินจากแพทย์ กอล์ฟเป็นกีฬาที่ผู้เชี่ยวชาญด้านกระดูกและข้อส่วนใหญ่อนุญาต

ถาม: การออกกำลังกายหลังผ่าตัดสะโพกเทียมจะทำให้ต้องผ่าตัดซ้ำเร็วขึ้นไหม?

ตอบ: งานวิจัยพบว่ากิจกรรมระดับปานกลางไม่ได้เพิ่มอัตราการผ่าตัดซ้ำในระยะยาวอย่างมีนัยสำคัญ ในทางตรงข้าม กล้ามเนื้อที่แข็งแรงจากการออกกำลังกายที่เหมาะสมอาจช่วยปกป้องข้อเทียมได้ด้วย สิ่งสำคัญคือการเลือกประเภทกีฬาที่มีแรงกระแทกต่ำ

ถาม: ต้องรอนานแค่ไหนกว่าจะขับรถได้หลังผ่าตัดสะโพก?

ตอบ: โดยทั่วไปประมาณ 6 สัปดาห์สำหรับสะโพกข้างขวา หรืออาจเร็วกว่าถ้าผ่าตัดข้างซ้ายและขับรถเกียร์อัตโนมัติ แต่ควรปรึกษาแพทย์ก่อนกลับมาขับรถในทุกกรณี เพราะแต่ละคนฟื้นตัวไม่เท่ากัน

แล้วคุณล่ะครับ มีกีฬาหรือกิจกรรมอะไรที่กังวลว่าจะกลับมาทำได้ไหมหลังผ่าตัดสะโพก? คอมเมนต์มาบอกกันได้เลย

สรุปสิ่งที่ต้องจำ

• ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน กอล์ฟ และเทนนิสคู่ คือกีฬาที่กลับมาเล่นได้ใน 3-12 เดือน

• วิ่ง กีฬาปะทะ และศิลปะการต่อสู้ไม่แนะนำสำหรับผู้มีสะโพกเทียม

• การออกกำลังกายระดับปานกลางไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงผ่าตัดซ้ำอย่างมีนัยสำคัญ

• แพทย์จะประเมินความพร้อมเป็นรายบุคคล ไม่มีสูตรเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน

• ข้อเทียมรุ่นใหม่ทนทานกว่าเดิมมาก ทำให้การกลับมามีชีวิตกระตือรือร้นเป็นไปได้จริง

ชีวิตที่กระตือรือร้นไม่ได้สิ้นสุดที่ห้องผ่าตัด สำหรับหลายคน มันเริ่มต้นใหม่อีกครั้งที่นั่น ขอแค่รู้ว่ากีฬาไหนใช่ และต้องรอนานแค่ไหน

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการกลับมาเล่นกีฬาหลังผ่าตัดสะโพกเทียม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล อาการและความเสี่ยงของแต่ละคนแตกต่างกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับตัวคุณ

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อได้ที่ Line ID @doctorkeng

เพิ่มเพื่อน Line https://lin.ee/swOi91Q โทร 081-5303666

📖 อ่านคู่มือโรคฉบับเต็มได้ที่ กีฬาหลังผ่าตัดสะโพกเทียม