เช็กด่วน! 5 สัญญาณเตือน... เมื่อไหร่ที่ต้องสงสัยว่าผู้สูงอายุ “ฮอร์โมนคอร์ติซอลต่ำ” หรือ “ไตเริ่มเสื่อม”

“คุณป้าสมจิต” (นามสมมติ) อายุ 72 ปี มีอาการอ่อนเพลียมาเป็นเดือน

“หมอคะ ป้าก็กินข้าวได้ปกตินะ แต่มันไม่มีแรงเอาเสียเลย เดินนิดหน่อยก็หน้ามืด แถมปวดเมื่อยตามตัวไปหมด ป้าเป็นโรคชราธรรมดา หรือร่างกายป้ากำลังฟ้องอะไรบางอย่างคะ?”

อาการอ่อนเพลียและปวดเมื่อยในผู้สูงอายุ เป็นเหมือน "ยอดภูเขาน้ำแข็ง" ครับ ภายใต้ความเหนื่อยล้านั้น อาจมีต้นตอมาจาก 2 อวัยวะสำคัญที่ทำงานผิดปกติ นั่นคือ ต่อมหมวกไต (ผลิตฮอร์โมนคอร์ติซอล) หรือ ตัวไตเอง วันนี้หมอจะมาชวนสังเกต "สัญญาณอันตราย" ที่จะบอกว่าถึงเวลาต้องพาคุณพ่อคุณแม่ไปตรวจเช็กอย่างละเอียดแล้วครับ

1. สังเกต "ระดับพลังงาน" และ "ความดันโลหิต" (สงสัยคอร์ติซอลต่ำ) คอร์ติซอลคือฮอร์โมนที่ช่วยให้ร่างกายรับมือกับความเครียดและรักษาระดับความดัน • สัญญาณเตือน: เพลียแบบชาร์จไฟไม่เข้า (Chronic Fatigue), ลุกขึ้นแล้วหน้ามืดบ่อย (Orthostatic Hypotension), อยากของเค็มผิดปกติ • จุดสังเกต: หากมีอาการ "ปวดเนื้อตัวระบม" ร่วมกับความดันต่ำ ให้สงสัยภาวะคอร์ติซอลต่ำ เพราะร่างกายขาดฮอร์โมนไปลดการอักเสบตามธรรมชาติต่างจากโรคชราทั่วไปที่ความดันมักจะสูงครับ

2. สังเกต "การบวม" และ "การขับถ่ายปัสสาวะ" (สงสัยไตเสื่อม) ไตมีหน้าที่กรองของเสียและรักษาสมดุลน้ำ • สัญญาณเตือน: หนังตาบวมตอนเช้า, เท้าและขาบวมกดบุ๋ม, ปัสสาวะตอนกลางคืนบ่อยเกิน 2-3 ครั้ง หรือปัสสาวะมีฟองมาก • จุดสังเกต: ถ้าเริ่มมีอาการ "คันตามตัว" หรือ "ผิวซีดเหลือง" ร่วมกับการบวม ให้สงสัยว่าไตเริ่มขับของเสียไม่ออกแล้วครับ

3. สังเกต "สีผิว" และ "รอยพับ" (เบาะแสจากฮอร์โมน) • สัญญาณเตือน: ผิวคล้ำขึ้น (Hyperpigmentation) โดยเฉพาะตามข้อพับ ลายมือ หรือรอยแผลเป็นเก่าๆ ทั้งที่ไม่ได้ไปตากแดด • ทำไมถึงเป็น: เมื่อคอร์ติซอลต่ำ สมองจะหลั่งฮอร์โมนกระตุ้นออกมามาก ซึ่งฮอร์โมนนี้มีฤทธิ์กระตุ้นเม็ดสีผิวด้วย เป็นสัญญาณเฉพาะของภาวะต่อมหมวกไตบกพร่องครับ

4. สังเกต "ระบบทางเดินอาหาร" และ "รสชาติอาหาร" • สงสัยคอร์ติซอลต่ำ: มักมีอาการปวดท้องคลื่นไส้แบบหาสาเหตุไม่เจอ น้ำหนักลดฮวบ • สงสัยไตทำงานไม่ดี: มักจะ "เบื่ออาหาร" โดยเฉพาะเนื้อสัตว์ และรู้สึกเหมือนมี "รสขมหรือรสเหล็กในปาก" เนื่องจากมีของเสีย (Urea) ค้างในกระแสเลือดสูงครับ

5. สังเกต "อาการปวด" ที่รักษาไม่หาย • สัญญาณเตือน: ปวดกระดูก ปวดตามข้อ หรือปวดเมื่อยกล้ามเนื้อแบบกระจายตัว กินยาแก้ปวด (Paracetamol) แล้วไม่ดีขึ้น • ความต่าง: ถ้าปวดร่วมกับเพลียจัด ให้เช็ก คอร์ติซอล แต่ถ้าปวดกระดูกร่วมกับอาการบวมและซีด ให้เช็ก ค่าไต และระดับฟอสฟอรัสในเลือดครับ

แนวทางการตรวจเมื่อสงสัย

หากมีอาการเข้าข่าย หมอแนะนำให้รีบตรวจ 2 อย่างนี้ครับ:

  1. ตรวจเลือดดูค่าไต (Bun/Creatinine/eGFR): เพื่อดูความสามารถในการกรองของเสีย

  2. ตรวจระดับคอร์ติซอลช่วงเช้า (Morning Cortisol): เพื่อดูระดับฮอร์โมนแก้ปวดและฮอร์โมนพลังงานของร่างกาย

สรุป อย่าปล่อยให้ความอ่อนเพลียถูกตีตราว่าเป็นแค่ "โรคชรา" ครับ หากสงสัยว่าต่อมหมวกไตหรือไตกำลังทำงานไม่ดี การตรวจพบและรักษาแต่เนิ่นๆ จะช่วยป้องกันภาวะวิกฤตและช่วยให้ผู้สูงอายุกลับมามีชีวิตที่สดใสได้อีกครั้งครับ

#เช็กสุขภาพผู้สูงอายุ #คอร์ติซอลต่ำ #ไตเสื่อม #อาการเพลียในผู้สูงอายุ #ต่อมหมวกไตล้า #ปวดเมื่อยตัว #สุขภาพพ่อแม่ #หมอเก่ง #ความดันต่ำ #อาการบวม

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

References

  1. Charmandari E, et al. (2014). Adrenal Insufficiency. The Lancet.
  2. Kasper D, et al. (2025). Harrison's Principles of Internal Medicine, 22nd Edition. (บทที่ว่าด้วยโรคไตและต่อมไร้ท่อ)
  3. National Kidney Foundation (2024). Warning Signs of Kidney Disease.
  4. Bornstein SR, et al. (2016). Diagnosis and Treatment of Primary Adrenal Insufficiency. JCEM.
  5. Park DK, et al. (2026). Multidisciplinary approach to elderly pain and fatigue. Journal of Gerontology.

คำถามที่พบบ่อย

Q: คุณป้าสมจิตมีอาการอ่อนเพลีย ปวดเมื่อย หน้ามืดบ่อยๆ แบบนี้เป็นโรคชราธรรมดา หรือว่ามีอะไรผิดปกติคะ?

A: อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะฮอร์โมนคอร์ติซอลต่ำ หรือไตเริ่มเสื่อมได้ครับ

Q: ถ้ามีอาการบวมที่เท้าตอนเช้า และปัสสาวะตอนกลางคืนบ่อยๆ แบบนี้ต้องสงสัยว่าไตเสื่อมเลยไหมคะ?

A: อาการบวมที่เท้าและปัสสาวะกลางคืนบ่อยๆ อาจเป็นสัญญาณเตือนของไตเสื่อมได้ครับ

Q: ผิวคล้ำขึ้นตามข้อพับ หรือรอยแผลเป็นเก่าๆ ทั้งที่ไม่ได้ไปตากแดด นี่เกี่ยวอะไรกับฮอร์โมนคะ?

A: ผิวคล้ำขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ อาจเป็นสัญญาณเฉพาะของภาวะต่อมหมวกไตบกพร่องที่เกี่ยวข้องกับระดับคอร์ติซอลครับ

Q: ถ้าผู้สูงอายุมีอาการปวดเมื่อยตามตัวมากๆ กินยาแก้ปวดก็ไม่หาย ควรจะสงสัยภาวะไหนคะ?

A: หากปวดเมื่อยร่วมกับอาการอ่อนเพลียจัด อาจต้องสงสัยภาวะคอร์ติซอลต่ำ แต่ถ้าปวดร่วมกับอาการบวมและซีด อาจต้องเช็กค่าไตครับ

Q: ถ้าสงสัยว่าผู้สูงอายุมีอาการเหล่านี้ ควรจะพาไปตรวจอะไรบ้างคะ?

A: หากมีอาการเข้าข่าย ควรพาไปตรวจเลือดดูค่าไต และตรวจระดับคอร์ติซอลช่วงเช้าครับ

เอกสารอ้างอิง

[1] Hanna FWF, et al. Investigating cortisol excess or deficiency: a practical approach. BMJ (Clinical research ed.). 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31771937/

[2] Fang Y, et al. The ageing kidney: Molecular mechanisms and clinical implications. Ageing research reviews. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32835891/

[3] Denic A, et al. Structural and Functional Changes With the Aging Kidney. Advances in chronic kidney disease. 2016. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26709059/