ปวดไหล่วินิจฉัยและรักษาได้ถูกต้อง ใช้อัลตร้าซาวด์ในการวินิจฉัยและฉีดยา

หลายคนเชื่อว่าฉีดยาแล้วย่อมเข้าถูกที่ แต่ในความเป็นจริง การมองไม่เห็นปลายเข็มคือความเสี่ยงที่ไม่มีใครบอก

ผู้ชายคนหนึ่งอายุ 47 ปี ปวดไหล่มาเกือบปี ฉีดยามาแล้วสองครั้งที่คลินิกใกล้บ้าน แต่ไม่เคยหายเกินสองเดือน เขาเริ่มเชื่อว่าตัวเองคงต้องทนอยู่กับความเจ็บปวดนี้ไปตลอด จนกระทั่งวันที่เขาตัดสินใจมาขอคำปรึกษาอีกครั้ง

พอตรวจด้วยเครื่องอัลตราซาวด์ก็พบคำตอบ ยาที่ฉีดไปก่อนหน้าเข้าผิดตำแหน่ง ไม่ได้ไปถึงจุดอักเสบจริงๆ เลย

บทความนี้อธิบายว่าทำไม "ตำแหน่ง" ถึงสำคัญกว่า "ยา" และ 3 จุดที่แพทย์เลือกฉีดต่างกันนั้นแตกต่างกันอย่างไร

――――――――――――――――――――――――

ฉีดยาไหล่ไม่ได้แปลว่าถูกตำแหน่ง — 3 จุดที่ต้องฉีดต่างกันอย่างสิ้นเชิง

――――――――――――――――――――――――

สิ่งสำคัญที่ต้องรู้

• ไหล่มี 3 ตำแหน่งที่ฉีดยาได้ต่างกัน แต่ละตำแหน่งรักษาคนละโรค • การไม่เห็นปลายเข็มระหว่างฉีดทำให้ยาเข้าผิดที่ได้สูงถึง 1 ใน 3 ราย • ควรพบแพทย์เมื่อปวดไหล่นานเกิน 6 สัปดาห์ หรือเคยฉีดยาแล้วไม่ดีขึ้น

――――――――――――――――――――――――

การฉีดยาที่ไหล่ไม่ใช่เรื่องของ "ยา" เพียงอย่างเดียว แต่เป็นเรื่องของ "ตำแหน่ง" ที่ยาต้องไปถึง ไหล่มีส่วนประกอบที่ซับซ้อนหลายชั้น แต่ละชั้นเมื่ออักเสบก็ต้องได้รับยาตรงจุดนั้น ถ้าฉีดพลาดตำแหน่ง ยาดีแค่ไหนก็ไม่มีประโยชน์ และนี่คือสิ่งที่หลายคนยังไม่เคยได้ยินจากแพทย์

――――――――――――――――――――――――

ผู้ชายที่เชื่อว่าตัวเองต้องทนปวดไปตลอดชีวิต

กาลครั้งหนึ่ง คุณสมชาย อายุ 47 ปี ทำงานบริหารในบริษัทนำเข้าสินค้า เขาเป็นคนที่ชอบตีกอล์ฟทุกเช้าวันเสาร์กับเพื่อนๆ มาเกือบสิบปี

ทุกวัน เขาตื่นเช้า เตรียมถุงกอล์ฟ ขับรถออกไปสนามเหมือนเดิม จนกระทั่งวันหนึ่ง ปวดไหล่ขวาเริ่มขึ้นระหว่างสวิงตีลูก ตอนแรกแค่เมื่อยๆ แล้วก็เริ่มเจ็บทุกครั้งที่ยกแขนเหนือหัว ในที่สุดก็ตีกอล์ฟไม่ได้อีกต่อไป

เพราะเหตุนั้น เขาไปฉีดยาที่คลินิกใกล้บ้านสองครั้ง แต่ละครั้งดีขึ้นชั่วคราวแล้วก็กลับมาปวดอีก เพราะเหตุนั้น เขาเริ่มรู้สึกท้อ เชื่อว่าคงต้องทนกับความเจ็บปวดนี้ไปตลอด

จนในที่สุด เขาตัดสินใจมาตรวจอีกครั้งกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ได้รับการฉีดยาถูกจุดด้วยการใช้เครื่องอัลตราซาวด์นำทาง เขากลับไปตีกอล์ฟได้อีกครั้งภายในหนึ่งเดือน

――――――――――――――――――――――――

ทำไมไหล่ถึงฉีดยาผิดที่ได้บ่อยนัก?

หลายคนคิดว่าการฉีดยาที่ไหล่เป็นเรื่องง่าย แค่หาบริเวณที่ปวดแล้วฉีดเข้าไป แต่ความเป็นจริงแตกต่างออกไปอย่างมาก

ไหล่เป็นข้อต่อที่มีโครงสร้างซ้อนกันหลายชั้น ชั้นนอกสุดคือถุงน้ำรองกระดูกที่อยู่ใต้กระดูกงาม ถัดมาคือเอ็นกล้ามเนื้อหุ้มข้อหลายเส้นโดยเฉพาะเส้นที่เชื่อมหัวกระดูกแขนกับสะบัก และถัดเข้าไปอีกชั้นคือปลอกหุ้มเอ็นหัวของกล้ามเนื้อสองหัวที่ด้านหน้าข้อ และในสุดคือช่องว่างภายในข้อต่อหลักของไหล่เอง

เมื่อส่วนใดส่วนหนึ่งอักเสบ ยาต้องไปถึงตำแหน่งนั้นโดยตรง ไม่ใช่แค่ "อยู่ในบริเวณไหล่" เหมือนการหยอดยาตาแต่ปัญหาอยู่ในหู ยาไม่ถึงก็ไม่ออกฤทธิ์

และนี่คือที่มาของปัญหา เมื่อฉีดโดยใช้การคลำตำแหน่งอย่างเดียวโดยไม่มีภาพนำทาง โอกาสที่เข็มจะเข้าผิดตำแหน่งมีสูงพอสมควร งานวิจัยเปรียบเทียบพบว่าการฉีดโดยไม่มีภาพนำทางมีโอกาสเข้าตำแหน่งที่ถูกต้องน้อยกว่ามากในบางจุด โดยเฉพาะบริเวณปลอกหุ้มเส้นเอ็นที่ด้านหน้าข้อ

――――――――――――――――――――――――

ไหล่มีโครงสร้างที่ต้องรู้จัก

ก่อนเข้าใจว่าฉีดที่ไหน ต้องรู้ก่อนว่าไหล่ประกอบด้วยอะไรบ้าง

ลองนึกภาพไหล่เป็นระบบหลายชั้น ชั้นแรกที่อยู่ใต้กระดูกงามคือถุงน้ำรองกระดูก ทำหน้าที่เหมือนเบาะกันกระแทกระหว่างเอ็นกล้ามเนื้อกับกระดูก ชั้นถัดมาที่ด้านหน้าไหล่คือปลอกหุ้มเส้นเอ็นหัวของกล้ามเนื้อสองหัว ซึ่งเมื่ออักเสบจะทำให้ปวดบริเวณด้านหน้าไหล่ และชั้นในสุดคือช่องว่างภายในข้อต่อหลักของไหล่เอง ซึ่งเมื่ออักเสบหรือเสื่อมจะทำให้ยกแขนได้ยากทุกทิศทาง

แต่ละชั้นต้องการยาที่เข้าถึงตรงจุด ไม่ใช่ฉีดที่เดียวแล้วหวังว่ายาจะกระจายไปทั่ว

――――――――――――――――――――――――

ปัจจัยที่ทำให้เกิดปัญหาที่ไหล่แต่ละจุด

• ถุงน้ำรองกระดูกอักเสบ: มักพบในคนที่ยกแขนซ้ำๆ หรือกีฬาที่ใช้ไหล่บ่อย • เอ็นกล้ามเนื้ออักเสบหรือฉีกขาด: พบในคนที่อายุมากขึ้นหรือใช้งานหนักต่อเนื่อง • ปลอกหุ้มเส้นเอ็นหัวกล้ามเนื้อสองหัวอักเสบ: มักเกิดพร้อมกับปัญหาเอ็นกล้ามเนื้อหุ้มข้อ • ไหล่ติดหรือข้อไหล่เสื่อม: พบในผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีโรคเบาหวาน ไทรอยด์ผิดปกติ • ข้อเชื่อมกระดูกไหปลาร้ากับสะบักเสื่อม: มักพบในคนที่ออกกำลังกายหนัก

――――――――――――――――――――――――

หมอตรวจอย่างไรก่อนตัดสินใจฉีด?

การตรวจเพื่อหาตำแหน่งปัญหาเป็นขั้นตอนที่ขาดไม่ได้ก่อนฉีดยา

ขั้นแรก ซักประวัติ ว่าปวดตำแหน่งใด ยกแขนได้มากแค่ไหน เจ็บตอนยกขึ้นหรือหมุน มีอาการตอนกลางคืนไหม

ขั้นสอง ตรวจร่างกาย กดเจ็บตรงจุดไหน ตรวจการเคลื่อนไหวที่เฉพาะเจาะจงเพื่อระบุว่าส่วนไหนมีปัญหา

ขั้นสาม ตรวจด้วยเครื่องอัลตราซาวด์ เพื่อดูเนื้อเยื่อแบบเรียลไทม์ ตรวจพบการอักเสบ ของเหลวในถุงน้ำ หรือเอ็นที่ผิดปกติ และยังช่วยระบุได้ว่าเอ็นหลักฉีกขาดหรือไม่ ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญที่กำหนดว่าการฉีดยาจะได้ผลหรือต้องพิจารณาผ่าตัด

――――――――――――――――――――――――

3 ตำแหน่งที่ฉีด และอัลตราซาวด์เปลี่ยนอะไร?

[1] ถุงน้ำรองกระดูก (บริเวณใต้กระดูกงาม)

เหมาะสำหรับ: ปวดไหล่เมื่อยกแขนโดยเฉพาะช่วงกลาง รู้สึกสะดุดหรือติดขัดเมื่อยกแขนข้ามระดับไหล่

ถุงน้ำรองกระดูกคือช่องว่างขนาดเล็กใต้กระดูกงาม เป็นจุดที่เข็มต้องเข้าไปให้ตรง ไม่ใช่แค่ "อยู่ในบริเวณนั้น" การใช้เครื่องอัลตราซาวด์นำทางช่วยให้หมอมองเห็นปลายเข็มขณะเคลื่อนเข้าไป ยืนยันได้ว่าอยู่ในถุงน้ำจริงๆ ก่อนฉีดยา

งานวิจัยพบว่าการฉีดโดยใช้อัลตราซาวด์นำทางเพิ่มความแม่นยำ และในผู้ป่วยที่ปวดเรื้อรัง อัลตราซาวด์ช่วยให้การเคลื่อนไหวไหล่ดีขึ้นมากกว่าการฉีดแบบคลำตำแหน่ง

[2] ปลอกหุ้มเส้นเอ็นหัวของกล้ามเนื้อสองหัว (ด้านหน้าไหล่)

เหมาะสำหรับ: ปวดบริเวณด้านหน้าไหล่ เจ็บเมื่อพับข้อศอกหรือหมุนแขน หรือตรวจพบการอักเสบของเส้นเอ็นนี้

จุดนี้เป็นจุดที่การมองเห็นสำคัญที่สุด เพราะปลอกหุ้มเอ็นนี้มีขนาดเล็กมากและอยู่ใกล้กับโครงสร้างอื่นๆ งานวิจัยเปรียบเทียบแบบสุ่มพบว่าการฉีดด้วยอัลตราซาวด์นำทางเข้าปลอกหุ้มเอ็นได้ถูกต้องถึง 86.7 เปอร์เซ็นต์ ในขณะที่การฉีดโดยคลำตำแหน่งเข้าถูกต้องเพียง 26.7 เปอร์เซ็นต์

ข้อที่น่าสนใจอีกอย่างคือ งานวิจัยพบว่าในการฉีดปลอกหุ้มเอ็นนี้ด้วยอัลตราซาวด์ ยาจะซึมเข้าไปในข้อต่อหลักด้วยในบางส่วน ซึ่งอาจมีประโยชน์เพิ่มเติมในกรณีที่มีการอักเสบของข้อร่วมด้วย

[3] ช่องว่างภายในข้อต่อหลักของไหล่ (การฉีดเข้าข้อโดยตรง)

เหมาะสำหรับ: ไหล่ติด ยกแขนได้น้อยลงทุกทิศทาง ข้อไหล่เสื่อมระยะที่ยังตอบสนองต่อยาได้

ข้อต่อหลักของไหล่เป็นจุดที่ลึกที่สุดและซับซ้อนที่สุด งานวิจัยพบว่าการฉีดด้วยอัลตราซาวด์นำทางมีความแม่นยำสูงกว่าการฉีดโดยคลำตำแหน่ง โดยเฉพาะในผู้ที่มีน้ำหนักตัวมากหรือกล้ามเนื้อหนา

สำหรับผู้ที่มีภาวะไหล่ติดในระยะต้น งานวิจัยพบว่าการฉีดยาต้านการอักเสบเข้าข้อตรงๆ ในระยะแรกช่วยบรรเทาอาการและลดการดำเนินของโรคได้ดี

เมื่อไหร่ที่ฉีดยาไม่ใช่คำตอบ และต้องพิจารณาผ่าตัด? ถ้าตรวจด้วยอัลตราซาวด์แล้วพบว่าเอ็นกล้ามเนื้อหลักฉีกขาดสมบูรณ์ การฉีดยาอาจช่วยบรรเทาปวดได้บ้าง แต่ไม่ได้ซ่อมแซมเอ็นที่ขาด หรือถ้าฉีดครบ 2-3 ครั้งแล้วอาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลงเรื่อยๆ นั่นคือสัญญาณที่ต้องประเมินว่าการผ่าตัดอาจเป็นคำตอบที่ถูกต้องกว่า

――――――――――――――――――――――――

หลังฉีดยา คาดหวังได้อะไร?

ในหลายกรณีอาการดีขึ้นภายใน 2-3 วัน และดีขึ้นสูงสุดในช่วง 1-2 สัปดาห์แรก ผลมักอยู่ได้ประมาณ 6-12 สัปดาห์ขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรง

การฉีดยาช่วยลดการอักเสบเพื่อให้ไหล่อยู่ในสภาพที่ทำกายภาพบำบัดได้ผลดีขึ้น งานวิจัยพบว่าการฉีดยาร่วมกับกายภาพบำบัดให้ผลลัพธ์ที่ยั่งยืนกว่าการฉีดอย่างเดียว

――――――――――――――――――――――――

ถ้าไม่รักษาและปล่อยไว้จะเกิดอะไรขึ้น?

การอักเสบที่ไหล่เรื้อรังโดยไม่รักษาที่เหมาะสม อาจทำให้เนื้อเยื่อรอบข้อเสื่อมสภาพมากขึ้น ไหล่ติดแข็งขึ้น และโอกาสที่เอ็นกล้ามเนื้อจะเสียหายมากขึ้นเรื่อยๆ เมื่อยกแขนซ้ำๆ โดยไม่ได้รักษาต้นเหตุ สุดท้ายอาจต้องผ่าตัดทั้งที่ตอนต้นอาจรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

――――――――――――――――――――――――

วิธีดูแลไหล่เพื่อป้องกันปัญหาซ้ำ

• หลีกเลี่ยงการยกแขนซ้ำๆ เหนือระดับไหล่ โดยไม่มีการอบอุ่นร่างกายก่อน

• ฝึกกล้ามเนื้อรอบสะบักและไหล่อย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะกล้ามเนื้อที่ช่วยยึดหัวกระดูกแขนให้อยู่ในตำแหน่ง

• ถ้าทำงานที่ต้องยกแขนสูงหรือแบกของหนัก ควรปรับท่าทางและพักระหว่างวัน

• ถ้าเริ่มปวดไหล่ ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้นานเกิน 4-6 สัปดาห์ก่อนพบแพทย์

• หลังฉีดยา ทำกายภาพบำบัดต่อเนื่องตามที่แพทย์แนะนำ ไม่ใช่หยุดทันทีที่หายปวด

――――――――――――――――――――――――

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: การฉีดยาด้วยอัลตราซาวด์นำทางเจ็บมากกว่าปกติไหม? ตอบ: ไม่มากกว่าครับ ความรู้สึกเหมือนกันคือเจ็บเล็กน้อยตอนเข็มผ่านผิวหนัง ความแตกต่างคือหมอจะมองเห็นปลายเข็มแบบเรียลไทม์บนจอขณะฉีด ทำให้มั่นใจได้ว่ายาเข้าถูกที่ก่อนฉีด

ถาม: ทำไมไม่ฉีดยาเข้าทุกจุดพร้อมกันในครั้งเดียว? ตอบ: แต่ละจุดมีขนาดเล็กและรับยาได้จำกัด และยาแต่ละชนิดมีปริมาณที่เหมาะสมต่อจุด การฉีดเกินปริมาณหรือผิดจุดเพิ่มความเสี่ยงต่อเนื้อเยื่อรอบข้อได้ แพทย์จะเลือกฉีดจุดที่เป็นปัญหาหลักก่อนครับ

ถาม: ฉีดยาได้กี่ครั้งต่อปี? ตอบ: โดยทั่วไปไม่เกิน 3-4 ครั้งต่อปีต่อตำแหน่งครับ การฉีดบ่อยเกินไปอาจทำให้เนื้อเยื่อรอบข้ออ่อนแอลงได้ ถ้าต้องฉีดบ่อยกว่านั้น แพทย์จะประเมินว่ามีปัญหาอื่นที่ต้องแก้ไขอยู่หรือเปล่า

ถาม: ถ้าฉีดแล้วไม่ดีขึ้นเลย แปลว่าอะไร? ตอบ: อาจแปลได้สองอย่างครับ หนึ่งคือยาอาจยังเข้าไม่ตรงตำแหน่งที่เป็นปัญหาจริงๆ สองคืออาจมีความเสียหายที่การฉีดยาไม่สามารถช่วยได้ เช่น เอ็นฉีกขาดสมบูรณ์ ซึ่งต้องประเมินใหม่ว่าถึงเวลาที่ต้องพิจารณาผ่าตัดแล้วหรือยัง

ถาม: อัลตราซาวด์นำทางจำเป็นสำหรับทุกตำแหน่งไหม? ตอบ: สำคัญมากโดยเฉพาะสำหรับปลอกหุ้มเส้นเอ็นหัวกล้ามเนื้อสองหัวและข้อต่อหลักของไหล่ครับ เพราะทั้งสองจุดนี้ลึกและขนาดเล็ก โอกาสพลาดสูงถ้าไม่มีภาพนำทาง ส่วนถุงน้ำรองกระดูกนั้นแพทย์ที่มีประสบการณ์สูงอาจทำได้แม่นพอสมควรโดยใช้กายวิภาคเป็นแนวทาง แต่อัลตราซาวด์ยังช่วยเพิ่มความมั่นใจได้เสมอ

――――――――――――――――――――――――

ถ้านึกถึงใครสักคนที่ปวดไหล่มานาน เคยฉีดยาแล้วแต่ยังไม่หาย — ลองส่งบทความนี้ให้เขาอ่านดูได้ครับ บางทีปัญหาอาจอยู่ที่ตำแหน่งที่ฉีดมากกว่าตัวยา

สิ่งสำคัญจากบทความนี้:

[1] ไหล่มี 3 ตำแหน่งฉีดที่แตกต่างกัน ได้แก่ ถุงน้ำรองกระดูก ปลอกหุ้มเส้นเอ็นหัวกล้ามเนื้อสองหัว และช่องข้อต่อหลัก — แต่ละจุดรักษาคนละโรค

[2] การฉีดโดยไม่มีภาพนำทางมีโอกาสพลาดตำแหน่งได้สูง โดยเฉพาะที่ปลอกหุ้มเอ็นหัวกล้ามเนื้อสองหัว

[3] การตรวจด้วยอัลตราซาวด์ก่อนฉีดช่วยระบุทั้งตำแหน่งปัญหาและความรุนแรง รวมถึงบอกว่าการฉีดจะได้ผลหรือต้องพิจารณาผ่าตัด

[4] ผลการฉีดยาที่ดีที่สุดมักเกิดขึ้นเมื่อทำร่วมกับกายภาพบำบัด ไม่ใช่ฉีดอย่างเดียว

[5] ถ้าเอ็นกล้ามเนื้อหลักฉีกขาดสมบูรณ์ หรือฉีดซ้ำแล้วไม่ตอบสนอง — การผ่าตัดอาจเป็นคำตอบที่ถูกต้องกว่า

――――――――――――――――――――――――

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการฉีดยาที่ไหล่โดยใช้อัลตราซาวด์นำทาง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล อาการและความเหมาะสมของแต่ละคนแตกต่างกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสม

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ปรึกษาปัญหากระดูกและข้อได้ที่ Line ID @doctorkeng โทร 081-5303666

――――――――――――――――――――――――

#ฉีดยาไหล่ #อัลตราซาวด์นำทาง #ปวดไหล่ #ไหล่ติด #ข้อไหล่เสื่อม #เส้นเอ็นไหล่อักเสบ #กระดูกและข้อ #หมอเก่ง #ธนินนิตย์คลินิก #ultrasoundguided #shoulderinjection #bicepstendon #subacromial #glenohumeral #orthopedics

――――――――――――――――――――――――

เอกสารอ้างอิง

[1] Hashiuchi T, Sakurai G, Morimoto M, Komei T, Takakura Y, Tanaka Y. Accuracy of the biceps tendon sheath injection: ultrasound-guided or unguided injection? A randomized controlled trial. J Shoulder Elbow Surg. 2011;20(7):1069-1073. PMID: 21782470. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21782470/

[2] Petscavage-Thomas J, Gustas C. Comparison of ultrasound-guided to fluoroscopy-guided biceps tendon sheath therapeutic injection. J Ultrasound Med. 2016;35(10):2217-2221. PMID: 27582534. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27582534/

[3] Lin JS, Gimarc DC, Adler RS, Beltran LS, Merkle AN. Ultrasound-guided musculoskeletal injections. Semin Musculoskelet Radiol. 2021;25(6):769-784. doi:10.1055/s-0041-1740349. PMID: 34937117. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34937117/

[4] Shen P-C, Lin T-Y, Wu W-T, Özçakar L, Chang K-V. Comparison of ultrasound- vs. landmark-guided injections for musculoskeletal pain: an umbrella review. J Rehabil Med. 2024;56:jrm40769. https://medicaljournalssweden.se/jrm/article/view/40769

[5] Ammerman BM, et al. Ultrasound-guided glenohumeral corticosteroid injection for the treatment of adhesive capsulitis: the role of clinical stage in response to treatment. Sports Health. 2024;16(3):333-339. doi:10.1177/19417381231168799. PMID: 37094168. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11025513/

📖 อ่านคู่มือโรคฉบับเต็มได้ที่ ปวดไหล่วินิจฉัยและรักษาได้ถูกต้อง ใช้อัลตร้าซาวด์ในการวินิจฉัยและฉีดยา