ปวดสะโพกข้างเดียวมาสองเดือน เดินแล้วเอียงตัวไปมาโดยไม่รู้ตัว

ลองก้าวขาแรงๆ ดูสิ ปวดลึกๆ ในข้อ เหมือนมีอะไรติดอยู่ข้างใน

คุณสมชาย (นามสมมติ) อายุ 42 ปี เป็นแบบนี้มาสองเดือนแล้ว ตอนแรกคิดว่าแค่เมื่อยจากงาน พักก็หาย แต่ยิ่งเดินยิ่งปวด จนต้องเดินกะเผลกโดยไม่ตั้งใจ ใครเห็นก็ทัก "เป็นอะไรไปเนี่ย"

เขาลองยืดกล้ามเนื้อ ลองนวด ลองกินยาแก้ปวดเอง อาการก็ยังไม่ดีขึ้น จนวันหนึ่งลุกจากเก้าอี้แล้วปวดจี๊ดจนต้องยืนนิ่งไปพักหนึ่ง

ปวดสะโพกเรื้อรังในวัยกลางคน อาจไม่ใช่แค่ข้อเสื่อมธรรมดาอย่างที่คิด

สิ่งสำคัญที่ต้องรู้

• อาการปวดสะโพกร่วมกับเดินกะเผลกในวัยกลางคน อาจเกิดจากเนื้อกระดูกตายเฉพาะที่ • สาเหตุหลักคือเลือดไปเลี้ยงหัวกระดูกสะโพกลดลง ทำให้กระดูกอ่อนแอและยุบตัว • ปวดสะโพกนานเกิน 2-3 สัปดาห์ ร่วมกับเดินผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจเอกซเรย์

ภาวะเนื้อกระดูกสะโพกตายจากการขาดเลือดที่ลุกลามถึงขั้นกระดูกยุบตัวแล้ว จำเป็นต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมเป็นหลัก เพื่อให้กลับมาเดินและใช้ชีวิตได้ตามปกติ การวินิจฉัยตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนกระดูกยุบตัว จะช่วยเพิ่มทางเลือกในการรักษาได้มากขึ้น

หลายคนไม่รู้ว่าอาการปวดสะโพกเรื้อรังที่ไม่ได้มาจากอุบัติเหตุ อาจไม่ใช่แค่ "ข้อเสื่อมตามวัย" เสมอไป ในคนอายุยังไม่มาก บางครั้งสาเหตุซ่อนอยู่ลึกกว่านั้น คือเลือดที่ไปเลี้ยงหัวกระดูกสะโพกลดลงจนเนื้อกระดูกบางส่วนตายไป

เพราะแบบนี้แหละ หมอเก่งถึงอยากเล่าเคสของคนไข้ชายรายหนึ่ง อายุ 42 ปี ที่มาด้วยอาการปวดสะโพกซ้ายเรื้อรังมาสองเดือน เดินกะเผลกจนสังเกตได้ ทุกครั้งที่ขยับข้อสะโพกจะปวดลึกๆ ในข้อ

พอตรวจร่างกายอย่างละเอียด พบว่าเวลายืนลงน้ำหนักขาซ้าย กล้ามเนื้อรอบสะโพกที่ควรช่วยพยุงตัวทำงานได้ไม่เต็มที่ ทำให้ลำตัวเอียงไปด้านตรงข้ามขณะเดิน ซึ่งเป็นสัญญาณว่ากล้ามเนื้อรอบข้อสะโพกอ่อนแรงจากความเจ็บปวดเรื้อรัง

และแล้วเราถึงส่งตรวจเอกซเรย์สะโพก เพราะเหตุนั้นภาพที่ได้ก็เผยความจริงว่า หัวกระดูกต้นขาข้างซ้ายมีรูปร่างผิดปกติไปจากเดิม มีลักษณะยุบตัวลงไปบางส่วน เพราะเหตุนั้นการวินิจฉัยจึงชี้ชัดว่าเป็นภาวะเนื้อกระดูกตายจากการขาดเลือด (Avascular Necrosis) ที่ลุกลามมาถึงระยะที่กระดูกเริ่มยุบตัวแล้ว จนในที่สุดคนไข้ก็เข้าใจว่าทำไมอาการถึงไม่ดีขึ้นเองจากการพักหรือกินยาแก้ปวดทั่วไป และตั้งแต่นั้นมาเราจึงเริ่มวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับระยะของโรคร่วมกัน

โรคเส้นเลือดไปเลี้ยงหัวกระดูกสะโพกตายคืออะไร?

ภาวะนี้ทางการแพทย์เรียกว่า AVN (Avascular Necrosis) — ภาวะที่เนื้อเยื่อกระดูกบริเวณหัวกระดูกต้นขาตายเฉพาะที่ เพราะเลือดที่ไปหล่อเลี้ยงกระดูกส่วนนั้นลดลงหรือถูกตัดขาด (consensus)

หัวกระดูกต้นขาเป็นส่วนที่ได้รับเลือดเลี้ยงจากหลอดเลือดเส้นเล็กๆ ไม่กี่เส้น เมื่อเลือดไปเลี้ยงลดลงจากสาเหตุใดก็ตาม เซลล์กระดูกจะเริ่มตายทีละน้อย ในช่วงแรกกระดูกยังคงรูปร่างปกติ แต่เมื่อเวลาผ่านไปเนื้อกระดูกที่ตายจะไม่สามารถรับน้ำหนักได้เหมือนเดิม จนเกิดการยุบตัวของหัวกระดูก ทำให้ผิวข้อสะโพกเสียรูปทรงและเสียดสีกันผิดปกติ นำไปสู่อาการปวดและข้อเสื่อมตามมา

แพทย์ใช้ระบบ FICAT (Ficat and Arlet Classification) ในการแบ่งระยะความรุนแรงของโรคนี้ ตั้งแต่ระยะที่กระดูกยังไม่เปลี่ยนรูป ไปจนถึงระยะที่หัวกระดูกยุบตัวและข้อสะโพกเสื่อมอย่างชัดเจน ยิ่งตรวจพบในระยะต้น ยิ่งมีทางเลือกการรักษาที่หลากหลายกว่า (consensus)

ใครมีความเสี่ยงเป็นภาวะนี้บ้าง?

• การใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน • การดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมากเป็นประจำ • เคยมีอุบัติเหตุหรือกระดูกสะโพกหักมาก่อน • โรคที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดหรือไขมันในเลือดสูงผิดปกติ • การดำน้ำลึกหรือทำงานในสภาพความกดอากาศเปลี่ยนแปลงบ่อย

แพทย์วินิจฉัยภาวะนี้อย่างไร?

การวินิจฉัยเริ่มจากการซักประวัติอาการปวดและปัจจัยเสี่ยงต่างๆ อย่างละเอียด ตามด้วยการตรวจร่างกายดูลักษณะการเดิน แรงกล้ามเนื้อรอบสะโพก และองศาการขยับข้อ

บางกรณีแพทย์อาจใช้อัลตราซาวด์ตรวจดูน้ำในข้อสะโพกเบื้องต้น ก่อนส่งตรวจเอกซเรย์สะโพกเพื่อดูรูปร่างและการยุบตัวของหัวกระดูก หากเอกซเรย์ยังไม่ชัดเจนหรือสงสัยว่าเป็นระยะเริ่มต้น แพทย์อาจพิจารณาส่งตรวจ MRI (Magnetic Resonance Imaging) ซึ่งสามารถเห็นการเปลี่ยนแปลงของเนื้อกระดูกได้ตั้งแต่ระยะแรกๆ ก่อนที่จะเห็นความผิดปกติชัดเจนในเอกซเรย์ (consensus)

แนวทางการรักษามีอะไรบ้าง?

แนวทางการรักษาภาวะนี้ขึ้นอยู่กับระยะของโรคที่ตรวจพบเป็นหลัก ในระยะแรกที่กระดูกยังไม่ยุบตัว การรักษาแบบประคับประคองร่วมกับการปรับพฤติกรรม เช่น ลดการลงน้ำหนัก งดปัจจัยเสี่ยงอย่างแอลกอฮอล์ อาจช่วยชะลอการลุกลามของโรคได้ในบางราย (suggested)

แต่เมื่อหัวกระดูกยุบตัวไปแล้วอย่างชัดเจนแบบในเคสนี้ การรักษาแบบประคับประคองเพียงอย่างเดียวมักไม่เพียงพอที่จะทำให้อาการดีขึ้นในระยะยาว เพราะโครงสร้างข้อสะโพกเสียรูปทรงไปแล้ว ทางเลือกหลักในกรณีนี้คือการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม เพื่อทดแทนข้อที่เสียหายด้วยข้อเทียมที่ใช้งานได้ใกล้เคียงข้อปกติ

หมอเก่งอยากย้ำตรงนี้ว่า สำหรับคนไข้ที่กระดูกยุบตัวไปมากแล้ว การผ่าตัดคือคำตอบที่ถูกต้องและจำเป็น ไม่ใช่ทางเลือกสุดท้ายที่ต้องหลีกเลี่ยง เพราะการปล่อยไว้มีแต่จะทำให้ข้อสะโพกเสื่อมมากขึ้นและใช้ชีวิตลำบากขึ้นเรื่อยๆ ส่วนยาที่ใช้ควบคุมอาการปวดหรือชะลอโรคในแต่ละราย ควรให้แพทย์ผู้ดูแลเป็นผู้พิจารณาปรับตามความเหมาะสม ไม่ควรซื้อยากินเองต่อเนื่อง

พยากรณ์โรคเป็นอย่างไร?

หากตรวจพบตั้งแต่ระยะแรกและได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม โอกาสชะลอหรือรักษาข้อสะโพกเดิมไว้ได้จะมีมากกว่า แต่เมื่อเข้าสู่ระยะที่กระดูกยุบตัวแล้ว การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมมักให้ผลลัพธ์ที่ดีในแง่การลดปวดและกลับมาเดินได้เป็นปกติในผู้ป่วยส่วนใหญ่ (consensus)

มีภาวะแทรกซ้อนอะไรบ้าง?

หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา หัวกระดูกที่ยุบตัวจะทำให้ข้อสะโพกเสื่อมลงเรื่อยๆ ผิวข้อเสียดสีกันมากขึ้น เดินได้ลำบากขึ้น และอาจต้องพึ่งไม้เท้าหรืออุปกรณ์ช่วยเดินในระยะยาว

ป้องกันภาวะนี้ได้อย่างไร?

• หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณมาก • ใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์เฉพาะเมื่อจำเป็นและอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ • พบแพทย์ทันทีหากมีอุบัติเหตุบริเวณสะโพก • ตรวจสุขภาพและไขมันในเลือดเป็นประจำ

คำถามที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง?

ถาม: ปวดสะโพกแบบนี้ต้องผ่าตัดทุกรายไหม

ตอบ: ไม่ทุกราย ขึ้นอยู่กับระยะของโรคที่ตรวจพบ ถ้าตรวจพบตั้งแต่ระยะแรกที่กระดูกยังไม่ยุบตัว แพทย์อาจพิจารณาแนวทางที่ไม่ต้องผ่าตัดก่อนได้

ถาม: ทำไมกินยาแก้ปวดเองแล้วไม่หาย

ตอบ: เพราะสาเหตุที่แท้จริงคือเนื้อกระดูกตายและยุบตัว ยาแก้ปวดช่วยลดอาการชั่วคราวเท่านั้น ไม่ได้แก้ที่ต้นเหตุของโครงสร้างกระดูกที่เสียไป

ถาม: ถ้าไม่ผ่าตัดปล่อยไว้ได้ไหม

ตอบ: ปล่อยไว้ได้ในบางกรณี แต่ข้อสะโพกจะเสื่อมมากขึ้นเรื่อยๆ และมักเดินลำบากขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงเฉพาะรายก่อนตัดสินใจ

สุดท้ายแล้วเราควรทำอย่างไรต่อ?

ถ้านึกถึงใครสักคนที่มีอาการปวดสะโพกเรื้อรังหรือเดินกะเผลกแบบนี้ ลองส่งบทความนี้ให้เขาอ่านดูได้ครับ เพราะการรู้เร็วอาจช่วยให้เขามีทางเลือกในการรักษามากขึ้น

ไม่ว่าจะอยู่ในระยะไหนของโรคนี้ คุณไม่ต้องเผชิญมันคนเดียว การพบแพทย์เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะกับตัวเอง คือก้าวแรกที่จะพาคุณกลับไปเดินได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

หมอเก่ง กระดูกและข้อ – ธนินนิตย์คลินิก Line: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดสะโพก #เดินกะเผลก #AVN #เส้นเลือดตายกระดูก #ข้อสะโพกเสื่อม #ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก #เชียงใหม่ #ศัลยกรรมกระดูกและข้อ

เอกสารอ้างอิง

[1] Konarski W, Poboży T, Śliwczyński A, et al. Avascular Necrosis of Femoral Head-Overview and Current State of the Art. Int J Environ Res Public Health. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35742595/

[2] Migliorini F, et al. Conservative Treatment in Avascular Necrosis of the Femoral Head: A Systematic Review. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39051378/

[3] Moya-Angeler J, Gianakos AL, Villa JC, et al. Avascular Necrosis of the Femoral Head. 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29286832/

เอกสารอ้างอิง

  1. Goncharov, et al. Conservative Treatment in Avascular Necrosis of the Femoral Head: A Systematic Review. (2024). Med Sci (Basel). PMID: 39051378. DOI: 10.3390/medsci12030032

  2. Konarski, et al. Avascular Necrosis of Femoral Head-Overview and Current State of the Art. (2022). Int J Environ Res Public Health. PMID: 35742595. DOI: 10.3390/ijerph19127348

  3. Seijas, et al. Avascular Necrosis of the Femoral Head. (2019). J Invest Surg. PMID: 29286832. DOI: 10.1080/08941939.2017.1398282