เสียงกึกที่สะโพกเวลาเดิน ลุก หรือขยับขา บางคนไม่ได้เจ็บมากในช่วงแรก แต่เริ่มกังวลว่า "กระดูกเคลื่อนหรือเปล่า"

เคสตัวอย่างวันนี้เป็นหญิงวัยประมาณ 35 ปี ปวดสะโพกด้านนอกซ้าย กดเจ็บตรงปุ่มกระดูกสะโพกด้านข้าง เวลางอและเหยียดสะโพกจะรู้สึกเหมือนมีอะไรดีดผ่าน สิ่งสำคัญคือ ต้องแยกว่าเป็นเสียงจากเส้นเอ็น กล้ามเนื้อ หรือปัญหาในข้อสะโพก

สะโพกดังกึก ไม่ได้แปลว่ากระดูกเคลื่อนเสมอไป

สิ่งสำคัญที่ต้องรู้ เสียงกึกบริเวณสะโพกด้านนอก มักเกิดจากเส้นเอ็นหรือพังผืดเคลื่อนผ่านปุ่มกระดูก ไม่ใช่กระดูกหลุดครับ ถ้ามีอาการปวดร่วมด้วย ต้องประเมินว่ามีเอ็นกล้ามเนื้อสะโพกอักเสบหรือบาดเจ็บร่วมไหม • จุดเจ็บสำคัญคือสะโพกด้านนอก • การขยับซ้ำทำให้เส้นเอ็นเสียดสีได้ • ปวดมากขึ้นควรตรวจให้ชัด

[1] ทำไมสะโพกถึงดังกึกได้?

อาการนี้มักเรียกว่า Snapping Hip หรือสะโพกมีเสียงดีดครับ

ถ้าเสียงอยู่ด้านนอกสะโพก โดยกดเจ็บตรงปุ่มกระดูกสะโพกด้านข้าง มักเกี่ยวข้องกับโครงสร้างด้านนอก เช่น iliotibial band หรือขอบหน้าของกล้ามเนื้อ gluteus maximus ที่เคลื่อนผ่าน greater trochanter

พูดแบบเข้าใจง่ายคือ ปุ่มกระดูกสะโพกด้านข้างเป็นเหมือนสันนูน เส้นเอ็นและพังผืดบางส่วนต้องเลื่อนผ่านตรงนี้เวลาเรางอ เหยียด หรือหมุนสะโพก ถ้าบริเวณนั้นตึง ระคายเคือง หรือมีการอักเสบ ก็อาจเกิดเสียงกึกและปวดร่วมกันได้

[2] เคสตัวอย่างนี้บอกอะไรเรา?

(เป็นกรณีตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบการอธิบาย)

หญิงวัยประมาณ 35 ปี มีอาการปวดสะโพกด้านนอกซ้าย กดเจ็บบริเวณ greater trochanter ใกล้ตำแหน่งเกาะของ gluteus medius และรู้สึกมีการดีดเวลางอและเหยียดสะโพก

ลักษณะนี้ชวนให้นึกถึง 2 กลุ่มปัญหาที่อาจซ้อนกันได้ คือ external snapping hip และ greater trochanteric pain syndrome

แต่ยังไม่ควรสรุปว่าเป็นโรคใดโรคหนึ่งจากอาการเล่าเพียงอย่างเดียว ต้องตรวจร่างกาย ดูท่าที่ทำให้เกิดเสียง และอาจใช้อัลตราซาวนด์แบบ dynamic เพื่อดูการเคลื่อนของเส้นเอ็นขณะขยับจริงครับ

[3] จุดเจ็บตรง greater trochanter สำคัญอย่างไร?

Greater trochanter คือปุ่มกระดูกด้านข้างของกระดูกต้นขา ใกล้ตำแหน่งที่กล้ามเนื้อสะโพกหลายมัดมาเกาะ โดยเฉพาะกลุ่ม gluteus medius และ gluteus minimus

ถ้ากดเจ็บชัดบริเวณนี้ อาการอาจไม่ได้มาจาก "ถุงน้ำอักเสบ" อย่างเดียวเสมอไป ปัจจุบันพบว่าหลายเคสเกี่ยวข้องกับเอ็นกล้ามเนื้อสะโพกด้านข้าง เช่น gluteal tendinopathy หรือการระคายเคืองของเนื้อเยื่อรอบปุ่มกระดูก

นี่คือเหตุผลที่การตรวจให้ตรงจุดสำคัญมาก เพราะถ้ารักษาแค่ลดปวด แต่ไม่แก้แรงดึง แรงกด หรือรูปแบบการใช้งาน อาการอาจกลับมาได้ครับ

[4] ทำไมงอสะโพกแล้วเหยียดสะโพกถึงมีเสียง?

เวลา flex hip และ extend hip โครงสร้างด้านนอกสะโพกจะเลื่อนไปตามแนวของปุ่มกระดูก greater trochanter

ถ้ามีความตึงหรือการเสียดสีมากขึ้น เส้นเอ็นหรือพังผืดอาจเคลื่อนผ่านปุ่มกระดูกแบบสะดุด ทำให้รู้สึกเป็นเสียงกึก ดีด หรือสะบัด

คำสำคัญคือ "กระดูกไม่ได้เคลื่อนหลุด" ในความหมายที่คนไข้หลายคนกลัว แต่เป็นการเคลื่อนของเนื้อเยื่ออ่อนผ่านปุ่มกระดูกครับ

สะโพกร้องเกิดจากอะไร?

แบ่งออกเป็น 2 ชนิดหลักๆ ครับ

ชนิดที่ 1 — ด้านข้างสะโพก (External Type) เส้นพังผืดด้านข้างขา (IT Band) ตึงเกินไป เลื่อนผ่านปุ่มกระดูกด้านข้างสะโพกจนเกิดเสียงก๊อก มักเจ็บบริเวณด้านข้างของสะโพก พบบ่อยในนักวิ่งและนักกีฬา

ชนิดที่ 2 — ด้านหน้าสะโพก (Internal Type) เส้นเอ็นกล้ามเนื้อ Iliopsoas ซึ่งทำหน้าที่งอสะโพกมีการตึงตัว เลื่อนผ่านกระดูกหน้าสะโพกจนเกิดเสียง มักรู้สึกที่บริเวณขาหนีบหรือหน้าสะโพก พบบ่อยในนักเต้นและนักยิมนาสติก

[5] ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นอาการนี้?

ปัจจัยที่พบได้ เช่น • ใช้งานสะโพกซ้ำ ๆ เช่น วิ่ง เต้น ฟิตเนส หรือเดินขึ้นลงบันไดมาก • กล้ามเนื้อสะโพกด้านข้างยังไม่แข็งแรงพอ • เอ็นหรือพังผืดด้านนอกสะโพกตึง • นอนตะแคงทับด้านที่ปวดบ่อย • มีรูปแบบการเดินหรือการออกกำลังที่เพิ่มแรงกดด้านนอกสะโพก

ในคนอายุน้อยหรือวัยทำงาน อาการนี้อาจเกี่ยวข้องกับการใช้งานและ biomechanics มากกว่าความเสื่อมเพียงอย่างเดียวครับ

[6] หมอตรวจอย่างไร?

การตรวจเริ่มจากฟังตำแหน่งที่ปวดและท่าที่ทำให้เกิดเสียง

จากนั้นตรวจคลำ greater trochanter ตรวจกล้ามเนื้อสะโพกด้านข้าง ทดสอบแรงกล้ามเนื้อ ตรวจการยืนขาเดียว ดูท่าเดิน และพยายามทำซ้ำท่าที่ทำให้เกิดเสียง

ถ้าต้องการเห็นการดีดจริง อัลตราซาวนด์แบบ dynamic มีประโยชน์ เพราะสามารถดูเส้นเอ็นหรือกล้ามเนื้อขณะขยับสะโพกได้จริง ไม่ใช่เห็นแค่ภาพนิ่ง

X-ray อาจช่วยคัดกรองปัญหากระดูกหรือข้อสะโพก ส่วน MRI อาจใช้เมื่อสงสัยเอ็นฉีก ปัญหาในข้อสะโพก หรืออาการไม่ตรงกับการตรวจเบื้องต้น

[7] รักษาอย่างไร?

แนวทางแรกมักเริ่มจากการรักษาแบบไม่ผ่าตัดครับ

สิ่งสำคัญคือปรับ load ไม่ใช่แค่พักเฉย ๆ เช่น ลดท่าที่กระตุ้นเสียงและปวดชั่วคราว หลีกเลี่ยงการนอนทับด้านที่เจ็บ ปรับการออกกำลัง และเริ่มฝึกกล้ามเนื้อสะโพกอย่างเป็นระบบ

กายภาพบำบัดมักเน้น gluteus medius และกล้ามเนื้อรอบสะโพก ค่อย ๆ เพิ่มแรงอย่างเหมาะสม ไม่เร่งจนเอ็นระคายเคืองกว่าเดิม

กายภาพบำบัดรักษาสะโพกร้องใน 3 ขั้นตอนครับ

ขั้นที่ 1 — ลดการอักเสบและคลายกล้ามเนื้อ ประคบเย็น 15–20 นาที วันละ 2–3 ครั้งในช่วงเจ็บปวด ลดกิจกรรมที่กระตุ้นอาการชั่วคราว นักกายภาพอาจใช้เครื่อง Ultrasound therapy หรือ TENS ช่วยลดปวด

ขั้นที่ 2 — ยืดเส้นเอ็นและพังผืด เน้นยืดเส้นพังผืดหรือกล้ามเนื้อที่ตึง ตามชนิดของอาการ:

🔸 ถ้าเสียงอยู่ด้านข้างสะโพก → ยืด IT Band ยืนข้างกำแพง ไขว้ขาข้างที่ต้องการยืดไว้ด้านหลัง เอียงสะโพกเข้าหากำแพง จะรู้สึกตึงด้านข้างขา ค้างไว้ 30 วินาที ทำ 3 รอบ

🔸 ถ้าเสียงอยู่ด้านหน้าหรือขาหนีบ → ยืด Hip Flexor นอนหงาย งอเข่าข้างหนึ่ง ดึงเข่าเข้าหาอก ขาอีกข้างวางราบ จะรู้สึกตึงหน้าสะโพกข้างที่วางราบ ค้าง 30 วินาที ทำ 3 รอบ

ขั้นที่ 3 — เสริมความแข็งแรงกล้ามเนื้อรอบสะโพก นี่คือหัวใจสำคัญครับ เพราะการที่เส้นเอ็นตึงและเกิดเสียง มักมาจากกล้ามเนื้อรอบสะโพกอ่อนแรง

✅ ท่า Clamshell (หอยนางรม) นอนตะแคง งอเข่าทั้งสองข้าง 45 องศา เปิดเข่าข้างบนขึ้นช้าๆ เหมือนเปิดฝาหอย ค้าง 2 วินาที แล้วหุบลงช้าๆ ทำ 3 เซต เซตละ 15 ครั้ง ท่านี้ช่วยเสริม Gluteus Medius ครับ

✅ ท่า Glute Bridge (สะพานก้น) นอนหงาย งอเข่า วางเท้าราบกับพื้น ยกก้นขึ้นช้าๆ จนลำตัวเป็นเส้นตรง ค้าง 3 วินาที แล้วลงช้าๆ ทำ 3 เซต เซตละ 12 ครั้ง เสริมกล้ามเนื้อสะโพกและกล้ามเนื้อแกนกลาง

✅ ท่า Side-lying Hip Abduction (ยกขาด้านข้าง) นอนตะแคง ขาล่างงอเล็กน้อย ยกขาบนขึ้น 30–40 ซม. ช้าๆ ค้าง 2 วินาที วางลงช้าๆ ทำ 3 เซต เซตละ 12 ครั้ง

――――――――――――――――――――――――

⏱️ ต้องใช้เวลานานแค่ไหน?

คนไข้ส่วนใหญ่เริ่มดีขึ้นใน 4–6 สัปดาห์ถ้าทำกายภาพอย่างสม่ำเสมอครับ บางรายอาจใช้เวลา 2–3 เดือนขึ้นกับความรุนแรงของอาการ สิ่งสำคัญคือต้องทำทุกวัน ไม่ใช่ทำเฉพาะตอนเจ็บ

ถ้าปวดมากหรือมีการอักเสบร่วม อาจพิจารณายาแก้ปวด ยาลดอักเสบ หรือการฉีดเฉพาะจุดตามข้อบ่งชี้ แต่ต้องประเมินรายบุคคล ไม่ควรฉีดซ้ำโดยไม่มีแผนฟื้นฟูกล้ามเนื้อร่วมด้วย

การผ่าตัดมักไม่ใช่ด่านแรก จะพิจารณาในรายที่มีเสียงดีดและปวดรบกวนชีวิตชัดเจน รักษาแบบไม่ผ่าตัดครบถ้วนแล้วยังไม่ดีขึ้น และตรวจยืนยันกลไกที่แก้ไขได้ด้วยการผ่าตัดครับ

[8] อาการนี้หายได้ไหม?

หลายคนดีขึ้นได้เมื่อจับสาเหตุถูก ลดสิ่งกระตุ้น และฝึกกล้ามเนื้ออย่างต่อเนื่อง

แต่การดีขึ้นมักไม่ได้เกิดจากการหยุดใช้สะโพกทั้งหมด เพราะสะโพกเป็นข้อต่อที่ต้องใช้ทุกวัน เป้าหมายคือทำให้เส้นเอ็นรับแรงได้ดีขึ้น และลดการเสียดสีหรือแรงกดซ้ำที่ทำให้อาการกลับมา

ถ้ามี gluteal tendinopathy ร่วมด้วย การฟื้นตัวมักต้องใช้เวลาและความสม่ำเสมอครับ

[9] ถ้าปล่อยไว้อาจเกิดอะไร?

ถ้าปวดไม่มากและไม่มีข้อจำกัด อาจเป็นเพียงเสียงที่รำคาญ แต่ถ้ามีอาการปวดร่วมและยังใช้งานกระตุ้นซ้ำ ๆ อาจทำให้เอ็นและเนื้อเยื่อรอบสะโพกระคายเคืองต่อเนื่อง

สิ่งที่ต้องระวังคือการชดเชยท่าเดินหรือท่าออกกำลัง จนอาการลามไปหลัง เข่า หรือสะโพกอีกข้างได้

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรใช้ความกลัวเป็นเหตุผลในการรักษาเกินจำเป็นครับ ควรตรวจให้รู้ว่าปัญหาอยู่ตรงไหน แล้วรักษาเป็นขั้นตอน

[10] ดูแลตัวเองเบื้องต้นอย่างไร?

• หลีกเลี่ยงท่าที่ทำให้ดีดและปวดซ้ำ ๆ ชั่วคราว • เลี่ยงนอนทับสะโพกด้านเจ็บ • ลดการยืนไขว้ขา ยืนลงน้ำหนักข้างเดียว หรือเดินเอียงสะโพก • เริ่มฝึกกล้ามเนื้อสะโพกด้านข้างแบบค่อยเป็นค่อยไป • ถ้าปวดต่อเนื่องเกิน 2-4 สัปดาห์ ควรตรวจประเมิน

ถ้าปวดร้าวลงขา ชา อ่อนแรง มีไข้ ปวดกลางคืนมากผิดปกติ หรือเดินลงน้ำหนักไม่ได้ ควรพบแพทย์เร็วขึ้นครับ

[11] Q&A

ถาม: เสียงกึกที่สะโพกแปลว่ากระดูกเคลื่อนหรือเปล่า?

ตอบ: ส่วนใหญ่ไม่ได้แปลว่ากระดูกหลุดหรือเคลื่อนครับ มักเป็นเส้นเอ็นหรือพังผืดเคลื่อนผ่านปุ่มกระดูก แต่ต้องตรวจถ้ามีอาการปวดร่วม

ถาม: ต้องทำ MRI ทุกคนไหม?

ตอบ: ไม่จำเป็นทุกคนครับ หลายเคสเริ่มจากประวัติ ตรวจร่างกาย และ dynamic ultrasound ได้ ถ้าสงสัยปัญหาในข้อหรือเอ็นฉีกค่อยพิจารณา MRI

ถาม: ฉีดยาแล้วจะหายถาวรไหม?

ตอบ: ไม่ควรรับประกันแบบนั้นครับ การฉีดอาจช่วยลดปวดในบางกรณี แต่ถ้าไม่แก้ load และกล้ามเนื้อ อาการอาจกลับมาได้

ถาม: ออกกำลังต่อได้ไหม?

ตอบ: ออกได้ถ้าเลือกท่าที่ไม่กระตุ้นอาการ และค่อย ๆ เพิ่มแรงตามแผนฟื้นฟู ถ้าทำแล้วเสียงดีดพร้อมปวดมากขึ้นควรปรับครับ

[12] สรุปให้จำง่าย?

ถ้านึกถึงใครสักคนที่มีอาการคล้ายแบบนี้ ลองส่งให้เขาอ่านดูได้ครับ

5 ข้อที่อยากให้จำ: • สะโพกดังกึกไม่ได้แปลว่ากระดูกหลุดเสมอไป • จุดกดเจ็บด้านนอกสะโพกชวนให้นึกถึง greater trochanteric pain syndrome • Dynamic ultrasound ช่วยดูการดีดขณะขยับจริงได้ • การรักษาส่วนใหญ่เริ่มจากปรับ load และฝึกกล้ามเนื้อ • ผ่าตัดเป็นทางเลือกเฉพาะรายที่ไม่ดีขึ้นหลังรักษาครบถ้วน

ความเจ็บปวดมีทางออกเสมอครับ สิ่งสำคัญคือหาสาเหตุให้ชัด แล้วเลือกวิธีรักษาให้เหมาะกับระยะของปัญหาและชีวิตจริงของคนไข้

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือให้คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล กรุณาปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อการประเมินและรักษาที่เหมาะสม

ความเจ็บปวดมีทางออกเสมอ - สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีที่ใช่สำหรับคุณ

หลายกรณีสามารถดูแลได้โดยไม่ต้องผ่าตัด เมื่อจับปัญหาได้เร็วและรักษาถูกทาง

Line: @doctorkeng | โทร 081-530-3666 | doctorkeng.com

#ปวดสะโพก #SnappingHip #สะโพกดังกึก #GreaterTrochantericPainSyndrome #GluteusMedius #รักษาปวดไม่ผ่าตัด #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก

เอกสารอ้างอิง

[1] Lewis CL. Extra-articular snapping hip: a literature review. Sports Health. 2010;2(3):186-190. doi:10.1177/1941738109357298. PMID: 23015936. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23015936/

[2] Choi YS, Lee SM, Song BY, Paik SH, Yoon YK. Dynamic sonography of external snapping hip syndrome. J Ultrasound Med. 2002;21(7):753-758. doi:10.7863/jum.2002.21.7.753. PMID: 12099563. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12099563/

[3] Grimaldi A, Mellor R, Hodges P, Bennell K, Wajswelner H, Vicenzino B. Gluteal tendinopathy: a review of mechanisms, assessment and management. Sports Med. 2015;45(8):1107-1119. doi:10.1007/s40279-015-0336-5. PMID: 25969366. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25969366/

[4] Mellor R, Bennell K, Grimaldi A, Nicolson P, Kasza J, Hodges P, et al. Education plus exercise versus corticosteroid injection use versus a wait and see approach on global outcome and pain from gluteal tendinopathy: prospective, single blinded, randomised clinical trial. BMJ. 2018;361:k1662. doi:10.1136/bmj.k1662. PMID: 29720374. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29720374/

[5] Reid D. The management of greater trochanteric pain syndrome: a systematic literature review. J Orthop. 2016;13(1):15-28. doi:10.1016/j.jor.2015.12.006. PMID: 26955229. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26955229/