ทำไมปวดสะโพกแบบเดียวกัน บางคนพักได้ บางคนต้องผ่าตัดด่วน

ปวดสะโพกขณะวิ่ง พักแล้วหาย แล้วก็กลับมาอีก ฟังดูธรรมดา แต่ถ้าเป็นนักวิ่งหรือทหารที่เพิ่งเริ่มฝึกซ้อมหนัก มีคำถามหนึ่งที่สำคัญมากกว่าที่คิด — กระดูกร้าวอยู่ด้านไหนของคอกระดูก?

ทำไมปวดสะโพกแบบเดียวกัน บางคนพักได้ บางคนต้องผ่าตัดด่วน

นักวิ่งหลายคนรู้จักอาการนี้ดี — ปวดตื้อ ๆ บริเวณขาหนีบหรือสะโพกช่วงซ้อม พักสองสามวันก็ดีขึ้น แล้วก็กลับมาปวดอีกเมื่อวิ่ง

บางคนคิดว่าเป็นกล้ามเนื้อ บางคนคิดว่าเป็นเอ็น แล้วก็ฝืนซ้อมต่อไปเรื่อย ๆ

แต่มีกระดูกร้าวชนิดหนึ่งที่อาการเริ่มต้นแทบแยกไม่ออกจากอาการปวดกล้ามเนื้อธรรมดา จนกระทั่งถึงจุดที่ไม่ธรรมดาเลย

น้องปริม อายุ 27 ปี ซ้อมวิ่งมาราธอนแรกในชีวิต ระยะทางสัปดาห์ละ 60-70 กิโลเมตร มาเกือบสี่เดือน

จนกระทั่งเริ่มรู้สึกปวดตื้อ ๆ บริเวณขาหนีบซ้าย พักสองวันแล้วหาย เลยไม่ได้สนใจ

สองสัปดาห์ต่อมา ปวดทุกครั้งที่วิ่ง และเริ่มปวดแม้แต่ตอนเดินขึ้นบันได

เธอลองพักเองอีกหนึ่งอาทิตย์ ก่อนจะตัดสินใจมาพบแพทย์

เอกซเรย์ครั้งแรก... ปกติ

แต่เมื่อทำ MRI (Magnetic Resonance Imaging — การถ่ายภาพด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า) กลับพบรอยร้าวที่ "คอกระดูกต้นขา" และตำแหน่งของรอยร้าวนั้น คือสิ่งที่กำหนดทุกอย่าง

"คอกระดูกต้นขา" หรือที่หมอเรียกว่า femoral neck คือส่วนเชื่อมระหว่างหัวกระดูกสะโพกกับลำตัวกระดูกต้นขา บางกว่าส่วนอื่น และต้องรับน้ำหนักทุกย่างก้าว

เมื่อวิ่งซ้อมหนักเกินไปโดยไม่พักให้เพียงพอ กระดูกส่วนนี้จะเริ่มมีรอยแตกร้าวเล็ก ๆ จากความล้าสะสม เหมือนลวดที่ดัดซ้ำ ๆ จนเริ่มร้าว ไม่ใช่จากการกระแทกครั้งเดียว

แต่สิ่งที่ทำให้กระดูกร้าวชนิดนี้พิเศษ คือ "คอกระดูก" มีสองด้านที่รับแรงต่างกัน

ด้านล่างของคอกระดูกรับแรงกด เวลาเดินหรือวิ่ง แรงกดนั้นช่วยกันไม่ให้รอยร้าวแยกตัวออกจากกัน เหมือนอิฐที่ถูกกดทับไว้ ยิ่งกด ยิ่งไม่หลุด

ด้านบนของคอกระดูกรับแรงดึง เวลาเดินหรือวิ่ง แรงดึงจะดึงรอยร้าวให้แยกออกจากกันทีละเล็กทีละน้อย เหมือนกระดาษที่ถูกดึงปลายสองข้าง รอยตัดจะขยายเรื่อย ๆ

นี่คือเหตุผลที่กระดูกร้าวสองจุดบนกระดูกชิ้นเดียวกัน ต้องรักษาต่างกันโดยสิ้นเชิง

กระดูกร้าวจากความเครียดที่คอกระดูกต้นขา เกิดขึ้นเมื่อกระดูกซ่อมตัวเองไม่ทัน

ในภาวะปกติ ร่างกายสร้างกระดูกใหม่ทดแทนกระดูกเก่าอยู่ตลอดเวลา แต่เมื่อออกกำลังกายหนักขึ้นเร็วเกินไป เซลล์ที่ทำลายกระดูกเก่าทำงานเร็วกว่าเซลล์ที่สร้างใหม่ ทำให้กระดูกอ่อนแอลงในช่วงเวลานั้น และเกิดรอยแตกเล็ก ๆ สะสม

อาการที่พบบ่อย

• ปวดตื้อ ๆ บริเวณขาหนีบหรือสะโพกด้านหน้า ปวดมากขึ้นเมื่อออกกำลังกาย ดีขึ้นเมื่อพัก

• ปวดเมื่อกดบริเวณต้นขาด้านหน้าใกล้ขาหนีบ

• บางรายปวดแม้แต่ตอนเดินนาน ๆ หรือขึ้นบันได

• ในระยะแรก เอกซเรย์มักจะปกติ ทำให้หลายคนวินิจฉัยผิดตั้งแต่ต้น

ใครบ้างที่เสี่ยงมากกว่าคนทั่วไป

• ทหารหรือนักเรียนนายร้อยที่เพิ่งเริ่มฝึกทางทหาร ต้องเดินและวิ่งหนักแบบกะทันหัน

• นักวิ่งระยะไกลที่เพิ่มระยะทางเร็วเกินไป โดยเฉพาะผู้หญิง

• ผู้หญิงที่ออกกำลังกายหนัก กินน้อย และประจำเดือนขาด เพราะฮอร์โมนที่ผิดปกติทำให้กระดูกบาง

• ผู้ที่มีกระดูกบางหรือขาดแคลเซียมและวิตามินดี

• ผู้ที่เปลี่ยนโปรแกรมฝึกซ้อมแบบกะทันหัน ไม่ว่าจะเป็นพื้นผิว รองเท้า หรือระยะทาง

เมื่อมีอาการสงสัย แพทย์จะเริ่มจากการซักถามประวัติ ทั้งอาการ รูปแบบการซ้อม ประวัติประจำเดือน และโภชนาการ ตามด้วยการตรวจร่างกาย

จากนั้นจะเริ่มจากเอกซเรย์เพื่อตัดภาวะอื่น ๆ ออก แต่เนื่องจากเอกซเรย์อาจมองไม่เห็นรอยร้าวระยะแรกได้เลย ถ้าผลปกติแต่อาการน่าสงสัย แพทย์จะแนะนำให้ทำ MRI ซึ่งมีความแม่นยำสูงมากในการตรวจจับรอยร้าวตั้งแต่ระยะแรก และสำคัญที่สุด คือบอกได้ว่ารอยร้าวอยู่ด้านไหน

แนวทางรักษาขึ้นอยู่กับตำแหน่งของรอยร้าวเป็นหลัก

รอยร้าวด้านล่างคอกระดูก รักษาได้โดยไม่ผ่าตัด โดยใช้ไม้ค้ำยันช่วยลดน้ำหนักลงกระดูกเป็นเวลา 6-8 สัปดาห์ ระหว่างนั้นติดตามอาการและทำ MRI ซ้ำ ค่อย ๆ เพิ่มน้ำหนักตามที่แพทย์กำหนด พร้อมเสริมสารอาหารที่กระดูกต้องการ

รอยร้าวด้านบนคอกระดูก เป็นภาวะฉุกเฉินทางกระดูกและข้อ แพทย์จะแนะนำให้ผ่าตัดใส่สกรูยึดกระดูกในวันเดียวกัน เพราะถ้าปล่อยไว้ รอยร้าวอาจขยายจนกระดูกหักเคลื่อนได้ภายในชั่วโมง ซึ่งจะทำให้เส้นเลือดที่เลี้ยงหัวกระดูกถูกทำลาย และอาจนำไปสู่การสูญเสียหัวกระดูกอย่างถาวร

ถ้ากระดูกหักเคลื่อนแล้ว ต้องผ่าตัดฉุกเฉินภายในไม่กี่ชั่วโมง เพื่อจัดกระดูกให้ตรงก่อนเส้นเลือดถูกทำลายมากกว่านี้

สิ่งสำคัญที่ต้องทำควบคู่ทุกกรณี คือการประเมินและแก้ไขสาเหตุ ทั้งโปรแกรมการซ้อม โภชนาการ และความหนาแน่นกระดูก เพราะถ้าไม่แก้ไขต้นเหตุ มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำสูงมาก

กรณีที่วินิจฉัยได้เร็วและรักษาถูกต้อง โอกาสกลับสู่การวิ่งดีมาก

รอยร้าวด้านล่างที่ไม่ผ่าตัด โดยทั่วไปกลับไปวิ่งได้ภายใน 4-6 เดือน หลังกระดูกหายสนิทและผ่านโปรแกรมฝึกฟื้นฟูแบบค่อยเป็นค่อยไป

รอยร้าวด้านบนที่ผ่าตัดใส่สกรู โดยทั่วไปใช้เวลา 6-12 เดือน ขึ้นอยู่กับสุขภาพกระดูกและความรุนแรงของรอยร้าว

ในทั้งสองกรณี จะกลับไปวิ่งได้เมื่อกระดูกหายสนิท ความหนาแน่นกระดูกอยู่ในเกณฑ์ที่ดี และได้แก้ไขสาเหตุที่ทำให้เกิดรอยร้าวเรียบร้อยแล้ว

ถ้าปล่อยทิ้งไว้หรือวินิจฉัยผิด กระดูกอาจหักเคลื่อน ซึ่งทำให้เส้นเลือดที่เลี้ยงหัวกระดูกต้นขาถูกทำลาย นำไปสู่ภาวะที่เรียกว่าหัวกระดูกตาย และอาจต้องเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมในที่สุด แม้ในผู้ป่วยอายุเพียง 20-30 ปี นี่คือเหตุผลที่การวินิจฉัยที่แม่นยำและรวดเร็วมีความสำคัญมาก

วิธีลดความเสี่ยง

• เพิ่มระยะทางหรือความหนักในการฝึกซ้อมไม่เกิน 10% ต่อสัปดาห์ ให้ร่างกายปรับตัวได้ทัน

• กินอาหารให้พอเพียงกับพลังงานที่ใช้ไป โดยเฉพาะแคลเซียมและวิตามินดี

• พักให้เพียงพอ เพราะกระดูกซ่อมตัวเองในช่วงพัก ไม่ใช่ตอนออกกำลังกาย

• ผู้หญิงที่ประจำเดือนขาดหรือมาน้อยกว่าปกติระหว่างซ้อมหนัก ควรปรึกษาแพทย์ทันที

• ถ้าปวดสะโพกหรือขาหนีบขณะซ้อม และไม่ดีขึ้นใน 1-2 สัปดาห์ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจ อย่าฝืนซ้อมต่อ

ถาม: ปวดขาหนีบขณะวิ่งแบบนี้ต้องหยุดซ้อมทันทีไหม? ตอบ: ถ้าปวดทุกครั้งที่วิ่งและไม่ดีขึ้นหลังพัก 1-2 สัปดาห์ ควรหยุดซ้อมและพบแพทย์ก่อน การฝืนวิ่งต่ออาจทำให้รอยร้าว (ถ้ามี) ขยายจนเกิดอันตรายได้

ถาม: เอกซเรย์ปกติ แปลว่าไม่มีกระดูกร้าวใช่ไหม? ตอบ: ไม่เสมอไปครับ เอกซเรย์อาจพลาดรอยร้าวระยะแรกได้บ่อย ถ้าแพทย์สงสัย มักแนะนำให้ทำ MRI ซึ่งมีความแม่นยำสูงกว่ามากและบอกตำแหน่งรอยร้าวได้ชัดเจน

ถาม: กระดูกร้าวที่คอกระดูกต้นขา ต้องผ่าตัดเสมอไหม? ตอบ: ไม่เสมอไปครับ ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของรอยร้าว รอยร้าวด้านล่างที่ไม่รุนแรงอาจรักษาได้โดยไม่ผ่าตัด แต่รอยร้าวด้านบนมักต้องผ่าตัดเร่งด่วนเพื่อป้องกันกระดูกหักเคลื่อน

ถาม: ผู้หญิงที่ประจำเดือนขาดและซ้อมวิ่งหนัก เสี่ยงเป็นกระดูกร้าวชนิดนี้ไหม? ตอบ: ใช่ครับ ภาวะนี้เพิ่มความเสี่ยงอย่างมาก เพราะฮอร์โมนที่ผิดปกติส่งผลต่อความหนาแน่นกระดูกโดยตรง ควรพบแพทย์เพื่อประเมินทั้งด้านกระดูกและโภชนาการ

ถาม: หลังรักษาแล้ว กลับไปวิ่งได้เมื่อไหร่? ตอบ: ขึ้นอยู่กับชนิดของรอยร้าวและวิธีรักษาครับ โดยทั่วไป 4-6 เดือนสำหรับกรณีไม่ผ่าตัด และ 6-12 เดือนสำหรับกรณีผ่าตัด แต่ต้องแก้ไขสาเหตุก่อนกลับไปซ้อมเต็มที่เสมอ

แล้วคุณล่ะครับ เคยปวดสะโพกหรือขาหนีบตอนซ้อมวิ่งบ้างไหม? คอมเมนต์เล่าให้ฟังได้เลย

สรุปสิ่งที่ควรจำ

• กระดูกคอต้นขาร้าวด้านล่าง รักษาได้โดยไม่ผ่าตัด ด้วยการพักและใช้ไม้ค้ำยัน 6-8 สัปดาห์

• กระดูกคอต้นขาร้าวด้านบน เป็นภาวะฉุกเฉิน ต้องผ่าตัดใส่สกรูในวันเดียวกัน ไม่ชักช้า

• เอกซเรย์ปกติไม่ได้แปลว่าไม่มีกระดูกร้าว MRI มีความแม่นยำสูงกว่ามาก

• กลุ่มเสี่ยงหลัก: นักวิ่งที่ซ้อมหนักและกินน้อย, ทหารเกณฑ์ใหม่, ผู้มีกระดูกบาง

• กลับไปวิ่งได้ แต่ต้องแก้ไขสาเหตุก่อน และรอให้กระดูกหายสนิท

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับกระดูกร้าวที่คอกระดูกต้นขา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล อาการและความเสี่ยงของแต่ละคนแตกต่างกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับตัวคุณ

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อได้ที่ Line ID @doctorkeng

เพิ่มเพื่อน Line https://lin.ee/swOi91Q โทร 081-5303666

เอกสารอ้างอิง

1. Saito. [Daily practice using the guidelines for prevention and treatment of osteoporosis. How do we realize the bone quality in routine practice using Japanese guideline for osteoporosis prevention and treatment?]. (2008). Clin Calcium. PMID: 18677047

2. Bernstein, et al. Femoral Neck Stress Fractures: An Updated Review. (2022). J Am Acad Orthop Surg. PMID: 35077440. DOI: 10.5435/JAAOS-D-21-00398

3. Schroeder, Turner, Buck. Hip Fractures: Diagnosis and Management. (2022). Am Fam Physician. PMID: 36521464

4. Dutton. Stress Fractures of the Hip and Pelvis. (2021). Clin Sports Med. PMID: 33673892. DOI: 10.1016/j.csm.2020.11.007

5. Bastard. [Femoral neck fracture]. (2019). Rev Prat. PMID: 32237589

6. McInnis, Ramey. High-Risk Stress Fractures: Diagnosis and Management. (2016). PM R. PMID: 26972260. DOI: 10.1016/j.pmrj.2015.09.019

7. Matcuk, et al. Stress fractures: pathophysiology, clinical presentation, imaging features, and treatment options. (2016). Emerg Radiol. PMID: 27002328. DOI: 10.1007/s10140-016-1390-5

#ปวดสะโพก #กระดูกร้าว #นักวิ่ง #สะโพก #กระดูกและข้อ #หมอเก่ง #ปวดขาหนีบ #ออกกำลังกาย #กระดูกต้นขา #stressfracture #femoralneck #runner #orthopedics #doctorkeng