เดินสะดุด บิดข้อเท้า เจ็บข้างเท้าด้านนอก คิดว่าแค่เอ็นเคล็ด ผ่านไปหลายวัน ยังลงน้ำหนักไม่ได้เหมือนเดิม

คนไข้รายหนึ่ง อายุ 28 ปี เล่นฟุตซอลแล้วบิดข้อเท้าตอนเปลี่ยนทิศทางกะทันหัน ปวดบวมข้างเท้าด้านนอก เดินกะเผลก แต่คิดว่าแค่เอ็นเคล็ดธรรมดา ประคบเองอยู่บ้านหลายวัน จนอาการไม่ดีขึ้นเลย ถึงตัดสินใจไปเอกซเรย์ดู

บทความนี้จะพาไปรู้จักกระดูกฝ่าเท้าจุดที่หักบ่อยที่สุดจุดหนึ่ง แบ่งเป็นกี่โซน และโซนไหนที่เสี่ยงจนต้องผ่าตัด

ทำไมกระดูกข้างเท้าหักจุดเดียวกัน บางคนใส่รองเท้าได้ บางคนต้องผ่าตัด

สิ่งสำคัญที่ต้องรู้

• กระดูกฝ่าเท้าชิ้นที่ 5 หักตรงโคน พบบ่อยหลังบิดข้อเท้าหรือลงน้ำหนักผิดจังหวะ • แบ่งเป็น 3 โซนตามตำแหน่งและเส้นเลือดที่มาเลี้ยง แต่ละโซนหายเร็วช้าไม่เท่ากัน • ปวดบวมข้างเท้า เดินลงน้ำหนักไม่ได้เกิน 2-3 วัน ควรไปเอกซเรย์

กระดูกฝ่าเท้าบริเวณโคนของนิ้วก้อยแบ่งออกเป็น 3 โซนตามตำแหน่งและเส้นเลือดที่มาเลี้ยง ซึ่งเป็นตัวกำหนดว่าจะรักษาด้วยการใส่รองเท้าพยุงเดินหรือจำเป็นต้องผ่าตัด กระดูกส่วนนี้ส่วนใหญ่รักษาให้หายได้ดี หากได้รับการวินิจฉัยตำแหน่งที่ถูกต้องตั้งแต่ต้น

ทำไมกระดูกฝ่าเท้าชิ้นนี้ถึงหักบ่อยกว่าที่คิด

หลายคนไม่รู้ว่ากระดูกฝ่าเท้าที่หักบ่อยที่สุดจุดหนึ่งของร่างกาย คือบริเวณโคนกระดูกฝ่าเท้าชิ้นที่ 5 (กระดูกที่อยู่ข้างเท้าด้านนอก ต่อกับนิ้วก้อย) งานวิจัยพบว่ากระดูกฝ่าเท้าที่หักทั้งหมดในผู้ป่วยที่มาโรงพยาบาล เกือบ 1 ใน 3 เกิดขึ้นที่ตำแหน่งนี้ เพราะเป็นจุดที่รับแรงบิดของข้อเท้าและแรงดึงของเอ็นรอบข้อเท้าโดยตรง

เวลาคนเราบิดข้อเท้าแรงๆ เช่น เหยียบพื้นไม่เรียบ เปลี่ยนทิศทางกะทันหันตอนเล่นกีฬา หรือลื่นล้มแล้วเท้าพลิกเข้าด้านใน แรงจะถูกส่งผ่านเอ็นและกล้ามเนื้อรอบข้อเท้าไปดึงที่โคนกระดูกฝ่าเท้าชิ้นที่ 5 พอดี จึงทำให้จุดนี้หักได้ง่ายกว่าจุดอื่น

กระดูกฝ่าเท้าชิ้นที่ 5 หักคืออะไร เกิดจากอะไร

กระดูกฝ่าเท้าชิ้นที่ 5 อยู่ข้างเท้าด้านนอกสุด ต่อจากข้อเท้าไปยังนิ้วก้อย ส่วนโคนของกระดูกชิ้นนี้เป็นจุดที่มีเอ็นและพังผืดใต้ฝ่าเท้ามายึดเกาะ เวลาข้อเท้าบิดแรงๆ หรือลงน้ำหนักผิดจังหวะ แรงดึงที่จุดนี้อาจมากเกินกว่ากระดูกจะรับไหว จนเกิดรอยหัก

อาการที่พบบ่อยคือ ปวดบวมข้างเท้าด้านนอก กดเจ็บตรงโคนนิ้วก้อย เดินลงน้ำหนักได้ไม่เต็มที่หรือเดินกะเผลก บางคนมีรอยช้ำร่วมด้วย อาการเหล่านี้คล้ายข้อเท้าเคล็ดมาก จึงทำให้หลายคนเข้าใจผิดว่าแค่เอ็นยืดแล้วปล่อยไว้จนอาการหนักขึ้น

ใครมีความเสี่ยงกระดูกฝ่าเท้าจุดนี้หักบ้าง

• คนที่เล่นกีฬาที่ต้องเปลี่ยนทิศทางเร็ว เช่น ฟุตบอล ฟุตซอล บาสเกตบอล • คนที่เคยข้อเท้าพลิกบ่อยหรือข้อเท้าไม่มั่นคง • คนที่เดินหรือวิ่งบนพื้นไม่เรียบ ใส่รองเท้าไม่เหมาะกับกิจกรรม • คนที่มีกระดูกบางจากอายุหรือโรคกระดูกพรุน • คนที่เคยหักตำแหน่งนี้มาก่อนแล้วกลับไปใช้งานหนักเร็วเกินไป

แพทย์วินิจฉัยกระดูกหักตำแหน่งนี้อย่างไร

แพทย์จะเริ่มจากซักประวัติว่าเกิดอุบัติเหตุแบบไหน บิดข้อเท้าทิศทางใด ปวดมานานแค่ไหน จากนั้นตรวจร่างกายดูตำแหน่งที่กดเจ็บ ดูว่าเดินลงน้ำหนักได้หรือไม่ และตรวจข้อเท้าประกอบเพื่อแยกว่าเป็นแค่เอ็นเคล็ดหรือมีกระดูกหักร่วมด้วย

ถ้าสงสัยว่ามีกระดูกหัก แพทย์จะให้เอกซเรย์เท้าเพื่อดูตำแหน่งและลักษณะของรอยหักให้ชัดเจน ซึ่งเป็นตัวบอกว่ากระดูกหักอยู่ในโซนไหน ในบางกรณีที่กระดูกหักเรื้อรังหรือสงสัยว่ากระดูกไม่เชื่อมติดกัน แพทย์อาจส่งตรวจเพิ่มเติมด้วย MRI (Magnetic Resonance Imaging) หรือการตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า เพื่อดูเนื้อกระดูกและเนื้อเยื่อรอบข้างละเอียดขึ้น

รักษากระดูกฝ่าเท้าหักแบบนี้อย่างไร ต้องผ่าตัดไหม

จุดสำคัญที่สุดของกระดูกหักตำแหน่งนี้ คือตำแหน่งของรอยหักแบ่งเป็น 3 โซน ซึ่งกำหนดแนวทางรักษาต่างกัน

โซนที่หนึ่ง อยู่ปลายสุดของโคนกระดูก เกิดจากแรงดึงของเอ็นและพังผืดใต้ฝ่าเท้า ส่วนใหญ่กระดูกส่วนนี้มีเลือดมาเลี้ยงดี จึงรักษาด้วยการใส่รองเท้าบูทพยุงเดินหรือใส่เฝือก ให้พักการลงน้ำหนักช่วงแรก แล้วค่อยๆ กลับมาเดินปกติ ส่วนใหญ่หายดีโดยไม่ต้องผ่าตัด

โซนที่สอง อยู่บริเวณรอยต่อระหว่างโคนกระดูกกับลำตัวกระดูก เป็นจุดที่เลือดมาเลี้ยงน้อยกว่าโซนอื่น จึงมีโอกาสหายช้าหรือกระดูกไม่เชื่อมติดกันมากกว่า ในคนทั่วไปแพทย์อาจเริ่มจากใส่รองเท้าพยุงเดินก่อน แต่ในนักกีฬาหรือคนที่ต้องกลับไปใช้เท้าหนักๆ เร็ว หรือกระดูกไม่เชื่อมติดกันหลังรักษาด้วยวิธีไม่ผ่าตัด แพทย์อาจแนะนำผ่าตัดยึดกระดูกด้วยสกรูเพื่อลดโอกาสหักซ้ำ

โซนที่สาม อยู่ถัดจากโซนที่สองลงไปทางปลายเท้า มักเกิดจากการใช้งานซ้ำๆ สะสมจนกระดูกล้า พบมากในนักกีฬาที่ฝึกหนักต่อเนื่อง มีแนวโน้มหายช้าและหักซ้ำได้เช่นเดียวกับโซนที่สอง จึงมักพิจารณาผ่าตัดในกรณีที่ต้องการกลับไปเล่นกีฬาเร็วหรือรักษาแบบไม่ผ่าตัดแล้วไม่ดีขึ้น

พูดง่ายๆ คือ กระดูกหักแบบนี้ไม่ได้ต้องผ่าตัดทุกคน คนไข้ส่วนใหญ่ที่หักโซนแรกรักษาให้หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่ถ้าหักในโซนที่เสี่ยงไม่เชื่อมติดกัน หรือเป็นนักกีฬาที่ต้องกลับไปใช้งานเร็ว การผ่าตัดยึดกระดูกคือทางเลือกที่เหมาะสมกว่า ทั้งหมดนี้ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของรอยหักที่แพทย์เห็นจากเอกซเรย์ ไม่ใช่ความรุนแรงของอาการปวดเพียงอย่างเดียว

หายแล้วกลับมาเดินหรือเล่นกีฬาได้ปกติไหม

กระดูกโซนแรกส่วนใหญ่หายดีและกลับมาเดินหรือใช้ชีวิตปกติได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ ส่วนโซนที่สองและสามอาจใช้เวลานานกว่า และต้องติดตามด้วยเอกซเรย์ซ้ำเป็นระยะเพื่อดูว่ากระดูกเชื่อมติดกันดีหรือไม่ ก่อนกลับไปเล่นกีฬาเต็มที่

มีภาวะแทรกซ้อนอะไรที่ควรรู้

ภาวะที่พบได้ในกระดูกหักตำแหน่งนี้ คือกระดูกไม่เชื่อมติดกันหรือเชื่อมช้ากว่าปกติ โดยเฉพาะในโซนที่สองและสาม และมีโอกาสหักซ้ำที่ตำแหน่งเดิมได้หากกลับไปใช้งานหนักก่อนกระดูกแข็งแรงพอ การติดตามอาการและเอกซเรย์ตามนัดจึงช่วยลดความเสี่ยงเหล่านี้ได้

ป้องกันกระดูกฝ่าเท้าหักซ้ำได้อย่างไร

• เลือกรองเท้าที่พยุงข้อเท้าเหมาะกับกิจกรรม โดยเฉพาะกีฬาที่เปลี่ยนทิศทางเร็ว • ฝึกความมั่นคงของข้อเท้าและกล้ามเนื้อรอบข้อเท้าอย่างสม่ำเสมอ • อบอุ่นร่างกายก่อนเล่นกีฬาทุกครั้ง • ถ้าเคยข้อเท้าพลิกหรือกระดูกหักมาก่อน ควรกลับไปใช้งานหนักตามคำแนะนำแพทย์ ไม่เร่งเร็วเกินไป • สังเกตอาการปวดข้างเท้าที่ไม่ดีขึ้น อย่าปล่อยไว้นาน

ถ้านึกถึงใครสักคนที่เพิ่งบิดข้อเท้าแล้วปวดข้างเท้าไม่หาย ลองส่งบทความนี้ให้เขาอ่านดูได้ครับ

สรุปสิ่งที่ควรจำ

  1. กระดูกฝ่าเท้าชิ้นที่ 5 หักตรงโคน พบบ่อยจากการบิดข้อเท้าหรือเล่นกีฬา
  2. แบ่งเป็น 3 โซน แต่ละโซนเลือดมาเลี้ยงและความเสี่ยงไม่เชื่อมติดต่างกัน
  3. โซนแรกส่วนใหญ่หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
  4. โซนที่สองและสามในนักกีฬาหรือกรณีไม่เชื่อมติด อาจต้องผ่าตัดยึดกระดูก
  5. อาการคล้ายเอ็นเคล็ด แยกได้ด้วยการเอกซเรย์ อย่าปล่อยไว้นาน

ไม่ว่าจะหักโซนไหน คุณไม่ต้องเผชิญเรื่องนี้คนเดียว การวินิจฉัยที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นจะช่วยให้กลับไปเดินและใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง

ถาม: กระดูกฝ่าเท้าหักแบบนี้ต้องใส่เฝือกนานแค่ไหน

ตอบ: ระยะเวลาขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่หักและความรุนแรง บางคนใส่รองเท้าบูทพยุงไม่กี่สัปดาห์ก็เดินลงน้ำหนักได้ แต่บางคนอาจต้องใช้เวลานานกว่านั้น แพทย์จะติดตามด้วยการเอกซเรย์ซ้ำเพื่อดูการเชื่อมของกระดูก

ถาม: ถ้าไม่ผ่าตัดจะหายเองได้ไหม

ตอบ: กระดูกหักบางโซนโดยเฉพาะปลายสุดของโคนกระดูก มักหายได้ดีด้วยการพักและใส่รองเท้าพยุง แต่บางโซนที่เลือดมาเลี้ยงน้อยกว่า มีโอกาสหายช้าหรือไม่เชื่อมติดกันมากกว่า จึงต้องให้แพทย์ประเมินตำแหน่งที่แน่นอนก่อน

ถาม: นักกีฬาที่หักตรงจุดนี้ต้องผ่าตัดเสมอไหม

ตอบ: ไม่เสมอไป แต่ในนักกีฬาหรือคนที่ต้องกลับไปใช้งานเท้าหนักๆ เร็ว แพทย์อาจแนะนำผ่าตัดยึดกระดูกด้วยสกรู เพื่อลดโอกาสหักซ้ำและให้กลับไปใช้ชีวิตได้เร็วขึ้น

ถาม: จะรู้ได้อย่างไรว่าควรไปพบแพทย์

ตอบ: ถ้าปวดบวมข้างเท้าหลังบิดข้อเท้าหรือเดินลงน้ำหนักผิดจังหวะ แล้วอาการไม่ดีขึ้นภายในสองสามวัน หรือเดินลงน้ำหนักไม่ได้เลย ควรไปเอกซเรย์เพื่อดูว่ามีกระดูกหักซ่อนอยู่หรือไม่

บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความเข้าใจเบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ผู้ตรวจโดยตรง หากมีอาการปวดข้างเท้าหลังบิดข้อเท้าหรือเดินลงน้ำหนักไม่ได้ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยที่ถูกต้อง

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

Line: @doctorkeng | โทร 081-530-3666

#กระดูกฝ่าเท้าหัก #Jonesfracture #ปวดข้างเท้า #ข้อเท้าพลิก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก #กระดูกและข้อเชียงใหม่ #คลินิกกระดูกและข้อ

เอกสารอ้างอิง

[1] Herterich V, Baumbach SF, Kaiser A, et al. Fifth Metatarsal Fractures. Dtsch Arztebl Int. 2021;118(35-36):587-594. https://doi.org/10.3238/arztebl.m2021.0231

[2] Metzl JA, Bowers MW, Anderson RB. Fifth Metatarsal Jones Fractures: Diagnosis and Treatment. J Am Acad Orthop Surg. 2022;30(4):e470-e479. https://doi.org/10.5435/JAAOS-D-21-00542

[3] Cheung CN, Lui TH. Proximal Fifth Metatarsal Fractures: Anatomy, Classification, Treatment and Complications. Arch Trauma Res. 2016;5(4):e33298. https://doi.org/10.5812/atr.33298

[4] Keller M, Saltrick B, Gull L, Reade B. Fifth Metatarsal Fractures. Clin Podiatr Med Surg. 2024;41(3):391-405. https://doi.org/10.1016/j.cpm.2024.01.002

เอกสารอ้างอิง

  1. Keller, et al. Fifth Metatarsal Fractures. (2024). Clin Podiatr Med Surg. PMID: 38789160. DOI: 10.1016/j.cpm.2024.01.002

  2. Attia, et al. Surgical Management of Jones Fractures in Athletes: Orthobiologic Augmentation: A Systematic Review and Meta-analysis of 718 Fractures. (2023). Am J Sports Med. PMID: 35612823. DOI: 10.1177/03635465221094014

  3. Metzl, Bowers, Anderson. Fifth Metatarsal Jones Fractures: Diagnosis and Treatment. (2022). J Am Acad Orthop Surg. PMID: 34932521. DOI: 10.5435/JAAOS-D-21-00542

  4. Herterich, et al. Fifth Metatarsal Fracture–A Systematic Review of the Treatment of Fractures of the Base of the Fifth Metatarsal Bone. (2021). Dtsch Arztebl Int. PMID: 34789369. DOI: 10.3238/arztebl.m2021.0231

  5. Chan, et al. Factors influencing treatment recommendations for base of 5th metatarsal fractures in orthopaedic residency programs. (2020). Foot Ankle Surg. PMID: 31196695. DOI: 10.1016/j.fas.2019.05.015

  6. Samdanis, et al. Indications and outcome in total elbow arthroplasty: A systematic review. (2020). Shoulder Elbow. PMID: 33093874. DOI: 10.1177/1758573219873001

  7. Mandell, Khurana, Smith. Stress fractures of the foot and ankle, part 2: site-specific etiology, imaging, and treatment, and differential diagnosis. (2017). Skeletal Radiol. PMID: 28343329. DOI: 10.1007/s00256-017-2632-7

  8. Cheung, Lui. Proximal Fifth Metatarsal Fractures: Anatomy, Classification, Treatment and Complications. (2016). Arch Trauma Res. PMID: 28144601. DOI: 10.5812/atr.33298

  9. Padegimas, et al. Metacarpal Neck Fractures: A Review of Surgical Indications and Techniques. (2016). Arch Trauma Res. PMID: 27800460