Avascular Necrosis (AVN) of the Hip — กระดูกสะโพกขาดเลือด ภัยเงียบที่รักษาได้ถ้าพบเร็ว

AVN of the hip หรือ ภาวะกระดูกหัวสะโพกขาดเลือด เป็นโรคที่เกิดจากการที่เลือดไม่สามารถไปเลี้ยงหัวกระดูกสะโพกได้เพียงพอ ทำให้เซลล์กระดูกค่อย ๆ ตายลงทีละส่วน หากปล่อยทิ้งไว้นาน โครงสร้างภายในกระดูกจะอ่อนตัวลง กระดูกหัวสะโพกอาจ “ยุบตัว” ทำให้ปวดมาก เดินลำบาก และสุดท้ายต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม

โรคนี้มักเริ่มแบบเงียบ ๆ แต่หากตรวจพบตั้งแต่ต้น มีหลายวิธีที่ช่วยชะลอและป้องกันไม่ให้กระดูกยุบได้ โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดใหญ่

บทความนี้หมอจะอธิบายแบบเข้าใจง่ายว่า AVN คืออะไร เกิดจากอะไร อาการเป็นอย่างไร และแนวทางการรักษาในปัจจุบัน

AVN of the Hip คืออะไร

หัวกระดูกสะโพก (Femoral head) ได้รับเลือดจากหลอดเลือดเล็กหลายเส้น หากเลือดมาเลี้ยงไม่เพียงพอ แม้เพียงบางพื้นที่ จะทำให้เซลล์กระดูกตาย (osteonecrosis) เมื่อเซลล์กระดูกตาย โครงสร้างจะอ่อนลงและอาจเกิดการยุบตัวได้

บริเวณนี้รับน้ำหนักตัวเราทุกครั้งที่ยืน เดิน หรือขึ้นลงบันได จึงเป็นตำแหน่งที่อาการมักแย่ลงอย่างรวดเร็วถ้าไม่ได้รักษา

สาเหตุที่พบบ่อย

ไม่ใช่แค่อุบัติเหตุ แต่หลายสาเหตุเกิดจากพฤติกรรมและโรคประจำตัว ได้แก่:

  • การใช้สเตียรอยด์สูงเป็นเวลานาน (เช่น รักษาโรคภูมิแพ้-ภูมิคุ้มกันบางชนิด)

  • ดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรัง

  • อุบัติเหตุคอกระดูกสะโพกหัก ทำให้เส้นเลือดเสียหาย

  • โรคเลือดบางชนิด เช่น SLE, sickle cell disease

  • ภาวะไขมันในเลือดสูงจัด ทำให้หลอดเลือดอุดตันง่าย

  • สาเหตุไม่ทราบแน่ชัด (Idiopathic) พบได้มากกว่าครึ่งของผู้ป่วย

แม้ไม่มีปัจจัยเสี่ยง ก็ยังสามารถเป็นโรคนี้ได้

อาการเป็นอย่างไร

ช่วงแรกมักเงียบ และหลายคนคิดว่าเป็น "ปวดกล้ามเนื้อ" หรือ "ปวดสะโพกจากการใช้งาน" แต่ AVN มีจุดเด่นที่ต่างจากอาการทั่วไปคือ:

  • ปวดลึกบริเวณ ขาหนีบ–สะโพก

  • ปวดเวลายืน เดิน ขึ้นลงบันได

  • ปวดมากขึ้นเมื่อรับน้ำหนัก

  • บางรายปวดร้าวไปก้น หรือต้นขา

  • ขยับสะโพกแล้วเจ็บ โดยเฉพาะตอนหมุนสะโพกเข้าใน

  • เดินกระเผลกเมื่ออาการมากขึ้น

หากปล่อยไว้ กระดูกจะเริ่มยุบ ทำให้ปวดแม้ขณะพัก นั่ง หรือนอน

การวินิจฉัย

MRI เป็นการตรวจที่แม่นยำที่สุด สามารถพบโรคในระยะแรกแม้เอกซเรย์ยังปกติ ดังนั้น หากสงสัย AVN ควรตรวจ MRI ทันทีเพื่อเริ่มรักษาตั้งแต่ยังไม่เกิดความเสียหายถาวร

ระยะของโรค (สำคัญมากต่อการตัดสินใจรักษา)

  • ระยะต้น (Stage I–II): กระดูกยังไม่ยุบ MRI พบการขาดเลือด → รักษาแบบอนุรักษ์หรือผ่าตัดเจาะกระดูกได้ผลดี

  • ระยะกลาง (Stage III): เริ่มมีรอยยุบบางส่วน → อาจรักษาด้วยผ่าตัดแผลเล็กหรือเสริมกระดูกได้

  • ระยะท้าย (Stage IV): กระดูกยุบชัด ข้อสะโพกเสื่อม → มักต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม

ยิ่งเจอเร็ว โอกาสรักษาโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ยิ่งสูง

แนวทางการรักษา AVN ของสะโพกในปัจจุบัน

1) รักษาแบบไม่ผ่าตัด (ระยะต้น)

ใช้ได้ผลดีที่สุดในผู้ป่วยที่ยังไม่มีการยุบของกระดูก

  • ลดการลงน้ำหนักชั่วคราว

  • ใช้ไม้เท้าช่วยพยุงเพื่อลดแรงกด

  • ยาเพิ่มการไหลเวียนเลือดบางชนิดตามดุลพินิจแพทย์

  • งดแอลกอฮอล์และควบคุมปัจจัยเสี่ยง

  • กายภาพบำบัดเพื่อเสริมสะโพก–แกนกลาง

2) การเจาะกระดูกระบายแรงดัน (Core Decompression)

เป็นวิธีที่ได้ผลดีมากในระยะเริ่มแรก

  • เจาะรูเล็ก ๆ เข้าไปในกระดูกหัวสะโพกเพื่อลดแรงดัน

  • เปิดทางให้เลือดใหม่ไหลเข้าไปได้มากขึ้น

  • กระตุ้นการสร้างกระดูกใหม่

  • ชะลอการยุบของกระดูก

บางเคสเสริมด้วย สเต็มเซลล์ (BMAC) หรือ กระดูกปลูก (bone graft) เพื่อเพิ่มการฟื้นตัว

ผลลัพธ์: ระยะต้นมีโอกาสดีขึ้น 60–80% และเลี่ยงการเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมได้หลายปี

3) การผ่าตัดเสริมกระดูกหรือตัดแต่งแนวกระดูก (Osteotomy)

เหมาะสำหรับผู้ที่เริ่มยุบแต่ยังไม่รุนแรง ใช้ปรับแนวการรับน้ำหนักของข้อสะโพกที่เสียหาย

4) การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม (Total Hip Replacement)

ใช้ในระยะท้ายที่กระดูกยุบมากและข้อสะโพกเสื่อมแล้ว ให้ผลดีมาก ปวดลดลงและเดินได้ดีหลังผ่า

การพยากรณ์โรค

  • ระยะต้น → ผลลัพธ์ดีมาก ชะลอการยุบได้หลายปี

  • ระยะกลาง → ควบคุมอาการได้ แต่เสี่ยงความเสื่อมในอนาคต

  • ระยะท้าย → มักต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก แต่ผลหลังผ่าดีมาก

ปัจจัยที่ทำให้โรคลุกลามเร็ว:

  • ดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรัง

  • ใช้สเตียรอยด์ต่อเนื่อง

  • บริเวณ AVN กว้างมาก

  • น้ำหนักเกินหรือใช้งานข้อหนัก

สรุป

AVN of the hip เป็นโรคที่ต้องวินิจฉัยให้เร็วที่สุด เพราะระยะแรกยังรักษาได้ดีมากโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ การเจาะกระดูก (Core Decompression) เป็นหนึ่งในวิธีที่มีหลักฐานชัดเจนว่าช่วยชะลอการยุบและลดอาการปวดได้ดี

ถ้ามีอาการปวดสะโพกเรื้อรัง เดินแล้วเจ็บลึกบริเวณขาหนีบ หรือสงสัย AVN ควรตรวจ MRI เพื่อยืนยัน และรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ต้นครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร

คำถามที่พบบ่อย

Q: หมอคะ หนูมีอาการปวดสะโพกมาสักพักแล้วค่ะ มันจะใช่โรคกระดูกสะโพกขาดเลือดไหมคะ?

A: อาการปวดสะโพกอาจเกิดจากหลายสาเหตุค่ะ หากมีอาการปวดลึกบริเวณขาหนีบ-สะโพก และปวดมากขึ้นเมื่อลงน้ำหนัก ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยค่ะ

Q: ถ้าเป็นโรคนี้แล้วต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมเลยไหมคะ?

A: ไม่เสมอไปค่ะ หากตรวจพบในระยะต้น อาจมีแนวทางการรักษาแบบอื่นที่ช่วยชะลอหรือป้องกันการยุบตัวของกระดูกได้ค่ะ

Q: สาเหตุหลักๆ ของโรคนี้เกิดจากอะไรบ้างคะ?

A: สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ การใช้สเตียรอยด์นานๆ การดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรัง อุบัติเหตุคอกระดูกสะโพกหัก หรือบางครั้งก็ไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดค่ะ

Q: การรักษาแบบเจาะกระดูกระบายแรงดันนี่คืออะไรคะ?

A: เป็นวิธีการรักษาในระยะเริ่มแรก โดยการเจาะรูเล็กๆ เข้าไปในกระดูกหัวสะโพกเพื่อช่วยลดแรงดันภายในกระดูกค่ะ

Q: ถ้าปล่อยให้โรคนี้เป็นนานๆ จะเป็นยังไงคะ?

A: หากปล่อยทิ้งไว้นาน กระดูกหัวสะโพกอาจอ่อนตัวลงและยุบตัว ทำให้ปวดมาก เดินลำบาก และอาจจำเป็นต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมในที่สุดค่ะ

เอกสารอ้างอิง

[1] Lamb JN, et al. Avascular necrosis of the hip. BMJ (Clinical research ed.). 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31147356/

[2] Hines JT, et al. Osteonecrosis of the Femoral Head: an Updated Review of ARCO on Pathogenesis, Staging and Treatment. Journal of Korean medical science. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34155839/

[3] Bischoff CJ, et al. Navigating osteonecrosis of the femoral head: from diagnosis to innovative treatment techniques. European journal of orthopaedic surgery & traumatology : orthopedie traumatologie. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40707660/