ปวดสะโพก–ก้นกบ เดินแล้วเจ็บ นั่งลุกก็ปวด ทั้งที่ไม่ได้ล้มแรง… ระวัง “กระดูกเชิงกรานร้าวจากความเปราะบาง”

Pelvic Insufficiency Fracture — กระดูกเชิงกรานร้าวจากความเปราะบาง โรคเงียบที่เจอบ่อยในผู้หญิงวัย 50 ปีขึ้นไป

อาการปวดสะโพก–ก้นกบ–ขาหนีบที่เป็นเรื้อรัง เดินเจ็บมากขึ้นเรื่อย ๆ แม้ไม่ได้ล้มแรง หรือบางครั้งปวดจนแทบลงน้ำหนักไม่ได้ อาจไม่ใช่ปัญหากล้ามเนื้อหรือหมอนรองกระดูกเสื่อมอย่างเดียว แต่เป็นภาวะที่เรียกว่า “Pelvic Insufficiency Fracture” หรือ “กระดูกเชิงกรานร้าวจากความเปราะบาง” ซึ่งพบมากขึ้นเรื่อย ๆ ในผู้หญิงอายุมากกว่า 50 ปี โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะกระดูกพรุน

แม้ชื่อจะดูน่ากังวล แต่ข่าวดีคือ รักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัดในส่วนใหญ่ของผู้ป่วย หากตรวจเจอตั้งแต่แรกและวางแผนฟื้นตัวอย่างถูกต้อง

บทความนี้เขียนให้เข้าใจง่าย ครอบคลุมตั้งแต่สาเหตุ อาการ การตรวจ ไปจนถึงวิธีรักษาและดูแลตนเองในชีวิตประจำวัน

ภาวะ Pelvic Insufficiency Fracture คืออะไร?

เป็น “รอยร้าวของกระดูกเชิงกราน” ที่เกิดขึ้นจาก แรงกระแทกเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีการล้มเลย เนื่องจากกระดูกอ่อนแรงจากภาวะกระดูกพรุน โดยตำแหน่งที่พบมากที่สุดคือ

• กระดูกก้นกบส่วนบน (Sacrum)

• กระดูกหัวหน่าว (Pubic rami)

• กระดูกเชิงกรานด้านข้าง

ต่างจาก “กระดูกหักจากอุบัติเหตุ” ซึ่งต้องล้มแรงหรือเกิดอุบัติเหตุชัดเจน ภาวะนี้เป็นเหมือน “กระดูกล้าและร้าวจากภายใน” เพราะรับน้ำหนักไม่ไหว

ทำไมผู้หญิงหลังวัยหมดประจำเดือนถึงมีความเสี่ยงมาก?

หลังอายุ 50 ปี ฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลงอย่างรวดเร็ว ทำให้มวลกระดูกลดลงตามไปด้วย เมื่อรวมกับปัจจัยต่าง ๆ เช่น

• กระดูกพรุนที่ยังไม่เคยตรวจมาก่อน

• ขาดวิตามินดี

• น้ำหนักตัวน้อย หรือภาวะโภชนาการไม่เหมาะสม

• ได้รับสเตียรอยด์นาน

• โรคเรื้อรัง เช่น ไทรอยด์ เบาหวาน ไตเรื้อรัง

จึงทำให้กระดูกเชิงกรานซึ่งรองรับน้ำหนักช่วงยืน–เดิน เกิดรอยร้าวได้ง่ายขึ้น

อาการที่พบบ่อย

• ปวดสะโพก ก้นกบ หรือขาหนีบข้างใดข้างหนึ่ง

• ปวดมากขึ้นเมื่อเดิน ยืน หรือออกแรงเล็กน้อย

• เจ็บตอนพลิกตัว หรือลุกจากเก้าอี้

• เดินได้น้อยลง เดินนานแล้วปวดร้าวลงขา

• บางรายปวดมากจนลงน้ำหนักไม่ได้

อาการคล้ายหมอนรองกระดูกทับเส้น ทำให้หลายคนวินิจฉัยผิดจนรักษาช้า

การตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำที่สุด

MRI คือมาตรฐานทองคำ เพราะเห็นรอยร้าวและการบวมภายในกระดูก (bone marrow edema) ชัดเจน แม้ X-ray ปกติในระยะแรก

การตรวจเพิ่มเติมอาจรวมถึง:

• X-ray เชิงกราน (เพื่อดูโครงสร้างและความมั่นคง)

• DEXA Scan เพื่อประเมินภาวะกระดูกพรุน

• ตรวจเลือดดูระดับแคลเซียม–วิตามินดี

แนวทางการรักษา — ส่วนใหญ่ “ไม่ต้องผ่าตัด”

✔ 1) พักการลงน้ำหนักบางส่วน (Partial Weight Bearing)

• ใช้ walker หรือไม้ค้ำ

• งดเดินไกล ยืนค้างนาน

• ให้กระดูกฟื้นตัวโดยไม่รับแรงเกิน

✔ 2) ยาบรรเทาปวดแบบปลอดภัย

• ใช้พาราเซตามอลเป็นหลัก

• NSAIDs ใช้เฉพาะในรายจำเป็นและไม่มีข้อห้าม

✔ 3) กายภาพบำบัดเฉพาะทาง

• ฝึกกล้ามเนื้อสะโพก–แกนกลาง

• ฝึกการทรงตัวและการลงน้ำหนักที่ถูกต้อง

• ลดโอกาสล้มซ้ำและเร่งการฟื้นตัว

✔ 4) รักษาภาวะกระดูกพรุนร่วมกัน (สำคัญที่สุด)

• วิตามินดี + แคลเซียม

• ยากลุ่มเพิ่มมวลกระดูก เช่น Bisphosphonate, Denosumab, Teriparatide

• ปรับโภชนาการ นอนหลับให้พอ ออกกำลังกายแบบเหมาะสม

✔ 5) การฉีดซีเมนต์กระดูก Sacroplasty (เฉพาะราย)

เป็นหัตถการแผลเล็กที่ฉีดซีเมนต์เข้า sacrum เพื่อเสริมความแข็งแรง

ใช้ในผู้ที่:

• ปวดมากจนเดินไม่ได้

• ร้าวหลายตำแหน่ง

• ไม่ตอบสนองต่อการรักษาแบบอนุรักษ์

ให้ผลดีมาก ช่วยลุกเดินได้ภายในไม่กี่วัน

การฟื้นตัวใช้เวลานานแค่ไหน?

• ส่วนใหญ่ดีขึ้นชัดเจนใน 6–8 สัปดาห์

• กระดูกฟื้นตัวเต็มที่ประมาณ 10–12 สัปดาห์

• หากมีหลายรอยร้าว อาจใช้เวลานานขึ้น

การทำกายภาพและรักษากระดูกพรุนควบคู่กัน ทำให้ผลลัพธ์ดีขึ้นมากและลดโอกาสร้าวซ้ำ

ต้องระวังสัญญาณอันตรายอะไรบ้าง?

• ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ แม้พักแล้ว

• ปวดร้าวลงขามาก (ต้องแยกโรคทับเส้นประสาท)

• เดินไม่ได้หรือล้มซ้ำ

• มีไข้ บวมแดง (สงสัยติดเชื้อ)

ควรพบแพทย์ทันทีหากมีอาการเหล่านี้

บทสรุป

Pelvic Insufficiency Fracture คือรอยร้าวของกระดูกเชิงกรานที่เกิดจากความเปราะบางของกระดูก พบมากในผู้หญิงหลังวัยหมดประจำเดือน

ไม่ใช่โรคร้ายแรงและไม่จำเป็นต้องผ่าตัดในผู้ป่วยส่วนใหญ่ แต่ต้องตรวจให้ชัดด้วย MRI และรักษาอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะการรักษาโรคกระดูกพรุนร่วมกับการฟื้นฟูกล้ามเนื้อ

หากตรวจพบเร็วและดูแลถูกต้อง ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับมาเดินและทำกิจกรรมประจำวันได้ตามปกติภายในไม่กี่เดือนครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#PelvicInsufficiencyFracture #กระดูกเชิงกรานร้าว #กระดูกพรุน #หมอเก่ง #ปวดสะโพก #เดินเจ็บ #ผู้สูงอายุ

คำถามที่พบบ่อย

Q: หนูไม่ได้ล้มแรงเลย ทำไมถึงปวดสะโพกกับก้นกบมาก เดินก็เจ็บ นั่งลุกก็ปวดคะ?

A: อาการปวดดังกล่าวอาจเกิดจากภาวะกระดูกเชิงกรานร้าวจากความเปราะบาง ซึ่งพบได้ในผู้หญิงวัย 50 ปีขึ้นไปที่กระดูกอ่อนแรงจากภาวะกระดูกพรุน แม้จะไม่มีการล้มแรงก็ตาม

Q: ถ้าเป็นโรคนี้ต้องผ่าตัดไหมคะ?

A: ในส่วนใหญ่ของผู้ป่วยสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด หากได้รับการวินิจฉัยและวางแผนการฟื้นฟูที่ถูกต้อง

Q: MRI จำเป็นต้องทำไหมคะ X-ray ก็เห็นแล้ว?

A: MRI เป็นการตรวจที่แม่นยำที่สุดในการวินิจฉัยภาวะนี้ เพราะสามารถเห็นรอยร้าวและการบวมภายในกระดูกได้ชัดเจน แม้ว่า X-ray ในระยะแรกอาจจะยังไม่พบความผิดปกติก็ตาม

Q: ต้องพักเดินนานแค่ไหนคะ?

A: การพักการลงน้ำหนักบางส่วนโดยใช้ไม้ค้ำหรือวอล์คเกอร์ และงดการเดินไกลหรือยืนนาน จะช่วยให้กระดูกได้ฟื้นตัวอย่างเหมาะสม

Q: มีวิธีป้องกันไม่ให้เป็นอีกไหมคะ?

A: การรักษาภาวะกระดูกพรุนร่วมด้วย เช่น การทานวิตามินดี แคลเซียม และยาเพิ่มมวลกระดูก รวมถึงการปรับโภชนาการและการออกกำลังกายที่เหมาะสม อาจช่วยลดความเสี่ยงได้