ปวดไหล่เวลายกแขน — รู้จัก SLAP Tear ก่อนตัดสินใจรักษา

คุณรู้ได้อย่างไรว่าเจ็บไหล่แบบนี้เป็นแค่กล้ามเนื้ออักเสบ หรือเป็นหมอนรองไหล่ด้านบนฉีกขาด?

ยกแขนแต่ละครั้งก็เจ็บ นอนทับไหล่ก็เจ็บ พักแล้วก็ยังไม่หาย

ปวดไหล่เวลายกแขน — รู้จัก SLAP Tear ก่อนตัดสินใจรักษา

คุณรู้ได้อย่างไรว่าเจ็บไหล่แบบนี้เป็นแค่กล้ามเนื้ออักเสบ หรือเป็นหมอนรองไหล่ด้านบนฉีกขาดกันแน่?

ผู้ชายวัย 32 ปีคนหนึ่งเล่นแบดมินตันมาหลายปีโดยไม่เคยมีปัญหา จนวันหนึ่งระหว่างตีสเมช ได้ยินเสียงดังในไหล่ เจ็บทันที

เขาพักอยู่หลายสัปดาห์ พอกลับมาเล่นใหม่ อาการก็กลับมาซ้ำทุกครั้งที่ยกแขนขึ้นสูง เขาลังเลอยู่นานว่าต้องพักอีกไหม ต้องผ่าตัดไหม หรือรักษาได้โดยไม่ต้อง

จนในที่สุดเขามาให้ตรวจ และเราเจอสาเหตุที่แท้จริง

บทความนี้จะอธิบายว่า SLAP Tear คืออะไร เกิดขึ้นอย่างไร และมีทางเลือกอะไรบ้างที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

หมอนรองไหล่คืออะไร และทำไมถึงฉีกขาดได้

ข้อไหล่เป็นข้อที่เคลื่อนไหวได้มากที่สุดในร่างกาย แต่ความยืดหยุ่นนี้มาพร้อมกับความเปราะบาง ข้อไหล่ต้องพึ่งพากระดูกอ่อนรูปวงแหวนที่เรียกว่า "หมอนรองไหล่" (labrum) ช่วยยึดหัวกระดูกให้อยู่ในเบ้า

ที่บริเวณบนสุดของหมอนรองไหล่ มีเส้นเอ็นของกล้ามเนื้อต้นแขน (เส้นเอ็น biceps) ยึดติดอยู่

เมื่อยกแขนขึ้นสูงซ้ำๆ เช่น ตีแบดมินตัน ว่ายน้ำ หรือโยนลูก แรงดึงซ้ำๆ นี้ค่อยๆ ทำให้บริเวณรอยต่อระหว่างเส้นเอ็นกับหมอนรองไหล่เสื่อมสภาพ จนฉีกขาดได้ในที่สุด

หรือในรายที่เกิดอุบัติเหตุ เช่น ล้มมือยันพื้น หรือยกของหนักกะทันหัน แรงดึงรุนแรงในครั้งเดียวก็พอทำให้ฉีกขาดได้เลย

ที่น่าแปลกคือ หลายคนไม่รู้ว่าตัวเองมีหมอนรองไหล่ฉีก เพราะอาการคล้ายกับกล้ามเนื้ออักเสบทั่วไป จนกว่าจะตรวจให้แม่นยำ

SLAP Tear คืออะไร มีกี่ชนิด?

SLAP Tear คือการฉีกขาดของหมอนรองไหล่บริเวณด้านบน ทั้งด้านหน้าและด้านหลังของจุดที่เส้นเอ็น biceps ยึดติด ชื่อ SLAP ย่อมาจาก Superior Labrum Anterior to Posterior

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญแบ่งออกเป็น 4 ชนิดหลัก ตามความรุนแรงที่แตกต่างกัน:

• ชนิดที่ 1: หมอนรองไหล่ขอบแตกลุ่ยเล็กน้อย แต่เส้นเอ็นยังยึดติดดี — มักพบในคนอายุมากและเสื่อมตามวัย รักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

• ชนิดที่ 2: หมอนรองไหล่หลุดออกจากกระดูก พร้อมกับเส้นเอ็น biceps ที่ยึดอยู่ด้วย — พบบ่อยที่สุด และมักต้องการการผ่าตัด

• ชนิดที่ 3: หมอนรองไหล่ฉีกแบบ "หูถัง" (เปรียบเหมือนหูถังน้ำที่แตกออก) แต่เส้นเอ็น biceps ยังอยู่ดี — ผ่าตัดตัดส่วนที่ฉีกออก

• ชนิดที่ 4: คล้ายชนิดที่ 3 แต่รอยฉีกลามเข้าเส้นเอ็น biceps ด้วย — ต้องผ่าตัดซ่อมหรือตัดต่อเส้นเอ็นใหม่

ใครเสี่ยงเป็น SLAP Tear บ้าง?

• นักกีฬาที่ต้องยกแขนเหนือหัวซ้ำๆ เช่น แบดมินตัน วอลเลย์บอล ว่ายน้ำท่ากรรเชียง เบสบอล

• คนวัยทำงาน 20-40 ปีที่มีกิจกรรมทางไหล่มาก

• ผู้ที่เคยล้มมือยันพื้น หรือเกิดแรงดึงกะทันหันที่ไหล่

• ผู้ที่มีข้อไหล่หลวมหรือไม่มั่นคงตั้งแต่ต้น

• ผู้สูงอายุที่มีการเสื่อมสะสมมานาน

หมอวินิจฉัยอย่างไร?

แพทย์จะซักประวัติว่าเจ็บแบบไหน เกิดขึ้นเมื่อไหร่ และทำกิจกรรมอะไรก่อนมีอาการ

จากนั้นตรวจร่างกายด้วยท่าทดสอบพิเศษหลายแบบ เพื่อดูว่าหมอนรองไหล่มีส่วนเกี่ยวข้องหรือไม่ แต่ไม่มีท่าตรวจเดียวที่บอกได้แน่ชัด ต้องใช้หลายท่าร่วมกัน

สำหรับการตรวจภาพ MRI ธรรมดาช่วยคัดกรองได้ แต่พบปัญหาได้ประมาณ 63% เท่านั้น ถ้าสงสัยสูง แพทย์จะแนะนำ MRI แบบฉีดสีเข้าข้อ (MR Arthrography) ซึ่งแม่นยำขึ้นเป็นประมาณ 80% เพราะสีที่ฉีดเข้าไปทำให้เห็นรอยฉีกขาดชัดขึ้นมาก เหมือนการเปิดพื้นที่ในข้อให้ขยายออก

แนวทางการรักษา — เบาไปหนัก

สำหรับชนิดที่ 1 และบางรายของชนิดที่ 2 ที่อาการไม่มาก เริ่มด้วยกายภาพบำบัด 3-6 เดือน เน้นฝึกกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่ให้แข็งแรง และลดกิจกรรมที่กระตุ้นอาการ

คนไข้หลายคนบอกผมว่าการได้รู้ว่าตัวเองเป็นอะไร ทำให้พวกเขาฝึกกายภาพได้อย่างมีเป้าหมายมากขึ้น แทนที่จะพักแบบไม่รู้ว่ากำลังรักษาอะไรอยู่

เมื่อไหร่ที่การผ่าตัดคือคำตอบที่ถูกต้อง: เมื่อเป็น SLAP Tear ชนิดที่ 2-4 ที่ยืนยันแล้ว รักษาโดยไม่ผ่าตัด 3-6 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น หรือผู้ป่วยต้องการกลับมาเล่นกีฬาในระดับสูง

สำหรับการผ่าตัด มีสองแนวทางหลักที่แพทย์พิจารณาตามอายุและกิจกรรม

เริ่มจากการเย็บซ่อมหมอนรองไหล่ผ่านกล้อง (Arthroscopic SLAP Repair) — เหมาะสำหรับผู้อายุน้อยกว่า 40 ปีที่ต้องการกลับมาเล่นกีฬา

อีกแนวทางคือการตัดและต่อเส้นเอ็น biceps ใหม่ (Biceps Tenodesis) — แนะนำสำหรับผู้ที่อายุมากกว่า 40 ปี หรือผู้ที่ไม่ได้เป็นนักกีฬาระดับแข่งขัน เพราะหลักฐานปัจจุบันชี้ว่าให้ผลลัพธ์ดีกว่า โอกาสต้องผ่าตัดซ้ำน้อยกว่า และอัตราการกลับมาเล่นกีฬาสูงกว่า

ผลการรักษาเป็นอย่างไร?

สำหรับชนิดที่ 1 ส่วนใหญ่ดีขึ้นได้จากกายภาพบำบัด โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

สำหรับชนิดที่ 2 ที่ผ่าตัด ผลโดยรวมดีในหลายกรณี แต่สิ่งที่ต้องรู้ตรงๆ คือ สำหรับนักกีฬาที่ต้องยกแขนเหนือหัว อัตราการกลับมาเล่นในระดับเดิมอยู่ที่ประมาณ 63% และในนักกีฬาขว้างลูก (เช่น เบสบอล) อาจต่ำกว่านั้นมาก

นี่คือข้อมูลที่ผมเชื่อว่าคนไข้ควรรู้ก่อนตัดสินใจ เพราะความคาดหวังที่สมจริงช่วยให้วางแผนชีวิตได้ดีกว่า

ถ้าปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา

อาการเจ็บอาจกลายเป็นเรื้อรังและรบกวนกิจวัตรประจำวัน ข้อไหล่อาจไม่มั่นคงมากขึ้น กล้ามเนื้อรอบไหล่อาจอ่อนแรงจากการใช้งานน้อยลง และในรายที่รุนแรง เส้นเอ็น biceps อาจขาดสมบูรณ์ได้

วิธีดูแลป้องกัน

• อบอุ่นร่างกายให้เพียงพอก่อนกีฬาทุกครั้ง โดยเฉพาะกีฬาที่ต้องยกแขนสูง

• ฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่สม่ำเสมอ

• ให้ความสนใจเทคนิคการเคลื่อนไหวที่ถูกต้อง ไม่ฝืนแรงกะทันหัน

• ถ้ามีอาการเจ็บไหล่เรื้อรัง อย่ารอให้อาการแย่ลง — พบแพทย์เพื่อประเมินก่อน

• หลังออกกำลังกาย ยืดกล้ามเนื้อและเอ็นรอบข้อไหล่เสมอ

คำถามที่ถามบ่อย

ถาม: ปวดไหล่เวลายกแขน แบบนี้เป็น SLAP Tear ได้ไหม? ตอบ: อาจเป็นได้ โดยเฉพาะถ้าเจ็บลึกในข้อไหล่ มีเสียงป็อปหรือคลิก และเจ็บขณะทำกิจกรรมที่ต้องยกแขนสูง แต่อาการเหล่านี้ยังอาจเกิดจากสาเหตุอื่น ควรพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำ

ถาม: ต้องผ่าตัดทุกรายไหม? ตอบ: ไม่จำเป็นเสมอไป ชนิดที่ 1 มักรักษาได้ด้วยกายภาพบำบัด ส่วนชนิดที่ 2-4 หรือกรณีที่รักษาโดยไม่ผ่าตัดแล้วไม่ดีขึ้น อาจจำเป็นต้องผ่าตัด ซึ่งขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์เป็นรายๆ ไป

ถาม: MRI ธรรมดาพอ หรือต้องฉีดสีเข้าข้อด้วย? ตอบ: MRI ธรรมดาช่วยคัดกรองได้ในหลายกรณี แต่ถ้าสงสัยสูงหรือผลไม่ชัดเจน แพทย์อาจแนะนำ MRI แบบฉีดสีเข้าข้อ เพราะพบรอยฉีกขาดได้แม่นยำกว่ามาก

ถาม: หลังผ่าตัดกลับมาเล่นกีฬาได้ไหม? ตอบ: ในหลายกรณีสามารถกลับมาเล่นได้ แต่ระยะเวลาและระดับที่กลับมาได้แตกต่างกันในแต่ละคน โดยทั่วไปต้องพักฟื้นประมาณ 4-6 เดือน ควรพูดคุยกับแพทย์อย่างตรงไปตรงมาถึงความคาดหวังที่สมจริงก่อนตัดสินใจ

แล้วคุณล่ะครับ เคยมีอาการปวดไหล่เวลายกแขนบ้างไหม? หรือรู้จักใครที่เป็นนักกีฬาแล้วปวดไหล่เรื้อรัง — คอมเมนต์บอกได้เลยครับ

สรุปสิ่งที่ควรรู้

• SLAP Tear คือการฉีกขาดของหมอนรองไหล่บริเวณบน แบ่งเป็น 4 ชนิด — ไม่ใช่ทุกชนิดที่ต้องผ่าตัด

• พบบ่อยในนักกีฬาที่ยกแขนสูงซ้ำๆ และคนวัยทำงาน

• การตรวจ MRI แบบฉีดสีเข้าข้อแม่นยำกว่า MRI ธรรมดาสำหรับการวินิจฉัยนี้

• อายุมีผลต่อการเลือกวิธีผ่าตัด — อายุมากกว่า 40 ปีมักได้ผลดีกว่าเมื่อทำ biceps tenodesis

• การวินิจฉัยที่แม่นยำตั้งแต่ต้นช่วยเลือกการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนได้ดีที่สุด

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับ SLAP Tear ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล อาการและความเสี่ยงของแต่ละคนแตกต่างกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับตัวคุณ

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อได้ที่ Line ID @doctorkeng

เพิ่มเพื่อน Line https://lin.ee/swOi91Q โทร 081-5303666

📖 อ่านคู่มือโรคฉบับเต็มได้ที่ ปวดไหล่เวลายกแขน