คุณทำงานแบบไหน? นั่นคือคำตอบว่ากลับงานได้เมื่อไหร่หลังผ่าตัดสะโพก

หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก...

คุณรู้ไหมว่าต้องลางานอีกนานแค่ไหน?

คำตอบที่แพทย์จะบอกคุณ ขึ้นอยู่กับงานที่คุณทำ

คุณทำงานแบบไหน? นั่นคือคำตอบว่ากลับงานได้เมื่อไหร่หลังผ่าตัดสะโพก

ถ้าคุณกำลังวางแผนผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก หรือเพิ่งผ่าตัดมาไม่นาน หนึ่งในคำถามแรกที่มักผุดขึ้นในหัวคือ กลับไปทำงานได้เมื่อไหร่?

ไม่ใช่คำถามเล็กน้อย เพราะมันเกี่ยวกับรายได้ ความรับผิดชอบที่รอคุณอยู่ที่ทำงาน และการวางแผนชีวิตที่ต้องดำเนินต่อไป

และคำตอบที่ถูกต้องคือ ขึ้นอยู่กับประเภทงานที่คุณทำ

คนไข้รายหนึ่ง ผู้ชายวัย 52 ปี ทำงานบัญชีในบริษัทเอกชนมากกว่า 20 ปี เขามาพบผมด้วยความกังวลอย่างหนึ่ง ไม่ใช่กลัวการผ่าตัด แต่กังวลว่าจะต้องลางานนานแค่ไหน

"ถ้าลาเกิน 2 เดือน โปรเจกต์ที่ดูแลอยู่คงพัง" เขาบอกผม

ก่อนผ่า เขาเดินขากะเผลกจนน่วม ขึ้นบันไดก็เจ็บ แต่ยังฝืนทนมาทำงานได้ สะโพกข้างซ้ายที่เสื่อมหนักทำให้เขานอนไม่หลับ ตื่นมาก็ปวดอยู่ดี

หลังผ่าตัดได้ 5 สัปดาห์ เขากลับไปทำงานได้ ด้วยการจัดโต๊ะทำงานให้สูงขึ้น ลุกเดินทุก 45 นาที และหลีกเลี่ยงการนั่งเก้าอี้เตี้ยที่ทำให้ต้องก้มสะโพกลึก

เขาไม่ได้กลับไปด้วยความฝืนทน แต่กลับไปด้วยร่างกายที่ดีขึ้นกว่าเดิมอย่างเห็นได้ชัด

ทำไมการกลับงานถึงใช้เวลาต่างกันในแต่ละคน?

หลายคนคิดว่าหลังผ่าตัด แค่แผลสมานก็กลับงานได้ แต่ความจริงคือร่างกายต้องผ่านกระบวนการฟื้นตัวหลายชั้น ไม่ใช่แค่ผิวหนังที่ต้องสมาน

ลองนึกภาพว่าสะโพกของคุณเหมือน "บานพับ" ที่เชื่อมร่างกายส่วนบนกับขา ถ้าบานพับเก่าพังและต้องเปลี่ยนบานพับใหม่ กว่าจะแน่นสนิทและรับน้ำหนักได้เต็มที่ ต้องให้เวลา

• กระดูกต้องค่อยๆ ยึดติดกับข้อเทียม ซึ่งใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน • กล้ามเนื้อรอบสะโพกที่ถูกตัดระหว่างผ่าตัดต้องฟื้นความแข็งแรงกลับมา • ระบบประสาทและกล้ามเนื้อต้องเรียนรู้การทำงานร่วมกับข้อใหม่อีกครั้ง

งานนั่งโต๊ะไม่ได้กดดันข้อสะโพกมากนัก ร่างกายจึงพักข้อสะโพกได้มากขณะทำงาน แต่งานที่ต้องยืน เดิน หรือยกของหนัก จะดึงให้กล้ามเนื้อและข้อต้องทำงานหนักตั้งแต่ยังไม่ฟื้นเต็มที่ ซึ่งเสี่ยงต่อการฟื้นตัวช้าหรือเกิดปัญหาได้

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม (Total Hip Replacement) คืออะไร?

คือการนำข้อสะโพกที่เสื่อมหรือเสียหายออก แล้วแทนที่ด้วยข้อสะโพกเทียมที่ทำจากโลหะและพลาสติกเฉพาะทาง

ส่วนใหญ่ทำเพราะโรคข้อสะโพกเสื่อม กระดูกสะโพกหัก หรือโรคข้ออักเสบที่รักษาวิธีอื่นไม่ได้ผลแล้ว

การผ่าตัดมีหลายวิธี ที่พบบ่อยคือวิธีด้านหน้า (anterior approach) ซึ่งไม่ต้องตัดกล้ามเนื้อหลัก และวิธีด้านหลัง (posterior approach) ซึ่งเชี่ยวชาญกว่าและอาจมีข้อจำกัดการเคลื่อนไหวในช่วงแรก ทั้งสองวิธีส่งผลต่อระยะเวลากลับงานได้ต่างกัน

ใครที่ต้องระวังพิเศษ?

• คนอายุมาก — ฟื้นตัวช้ากว่าคนหนุ่มสาว • มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดัน — อาจทำให้แผลสมานช้า • ทำงานที่ต้องใช้แรงกายมาก — กล้ามเนื้อฟื้นได้ช้าถ้าเริ่มหนักเร็วเกิน • ไม่ได้ทำกายภาพบำบัดสม่ำเสมอ — ขาดช้ากว่าคนที่ทำ PT ครบ • เดินทางมาทำงานลำบาก — ความเหนื่อยจากการเดินทางฉุดการฟื้นตัว

แพทย์ดูอะไรก่อนอนุญาตให้กลับงาน?

ก่อนจะบอกว่ากลับงานได้ แพทย์จะดูหลายอย่างประกอบกัน เริ่มจากการถามถึงอาการปวด ความสามารถในการเดิน และการใช้ชีวิตประจำวัน จากนั้นตรวจความแข็งแรงของกล้ามเนื้อและพิสัยการเคลื่อนไหวของข้อสะโพก

ถ้ามีอาการผิดปกติหรือข้อสงสัย แพทย์อาจเอกซเรย์เพื่อดูตำแหน่งข้อเทียมและดูว่ากระดูกยึดดีหรือยัง จากนั้นจึงออกใบรับรองแพทย์พร้อมคำแนะนำเฉพาะสำหรับประเภทงานของคุณ

กลับงานได้เมื่อไหร่ แยกตามประเภทงาน

งานนั่งโต๊ะ งานออฟฟิศ งานธุรการ

โดยทั่วไปกลับได้ประมาณ 4 ถึง 6 สัปดาห์หลังผ่าตัด บางคนอาจกลับได้เร็วกว่านั้นถ้าทำงานจากบ้านได้ สิ่งสำคัญคือเก้าอี้ต้องสูงพอที่จะไม่ต้องก้มสะโพกลึกเกิน และควรลุกเดินทุก 45 นาที ไม่ควรนั่งเฉยๆ นานหลายชั่วโมง

งานที่ต้องยืนหรือเดินมาก เช่น ครู พยาบาล พนักงานร้านค้า

โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 6 ถึง 12 สัปดาห์ ขึ้นอยู่กับว่าสามารถสลับนั่งพักได้มากแค่ไหนและกล้ามเนื้อสะโพกฟื้นตัวได้ดีแค่ไหน หลายคนกลับงานแบบครึ่งวันก่อน แล้วค่อยเพิ่มเป็นเต็มวันเมื่อร่างกายพร้อม

งานใช้แรงกาย ยกของหนัก งานก่อสร้าง งานช่าง

มักต้องรออย่างน้อย 3 เดือนขึ้นไป และควรเพิ่มงานทีละน้อย ไม่กลับไปทำเต็มที่ทันที งานที่ต้องยกของหนักซ้ำๆ หรือทำงานในท่าที่กดดันข้อสะโพกมากอาจต้องปรึกษาแพทย์ว่าสามารถกลับมาทำได้ในระดับไหน หรืออาจต้องปรับรูปแบบงานในระยะยาว

ข้อควรระวังในช่วงแรกทุกประเภทงาน

โดยเฉพาะถ้าผ่าตัดแบบ posterior approach (ผ่าด้านหลัง) ซึ่งเป็นวิธีที่ใช้บ่อย ต้องหลีกเลี่ยงการก้มสะโพกลึกเกิน 90 องศา (เหมือนนั่งยองหรือก้มหยิบของจากพื้นโดยตรง) หลีกเลี่ยงนั่งยองและหลีกเลี่ยงการหมุนเท้าเข้าด้านใน สิ่งเหล่านี้สำคัญมากในช่วง 6 ถึง 12 สัปดาห์แรก เพราะเสี่ยงให้ข้อเทียมเคลื่อนออก

เมื่อไหร่ที่การผ่าตัดคือทางออกที่ถูกต้อง

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมเป็นมาตรฐานการรักษาที่ดีมากเมื่อข้อเสื่อมหนักและการรักษาอื่นไม่ได้ผลแล้ว สำหรับคนวัยทำงานที่ยังต้องการใช้ชีวิตกระตือรือร้น การผ่าตัดไม่ใช่สิ่งที่ต้องกลัว แต่คือโอกาสที่จะกลับมาทำงานและใช้ชีวิตได้ดีกว่าช่วงที่ฝืนทนปวดอยู่ทุกวัน

หลังผ่าตัด ชีวิตและการทำงานจะดีขึ้นแค่ไหน?

งานวิจัยพบว่ากว่า 87% ของผู้ที่ทำงานอยู่ก่อนผ่าตัดสามารถกลับงานได้ภายใน 1 ปี และส่วนใหญ่พบว่ามีอาการปวดน้อยลงและทำงานได้ดีกว่าช่วงก่อนผ่าตัดที่ฝืนทนอยู่

คนที่ทำงานออฟฟิศมักกลับได้ภายใน 4 ถึง 6 สัปดาห์ ส่วนคนที่ทำงานใช้กายอาจใช้เวลา 3 เดือนขึ้นไป แต่เมื่อกลับงานแล้ว หลายคนบอกว่าทำงานได้สบายขึ้นกว่าก่อนผ่าตัดมาก เพราะไม่ต้องฝืนปวดอีกต่อไป

ถ้ากลับงานเร็วเกินไปหรือไม่ระวัง จะเกิดอะไร?

การรีบกลับงานก่อนร่างกายพร้อม หรือกลับไปทำงานหนักโดยไม่ระวัง อาจนำไปสู่

• การฟื้นตัวที่ช้าลง เพราะร่างกายไม่ได้พักเพียงพอ • ข้อเทียมเคลื่อนออก โดยเฉพาะถ้ายังอยู่ในช่วงที่ต้องระวังการเคลื่อนไหว • ปวดมากขึ้น หากงานกดดันข้อสะโพกมากเกิน • ต้องหยุดงานนานกว่าเดิมในที่สุด ซึ่งตรงข้ามกับสิ่งที่ต้องการ

วางแผนอย่างไรให้กลับงานได้ดีที่สุด?

• คุยกับแพทย์ผ่าตัดก่อนออกจากโรงพยาบาล ว่าประเภทงานของคุณมีข้อควรระวังอะไรบ้าง

• ขอใบรับรองแพทย์ที่ระบุข้อจำกัดชัดเจน เพื่อแจ้งนายจ้างและขอปรับงานชั่วคราว

• ปรึกษาฝ่าย HR ล่วงหน้า เรื่องทำงานจากบ้าน หรือเริ่มงานแบบครึ่งวัน

• ทำกายภาพบำบัดให้สม่ำเสมอ เพราะมีผลโดยตรงต่อความเร็วในการฟื้น

• จัดสภาพแวดล้อมที่ทำงาน ให้เก้าอี้สูงพอดี มีพื้นที่ลุกเดินได้สะดวก

ถาม: ผ่าตัดสะโพกแล้วต้องลาหยุดงานอย่างน้อยกี่สัปดาห์?

ตอบ: ขึ้นอยู่กับประเภทงานเป็นหลัก งานนั่งโต๊ะอาจลาได้เพียง 4 ถึง 6 สัปดาห์ งานยืนหรือเดินมากอาจต้องรอ 6 ถึง 12 สัปดาห์ ส่วนงานใช้แรงหรือยกของหนักมักต้องรออย่างน้อย 3 เดือน ควรปรึกษาแพทย์ที่ผ่าตัดเพื่อวางแผนที่เหมาะกับสภาพร่างกายของคุณโดยเฉพาะ

ถาม: ต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้างสำหรับลาพักฟื้นหลังผ่าตัด?

ตอบ: แพทย์จะออกใบรับรองแพทย์ที่ระบุระยะเวลาพักฟื้นและข้อจำกัดในการทำงาน คุณสามารถขอเอกสารนี้เพื่อแจ้งนายจ้าง และใช้ประกอบการยื่นเบิกสิทธิ์ประกันสังคมหรือกองทุนเงินทดแทนตามที่คุณมีสิทธิ์ ควรเตรียมสำเนาเก็บไว้หลายชุด

ถาม: ถ้าทำงานจากบ้านได้ กลับงานได้เร็วกว่าไหม?

ตอบ: ในหลายกรณีเป็นได้ เพราะประหยัดพลังงานในการเดินทาง สามารถลุกพักได้บ่อยกว่า และจัดสภาพแวดล้อมได้ตามความสบาย แต่ยังควรปรึกษาแพทย์ก่อน และไม่ควรนั่งทำงานนานเกิน 45 นาทีโดยไม่ลุกเดิน

ถาม: วิธีผ่าด้านหน้ากับด้านหลังต่างกันยังไงในเรื่องกลับงาน?

ตอบ: วิธีผ่าด้านหน้า (anterior approach) มักไม่มีข้อจำกัดการเคลื่อนไหวเข้มงวดเท่าวิธีผ่าด้านหลัง (posterior approach) ซึ่งต้องระวังไม่ก้มสะโพกเกิน 90 องศา ไม่นั่งยอง และไม่หมุนเท้าเข้าด้านใน ประมาณ 6 ถึง 12 สัปดาห์แรก ควรถามแพทย์ที่ผ่าตัดของคุณว่าใช้วิธีไหน และมีข้อจำกัดอะไรบ้าง

ถาม: กลับงานแล้วยังต้องระวังอะไรในระยะยาว?

ตอบ: ข้อสะโพกเทียมออกแบบมาเพื่อใช้ชีวิตได้ปกติ แต่ควรหลีกเลี่ยงการกระแทกรุนแรง การกระโดดสูงซ้ำๆ หรืองานที่ต้องบิดสะโพกแรงๆ ในหลายกรณีสามารถกลับไปทำงานและใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติมาก โดยเฉพาะงานออฟฟิศหรืองานที่ไม่ใช้แรงกายหนัก

แล้วคุณล่ะครับ กำลังวางแผนกลับงานอยู่ หรือมีคำถามเพิ่มเติมเรื่องการฟื้นตัว เล่าให้ฟังในคอมเมนต์ได้เลย และถ้ารู้จักใครที่กำลังจะผ่าตัดสะโพกและกังวลเรื่องงาน ส่งบทความนี้ให้เขาอ่านได้ครับ

สรุปสิ่งสำคัญที่ควรจำ

• งานนั่งโต๊ะ กลับได้ประมาณ 4 ถึง 6 สัปดาห์ ถ้าเดินทางสะดวกและปรับที่นั่งได้

• งานยืนหรือเดินมาก กลับได้ประมาณ 6 ถึง 12 สัปดาห์ แนะนำกลับแบบครึ่งวันก่อน

• งานใช้แรง ยกของหนัก ต้องรออย่างน้อย 3 เดือน และค่อยๆ เพิ่มงาน

• ข้อจำกัดการเคลื่อนไหวขึ้นอยู่กับวิธีผ่าตัด ควรถามแพทย์ให้ชัดเจน

• วางแผนล่วงหน้า ขอใบรับรองแพทย์ ทำกายภาพสม่ำเสมอ คือสูตรที่กลับงานได้เร็วที่สุด

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกไม่ได้หมายความว่าคุณต้องหยุดชีวิต หลายคนกลับไปทำงาน กลับไปเดินทาง และกลับไปใช้ชีวิตได้ดีกว่าช่วงที่ฝืนทนปวดมาหลายปี สิ่งสำคัญที่สุดคือวางแผนให้ดี ไม่รีบร้อนเกินไป และปรึกษาแพทย์ที่รู้จักร่างกายของคุณจริงๆ

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการกลับไปทำงานหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล อาการและความเสี่ยงของแต่ละคนแตกต่างกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับตัวคุณ

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อได้ที่ Line ID @doctorkeng

เพิ่มเพื่อน Line https://lin.ee/swOi91Q โทร 081-5303666

คำถามที่พบบ่อย

Q: ผ่าตัดเปลี่ยนสะโพกแล้วนานแค่ไหนจึงกลับงานนั่งโต๊ะได้?

A: ประมาณ 5-6 สัปดาห์ถ้าฟื้นตัวดี แต่ต้องจัดตั้งโต๊ะให้สูง และลุกเดินทุก 45 นาที เพื่อไม่ให้สะโพกต้องทำงานหนักเกินไป

Q: งานไหนที่ต้องลานานกว่าหลังผ่าตัดสะโพก?

A: งานที่ต้องยืนนาน เดิน ขึ้นบันไดบ่อย หรือยกของหนัก เพราะกล้ามเนื้อรอบสะโพกยังต้องฟื้นให้แข็งแรง ส่วนใหญ่ต้องลา 3-4 เดือนขึ้นไป

Q: ถ้าอายุมากหรือเป็นเบาหวาน ต้องลางานนานเพิ่มเติมไหม?

A: ใช่ คนอายุมากกับคนที่มีโรคประจำตัวฟื้นตัวช้า แผลสมานนานกว่า และกล้ามเนื้อต้องเวลาฟื้นมากกว่า ควรปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการลาให้เหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

[1] Soleimani M, et al. Return to work following primary total hip arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36782319/

[2] Nouri F, et al. Return to work advice after total hip and knee replacement. Occupational Medicine (Oxford, England). 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32009167/

[3] Malviya A, et al. Factors influencing return to work after hip and knee replacement. Occupational Medicine (Oxford, England). 2014. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25146049/