วันที่นัดผ่าตัดเข้ามาใกล้แล้ว คุณรู้ไหมว่าตั้งแต่เช้าวันนั้น จนถึงค่ำที่คุณนอนในห้องพัก จะเกิดอะไรขึ้นบ้างกับคุณ?
คำตอบที่ทำให้คุณเดินเข้าโรงพยาบาลวันผ่าตัดด้วยความสงบ ไม่ใช่ความกลัว
จากห้องเตรียมผ่าตัดถึงห้องพัก — ทุกขั้นตอนของวันผ่าตัดข้อเข่าเทียม
ความกลัวที่แท้จริงก่อนผ่าตัดส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากตัวการผ่าตัดเอง แต่มาจากการ "ไม่รู้ว่าจะเกิดอะไรขึ้น"
เมื่อรู้ว่าแต่ละขั้นตอนจะเป็นอย่างไร ความกลัวนั้นมักลดลงอย่างมาก
คุณป้าวัย 68 ปีท่านหนึ่งปวดเข่ามาเกือบสี่ปี เดินขึ้นบันไดแต่ละขั้นต้องใช้มือจับราวไว้ก่อน ก่อนวันผ่าตัด สิ่งที่กังวลที่สุดไม่ใช่ความเจ็บปวด แต่คือคำถามที่วนเวียนในหัวทุกคืน
"เช้าวันนั้น ฉันต้องทำอะไรบ้าง?" "ในห้องผ่าตัด ฉันจะรู้สึกอะไร?" "ตื่นมาแล้วจะเจออะไร?"
คืนก่อนผ่าตัดนอนไม่ค่อยหลับ ไม่ใช่เพราะเจ็บ แต่เพราะไม่รู้
พอมาพบผมและถามทุกอย่าง ได้รับคำอธิบายทีละขั้นตอน หน้าตาเปลี่ยนไปทันที
"อ๋อ แค่นี้เองเหรอ หมอ"
วันผ่าตัดเธอเดินเข้าโรงพยาบาลด้วยใบหน้าที่สงบ
การเปลี่ยนข้อเข่าเทียมคืออะไรกันแน่
หลายคนเข้าใจผิดว่าการผ่าตัดนี้คือ "การเอาเข่าออกทั้งข้อ" แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่
ลองนึกภาพข้อเข่าเป็นข้อต่อที่มีผิวกระดูกอ่อนบางๆ คลุมอยู่ เหมือนยางหุ้มล้อรถที่ช่วยให้การเคลื่อนไหวลื่นนุ่ม เมื่อกระดูกอ่อนนั้นสึกหรอจนหมดลง กระดูกก็จะชนกันโดยตรงทุกครั้งที่ลงน้ำหนัก เกิดความเจ็บปวดที่เดินไม่ไหว
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมจึงไม่ได้ "เอาเข่าออกทั้งข้อ" แต่คือการตัดเฉพาะ "ผิวหน้า" ของกระดูกที่สึกหรอออก แล้วใส่วัสดุโลหะและพลาสติกพิเศษเข้าไปแทนที่ เหมือนการ "ปูกระเบื้องใหม่บนพื้นเดิม" ให้ผิวสัมผัสของข้อเข่ากลับมาเรียบและใช้งานได้อีกครั้ง
กระบวนการนี้ใช้เวลาประมาณ 1.5-2 ชั่วโมงในห้องผ่าตัด ในระหว่างนั้นคุณไม่รู้สึกเจ็บ จะนอนหลับหรือรู้สึกตัวแต่ไม่เจ็บก็ได้ ขึ้นอยู่กับยาที่ได้รับ
ขั้นตอนจริงๆ ของวันผ่าตัด: เกิดอะไรขึ้นบ้าง
เช้าก่อนผ่าตัด: เตรียมตัวที่บ้าน
โดยทั่วไปแพทย์จะนัดให้งดอาหารแข็งอย่างน้อย 6 ชั่วโมงก่อนผ่าตัด (ขึ้นอยู่กับคำแนะนำของแพทย์และโรงพยาบาลที่ทำผ่าตัด ปฏิบัติตามที่ได้รับคำสั่งมาเท่านั้น)
อาบน้ำให้สะอาด ไม่ทาครีมหรือโลชั่น ถอดเครื่องประดับทุกชิ้น ถ้าใส่แว่นตาหรือคอนแทคเลนส์ให้ถอดออก
ห้องเตรียมผ่าตัด: ก่อนเข้าห้องผ่าตัด
หลังเช็คอินและเปลี่ยนเสื้อผ้าโรงพยาบาล พยาบาลจะวัดความดัน ตรวจสัญญาณชีพ และเจาะเส้นเพื่อให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ คุณจะได้พูดคุยกับวิสัญญีแพทย์ (หมอยาสลบ) เพื่อยืนยันแผนการให้ยาและตอบคำถามสุดท้ายก่อนเข้าห้องผ่าตัด
ในห้องผ่าตัด: 1.5-2 ชั่วโมง
การผ่าตัดเข่าเทียมส่วนใหญ่ใช้ "ยาชาไขสันหลัง" แทนการดมยาสลบ วิธีนี้ฉีดยาชาที่บริเวณหลังส่วนล่าง ทำให้ขาชาสนิทและไม่รู้สึกเจ็บเลย โดยที่คุณยังมีสติอยู่
ทีมแพทย์มักให้ยาช่วยให้ง่วงนอนเพิ่มเติมด้วย ทำให้หลายคนหลับตลอดการผ่าตัดโดยที่ไม่รู้ตัว บางคนตื่นแต่ก็ไม่รู้สึกอะไรเลย ทั้งสองแบบปลอดภัยเท่ากัน
ในห้องผ่าตัดจะมีทีมแพทย์และพยาบาลดูแลคุณตลอดเวลา ประกอบด้วยศัลยแพทย์กระดูกและข้อ วิสัญญีแพทย์ พยาบาลห้องผ่าตัด และเจ้าหน้าที่เทคนิคที่เชี่ยวชาญด้านข้อเทียม
ใครที่อาจฟื้นตัวช้ากว่าค่าเฉลี่ย
ปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าผ่าตัดไม่ได้ แต่อาจทำให้ต้องใช้เวลาพักในโรงพยาบาลนานขึ้นหรือฟื้นตัวช้าลงกว่าเกณฑ์ทั่วไป
• น้ำหนักเกินเกณฑ์มาก — แรงกดบนข้อเข่าใหม่สูงขึ้น กล้ามเนื้อขาต้องทำงานหนักขึ้นในการฟื้นตัว • เบาหวานที่ควบคุมไม่ดีก่อนผ่าตัด — เพิ่มความเสี่ยงแผลหายช้าและติดเชื้อ • กล้ามเนื้อขาอ่อนแอมากก่อนผ่าตัด เนื่องจากไม่ได้ออกกำลังกาย • สูบบุหรี่ — กระทบการไหลเวียนเลือดและการหายของแผล • ไม่มีคนช่วยดูแลที่บ้าน — อาจต้องพักในโรงพยาบาลนานขึ้นจนกว่าจะปลอดภัยที่จะกลับบ้าน
การเตรียมร่างกายก่อนวันผ่าตัด
ก่อนถึงวันจริง แพทย์จะนัดประเมินก่อนผ่าตัดล่วงหน้า เพื่อให้มั่นใจว่าร่างกายพร้อม ซึ่งอาจรวมถึง
• การตรวจเลือด เช็คความสมบูรณ์ของเลือด น้ำตาล และการแข็งตัวของเลือด • การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ สำหรับผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีโรคหัวใจ • เอกซเรย์ปอดและเข่า • พูดคุยเรื่องยาที่ใช้อยู่ประจำ โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือดที่อาจต้องหยุดก่อนผ่าตัดตามคำสั่งแพทย์
ห้องพักฟื้นหลังผ่าตัด — คุณจะเจออะไร
หลังผ่าตัดเสร็จ คุณจะถูกนำไปยังห้องพักฟื้นซึ่งพยาบาลจะดูแลใกล้ชิด
สิ่งที่คุณอาจรู้สึกในช่วงนี้
• ขาชาหรือหนักมาก เพราะยาชาไขสันหลังยังออกฤทธิ์อยู่ ความรู้สึกจะค่อยๆ กลับมาภายใน 1-2 ชั่วโมง • ง่วงนอนหรือมึนงงจากยาที่ได้รับระหว่างผ่าตัด • อาจมีคลื่นไส้เล็กน้อย พยาบาลมียาแก้ให้ได้ทันที
สายและท่อที่อาจติดตัวอยู่ระยะนี้
• สายน้ำเกลือที่แขน — เพื่อให้ยาและสารน้ำ • เครื่องวัดออกซิเจนที่ปลายนิ้ว • อาจมีสายปัสสาวะ — ส่วนใหญ่จะถอดออกในวันรุ่งขึ้น
ความเจ็บปวดหลังผ่าตัด: ทีมแพทย์เตรียมยาแก้ปวดหลายชนิดร่วมกันไว้แล้ว เป้าหมายคือให้ความเจ็บปวดอยู่ในระดับที่รับได้และขยับตัวได้ ไม่ใช่หายเจ็บ 100% แต่ควบคุมได้ดี
วันแรกหลังผ่าตัด — ลุกนั่งได้เลยเหรอ?
ภายใต้แนวทางการฟื้นตัวแบบเร่งรัดที่โรงพยาบาลส่วนใหญ่ใช้ในปัจจุบัน เป้าหมายคือให้คุณลุกขยับตัวโดยเร็วที่สุด
เย็นของวันผ่าตัด: ลุกนั่งที่ขอบเตียงได้ นักกายภาพบำบัดหรือพยาบาลจะมาช่วย
วันรุ่งขึ้น: เริ่มเดินด้วยอุปกรณ์ช่วยเดิน เช่น ราวเดิน หรือไม้เท้า ระยะสั้นในห้องหรือในหอผู้ป่วย
เหตุผลที่ลุกเดินเร็วสำคัญมาก คือช่วยป้องกันการเกิดลิ่มเลือดในขา ลดอาการแน่นหน้าอก และช่วยให้ข้อเข่าใหม่เริ่มทำงานได้ตามเป้าหมาย
จะกลับบ้านได้เมื่อไหร่
ภายใต้แนวทาง ERAS ที่ใช้กันในปัจจุบัน ผู้ป่วยส่วนใหญ่พักในโรงพยาบาลประมาณ 2-4 วัน แพทย์จะประเมินว่าพร้อมกลับบ้านเมื่อ
• เดินได้ด้วยอุปกรณ์ช่วยอย่างปลอดภัย • ความเจ็บปวดอยู่ในระดับที่ควบคุมได้ด้วยยากิน • ลุก นั่ง ยืน ทำเองได้อย่างสมเหตุสมผล • ไม่มีสัญญาณเตือนอื่นๆ จากร่างกาย
หลังกลับบ้านยังต้องทำกายภาพบำบัดต่อเนื่อง การฟื้นตัวเต็มที่อาจใช้เวลา 3-6 เดือน ขึ้นอยู่กับแต่ละคน
สิ่งที่ต้องระวังหากไม่ดูแลตัวเองตามที่แพทย์แนะนำ
การเดินช้ากว่ากำหนดอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดในขา ซึ่งเป็นเหตุผลสำคัญที่แพทย์กระตุ้นให้ลุกเดินตั้งแต่เร็ว
หากดูแลแผลไม่ถูกต้อง อาจเกิดการติดเชื้อที่ต้องได้รับการรักษาต่อเนื่อง
ถ้าไม่ทำกายภาพบำบัดสม่ำเสมอ ข้อเข่าอาจแข็งและงอได้น้อยกว่าที่ควร ทำให้ผลลัพธ์ระยะยาวไม่ดีเท่าที่ควรจะเป็น
เตรียมตัวอย่างไรให้วันผ่าตัดราบรื่น
• เตรียมบ้านล่วงหน้า — วางสิ่งของที่ใช้บ่อยในจุดที่เอื้อมถึงง่าย ไม่ต้องก้มหรือเดินไกล จัดห้องน้ำให้ปลอดภัย • มีคนดูแลอย่างน้อย 2 สัปดาห์แรก — อย่ากลับบ้านคนเดียวหลังผ่าตัด • ออกกำลังกายกล้ามเนื้อขาก่อนผ่าตัด — ยิ่งกล้ามเนื้อแข็งแรง ยิ่งฟื้นเร็ว แม้แค่นั่งเกร็งขาก็ช่วยได้ • ควบคุมโรคประจำตัวให้ดีก่อนวันผ่าตัด เช่น เบาหวาน ความดันโลหิต • ปฏิบัติตามคำแนะนำทีมแพทย์ — ลุกเดินตามที่บอก แม้จะยังรู้สึกไม่สบายบ้าง
คำถามที่พบบ่อยก่อนผ่าตัดเข่าเทียม
ถาม: ต้องงดน้ำและอาหารก่อนผ่าตัดนานแค่ไหน? ตอบ: โดยทั่วไปงดอาหารแข็ง 6 ชั่วโมงก่อนผ่าตัด ขึ้นอยู่กับคำสั่งเฉพาะของแพทย์และโรงพยาบาลที่ทำผ่าตัด ปฏิบัติตามที่แพทย์แนะนำเท่านั้น อย่าตัดสินใจเองว่าจะงดทั้งคืน
ถาม: ต้องดมยาสลบไหม รู้สึกตัวระหว่างผ่าตัดไหม? ตอบ: การผ่าตัดเข่าเทียมส่วนใหญ่ใช้ยาชาไขสันหลัง ไม่ใช่การดมยาสลบ คุณยังมีสติแต่ไม่รู้สึกเจ็บ และมักได้รับยาให้ง่วงนอนร่วมด้วย ทำให้หลายคนหลับตลอดการผ่าตัด บางคนตื่นแต่ก็ไม่เจ็บ ทั้งสองแบบปลอดภัย และวิธีนี้ฟื้นตัวเร็วกว่าและคลื่นไส้น้อยกว่า
ถาม: ตื่นมาจากห้องผ่าตัดจะรู้สึกอย่างไร? ตอบ: อาจรู้สึกขาชา ง่วงนอน มีสายน้ำเกลือติดตัว และอาจมีความเจ็บปวดบ้าง ทีมพยาบาลมียาแก้ปวดหลายชนิดเตรียมไว้ หากปวดมากสามารถแจ้งพยาบาลได้ทันที ไม่ต้องอดทนอยู่คนเดียว
ถาม: เดินได้เลยวันแรกไหม? ตอบ: ในหลายกรณี ภายใต้การดูแลของทีมกายภาพบำบัด คนไข้เริ่มลุกนั่งได้ในช่วงเย็นของวันผ่าตัด และเดินระยะสั้นได้ในวันรุ่งขึ้น ขึ้นอยู่กับสภาพร่างกายและโปรแกรมของโรงพยาบาลนั้นๆ
ถาม: ต้องนอนโรงพยาบาลกี่วัน? ตอบ: ส่วนใหญ่ประมาณ 2-4 วัน ขึ้นอยู่กับความพร้อมของร่างกาย ความสามารถในการเดินและดูแลตัวเอง และความพร้อมของสภาพแวดล้อมที่บ้าน แพทย์จะประเมินเป็นรายบุคคล ไม่ใช่ตายตัว
ถ้าคุณหรือคนที่รักกำลังจะผ่าตัดเข่าเทียมในอนาคตอันใกล้ มีคำถามส่วนตัวที่อยากถามก่อนวันนั้นไหม? คอมเมนต์ไว้ได้เลยครับ
สรุปสิ่งสำคัญที่ควรจำ
• งดอาหารแข็ง 6 ชั่วโมง — ตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น
• การผ่าตัดใช้เวลาประมาณ 1.5-2 ชั่วโมง ส่วนใหญ่ใช้ยาชาไขสันหลัง ไม่ดมยาสลบ
• ตื่นในห้องพักฟื้น ขาชา ง่วงนอน ทีมพยาบาลดูแลตลอด มียาแก้ปวดเตรียมไว้
• เริ่มลุกนั่งและเดินได้เร็วกว่าที่คิด เย็นวันผ่าตัดหรือเช้าวันรุ่งขึ้น — นี่คืองานเริ่มต้นของการฟื้นตัว
ความรู้คือสิ่งที่เปลี่ยน "ความกลัวที่ไม่รู้" ให้กลายเป็น "ความพร้อมที่รู้"
คุณไม่ได้เดินเข้าห้องผ่าตัดคนเดียว มีทีมแพทย์และพยาบาลดูแลทุกขั้นตอน และมีคนอีกมากที่ผ่านวันนั้นมาแล้ว กำลังใช้ชีวิตได้ดีขึ้นในวันนี้
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับวันผ่าตัดข้อเข่าเทียม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล อาการและความเสี่ยงของแต่ละคนแตกต่างกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับตัวคุณ
ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง
ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อได้ที่ Line ID @doctorkeng
เพิ่มเพื่อน Line https://lin.ee/swOi91Q โทร 081-5303666
📖 อ่านคู่มือโรคฉบับเต็มได้ที่ คำตอบที่ทำให้คุณเดินเข้าโรงพยาบาลวันผ่าตัดด้วยความสงบ ไม่ใช่ความกลัว