ข้อเสื่อมช้าลงได้ ถ้าเราดูแลถูกวิธี
“หมอครับ ผมยังไม่อยากผ่าตัด จะมีวิธีดูแลยังไง ให้ข้อที่ยังดีอยู่ อยู่กับเราไปนาน ๆ ไม่เสื่อมเร็ว?”
นี่เป็นคำถามที่หมอเจอบ่อยมาก โดยเฉพาะผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อมหรือข้อสะโพกเสื่อมแล้ว 1 ข้าง แต่ยังมีอีกข้างที่ปกติ หรือคนที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคข้อเสื่อม แล้วกังวลว่าตัวเองจะตามไปติด ๆ
หมออยากเล่าให้ฟังว่า จริง ๆ แล้ว “ข้อเสื่อม” ไม่ใช่เรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เสมอไป ถ้าเรารู้วิธีดูแล ข้อสามารถอยู่กับเราได้นานขึ้นเยอะเลยครับ
ข้อเสื่อมคืออะไร?
ข้อทุกข้อของเรา มี “กระดูกอ่อน” คลุมอยู่ตรงปลายกระดูก ทำหน้าที่เป็นเหมือนเบาะกันกระแทก และมีน้ำเลี้ยงข้อช่วยให้เคลื่อนไหวได้ลื่น
เมื่อเราอายุมากขึ้น หรือใช้งานข้อหนักเกินไป กระดูกอ่อนจะสึก น้ำเลี้ยงข้อลดลง ทำให้เกิดการเสียดสีของกระดูก เกิดอาการปวด บวม ฝืด ขยับลำบาก นี่แหละครับที่เรียกว่า “ข้อเสื่อม”
อาการที่ควรระวัง
-
ปวดข้อเวลาเดินนาน ๆ หรือตอนขึ้นลงบันได
-
ข้อบวม มีเสียงกรอบแกรบเวลาเคลื่อนไหว
-
ข้อฝืด ขยับลำบาก โดยเฉพาะตอนเช้า ๆ
-
ในรายที่เป็นมาก ขาอาจโก่งหรือเดินผิดรูป
ถ้ามีอาการเหล่านี้ ควรรีบปรึกษาแพทย์ก่อนที่จะเสื่อมมากจนรักษายาก
ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ข้อเสื่อมเร็ว
-
น้ำหนักตัวมาก ทำให้ข้อรับแรงเกิน
-
ใช้งานข้อหนัก เช่น ยกของ นั่งพับเพียบ นั่งยอง ๆ
-
เคยบาดเจ็บข้อมาก่อน เช่น เอ็นขาด กระดูกแตก
-
พันธุกรรม และอายุที่เพิ่มขึ้น
วิธีดูแลข้อให้เสื่อมช้าที่สุด
-
คุมน้ำหนัก สำคัญมากที่สุด ถ้าน้ำหนักมากเสี่ยงข้อพังสูง น้ำหนักทุกกิโลกรัมที่เกินมา จะกดข้อเข่าและสะโพกหลายกิโลกรัม ยิ่งอ้วน ข้อยิ่งเสื่อมเร็ว
-
ออกกำลังกายแบบเบาต่อข้อ เช่น ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน เดินเร็วบนพื้นเรียบ หลีกเลี่ยงวิ่ง กระโดด หรือแบกของหนัก
-
เสริมกล้ามเนื้อรอบข้อ กล้ามเนื้อที่แข็งแรงจะช่วยพยุงข้อ ลดแรงกระแทก เช่น
-
โภชนาการที่ดี กินอาหารที่มีแคลเซียม โปรตีน และผักผลไม้หลากสี ดื่มน้ำเพียงพอ เพื่อบำรุงกระดูกและน้ำเลี้ยงข้อ
-
ระวังท่าทาง หลีกเลี่ยงการนั่งพับเพียบ ขัดสมาธิ หรือยองนาน ๆ ใช้รองเท้าพื้นนุ่มเพื่อลดแรงกระแทก
-
ตรวจสุขภาพข้อเป็นระยะ โดยเฉพาะถ้ามีอาการผิดปกติ เช่น ปวด บวม แดง ฝืด
การตรวจวินิจฉัยถ้ามีอาการ
-
ตรวจร่างกาย : แพทย์จะดูการเคลื่อนไหวของข้อและตำแหน่งที่เจ็บ
-
เอกซเรย์ : เห็นช่องข้อแคบ กระดูกงอก หรือความผิดรูป
-
MRI : ใช้ในบางกรณีเพื่อดูหมอนรองกระดูกหรือเส้นเอ็น
ถ้าเริ่มเสื่อมแล้วทำอย่างไร?
-
พักข้อเมื่อปวดมาก
-
ประคบเย็นหรือน้ำอุ่นตามอาการ
-
ใช้ยาแก้ปวดหรือยาแก้อักเสบตามที่แพทย์สั่ง
-
ฉีดยาเข้าข้อ เช่น ยาลดอักเสบ โดยใช้ ultrasound นำทางเพื่อความแม่นยำ
-
กายภาพบำบัดเพื่อเสริมความแข็งแรง
-
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม กรณีที่เสื่อมมากจนใช้ชีวิตลำบาก
หมอสรุปให้
ข้อเสื่อมไม่ใช่สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เสมอไป ถ้าเรารู้วิธีดูแลตัวเอง เช่น คุมน้ำหนัก ออกกำลังอย่างเหมาะสม เสริมกล้ามเนื้อ กินอาหารที่ดี และระวังท่าทาง ข้อที่ยังไม่เสื่อมจะอยู่กับเราได้นาน ลดโอกาสที่จะต้องผ่าตัดในอนาคตครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์
สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่
ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)
ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ข้อเสื่อม #ข้อเข่าเสื่อม #ข้อสะโพกเสื่อม #ปวดข้อ #หมอเก่ง
คำถามที่พบบ่อย
Q: หมอครับ ผมปวดเข่าเวลาเดินนานๆ แบบนี้คือข้อเสื่อมแล้วใช่ไหมครับ?
A: อาการปวดข้อเวลาเดินนานๆ หรือตอนขึ้นลงบันได อาจเป็นสัญญาณของข้อเสื่อมได้ครับ
Q: ถ้าข้อเสื่อมแล้ว ต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมเลยไหมครับ?
A: ในกรณีที่ข้อเสื่อมมากจนใช้ชีวิตลำบาก อาจพิจารณาการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมครับ
Q: ผมอยากให้ข้อเข่าที่ยังดีอยู่ ไม่เสื่อมเร็ว มีวิธีดูแลไหมครับ?
A: การคุมน้ำหนัก ออกกำลังกายเบาๆ และระวังท่าทาง อาจช่วยให้ข้อเสื่อมช้าลงได้ครับ
Q: การกินอาหารเสริมช่วยชะลอข้อเสื่อมได้จริงหรือเปล่าครับ?
A: การรับประทานอาหารที่มีแคลเซียม โปรตีน และผักผลไม้หลากสี อาจช่วยบำรุงกระดูกและน้ำเลี้ยงข้อได้ครับ
Q: ผมมีประวัติครอบครัวเป็นข้อเสื่อม ผมจะป้องกันไม่ให้เป็นบ้างได้ไหมครับ?
A: การดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม เช่น คุมน้ำหนัก และออกกำลังกาย อาจช่วยลดความเสี่ยงของข้อเสื่อมได้ครับ