**กรณีศึกษา ปวดหลังและกระดูกพรุน

**โดย ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์

สวัสดีผู้ที่เข้ามาอ่านทุกท่านครับ วันนี้มีกรณีศึกษาที่น่าสนใจมาแบ่งปันครับ ผู้ป่วยหญิงไทยอายุ 75 ปี มาพบแพทย์ด้วยอาการปวดหลัง ปวดชาร้าวลงขาทั้ง 2 ข้าง เดินลำบาก อุจจาระและปัสสาวะปกติดีไม่มีปัญหา นั่งหรือนอนพักไม่มีอาการปวด ไม่มีอาการอ่อนแรงของขา มีอาการปวดเวลาเดิน

ภาพของผู้ป่วยมีลักษณะของกระดูกสันหลังผิดปกติ ทั้งในแนว horizontal plane and coronal plane ซึ่งเป็นลักษณะของ scoliosis and kyphotic deformity

เมื่อท่านเจอผู้ป่วยที่มีลักษณะอย่างนี้อย่าลืมซักประวัติเรื่องของโรคกระดูกพรุน ร่วมด้วย ทั้งในเรื่องของปัจจัยเสี่ยง body height ที่ลดลง รวมทั้งอาการปวดหลังของผู้ป่วย เนื่องจากผู้ป่วยมีอายุมากกว่า 65 ปี ร่วมกับมีลักษณะความผิดปกติของกระดูกสันหลัง kyphotic deformity ร่วมด้วยครับ

นอกจากนี้การส่งตรวจภาพทางรังสีคือการส่ง film T spine and LS spine ในท่า lateral จะช่วยทำให้เราสามารถประเมินดูความสูงของกระดูกสันหลังในแต่ละระดับเทียบกันได้ครับ

ภาพรังสีของผู้ป่วยจะเห้นได้ว่าในตำแหน่งของกระดูกสันหลังส่วนของ thoracic level มีกระดูกสันหลังยุบ หลายระดับ เนื่องจากความสูงของกระดูกสันหลังในแต่ละปล้องลดลง และในตำแหน่งของกระดูกสันหลังตรงบริเวณ L5 ก็มีการยุบลง เนื่องจากความสูงของกระดูกสันหลังลดลงมากกว่า 25% เมื่อเปรียบเทียบกับกระดูกที่ติดกัน ดังนั้นในผู้ป่วยรายนี้ได้รับการวินิจฉัยเป็น

  • severe osteoporosis with multiple vertebral fractures
  • spinal canal stenosis due to degenerative changes of spine and deformity of spine (kyphosis and scoliosis)

ประเด็นของการเรียนรู้ในผู้ป่วยรายนี้คือ การที่เรามีความตระหนักถึงเรื่องโรคกระดูกพรุนร่วมกับอาการที่ผู้ป่วยแสดงและมาพบแพทย์ ดังนั้นเพื่อการบรรลุเป้าหมายของการรักษาเราจึงต้องรักษาเรื่องอาการปวดหลัง และรักษาเรื่องกระดูกพรุนให้ผู้ป่วยร่วมด้วย ซึ่งหลักการในการรักษาผู้ป่วยได้แก่

  • Life styles modification : ห้ามนั่งกับพื้น ห้ามยกของหนัก
  • Exercise
  • Oral medication การรับประทานยา
  • Epidural steroid injection under ultrasound guidance
  • Osteoporosis treatment ซึ่งใน case นี้มี multiple vertebral fractures มากกว่า 3 ระดับ จึงได้พิจารณาให้ยากลุ่ม bone formation agent : teriparatide แก่ผู้ป่วยครับ

ซึ่งติดตามอาการผู้ป่วยอาการปวดก็ทุเลาลง สามารถเดินได้ดีขึ้นครับ

คำถามที่พบบ่อย

Q: อาการปวดหลังแบบนี้เป็นเพราะกระดูกพรุนอย่างเดียวหรือเปล่าคะ?

A: อาการปวดหลังอาจเกิดจากหลายสาเหตุค่ะ ในกรณีนี้พบว่ามีภาวะกระดูกพรุนร่วมด้วย แต่ก็อาจมีปัจจัยอื่น ๆ ที่ทำให้เกิดอาการปวดได้เช่นกัน

Q: ถ้าเป็นกระดูกพรุนแล้วต้องกินยาไปตลอดเลยไหมคะ?

A: การรักษาโรคกระดูกพรุนอาจต้องใช้ยาต่อเนื่องในระยะยาวค่ะ แต่จะพิจารณาตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย

Q: การรักษาด้วยการฉีดยาจะช่วยเรื่องปวดหลังได้มากไหมคะ?

A: การฉีดยาอาจช่วยบรรเทาอาการปวดหลังได้ในบางกรณีค่ะ ซึ่งแพทย์จะพิจารณาจากอาการและความรุนแรงของผู้ป่วย

Q: หนูต้องเลิกทำกิจกรรมที่เคยทำไปเลยหรือเปล่าคะ?

A: การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมบางอย่าง เช่น การนั่งกับพื้น หรือการยกของหนัก อาจมีความจำเป็นค่ะ แต่ยังสามารถทำกิจกรรมอื่น ๆ ที่เหมาะสมได้

Q: มีวิธีไหนที่ช่วยเสริมสร้างกระดูกให้แข็งแรงขึ้นได้บ้างคะ?

A: การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต การออกกำลังกายที่เหมาะสม และการรับประทานยาตามที่แพทย์สั่ง อาจช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงของกระดูกได้ค่ะ

เอกสารอ้างอิง

[1] Ulivieri FM. Back pain treatment in post-menopausal osteoporosis with vertebral fractures. Aging clinical and experimental research. 2007. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18180603/

[2] Glaser DL, Kaplan FS. Osteoporosis. Definition and clinical presentation. Spine. 1997. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9431639/

[3] Chilibeck PD, et al. Evidence-based risk assessment and recommendations for physical activity: arthritis, osteoporosis, and low back pain. Applied physiology, nutrition, and metabolism = Physiologie appliquee, nutrition et metabolisme. 2011. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21800948/