ลงบันไดแต่ละขั้น เจ็บแปล๊บขึ้นมาทุกครั้ง นานจนชินกับความเจ็บ แต่ไม่เคยชินกับการที่ทำอะไรไม่ได้เหมือนเดิม
สมชาย อายุ 55 ปี เคยขึ้นลงบันไดบ้านวันละหลายสิบครั้งโดยไม่คิดอะไร จนวันหนึ่งเข่าซ้ายเริ่มบอกว่า "พอแล้ว" สามเดือนที่ผ่านมา เขาหลีกเลี่ยงบันได เลี่ยงการเดินไกล เลี่ยงแม้แต่การนั่งพับเพียบกับหลาน หมอบอกว่าต้องผ่าตัด เขากลัว จึงยังไม่ทำอะไร แต่ยาแก้ปวดที่กินทุกวันก็ไม่ได้ทำให้เข่าดีขึ้น
บทความนี้จะอธิบายว่า ระหว่างยาแก้ปวดกับการผ่าตัด ยังมีทางเลือกอะไรอีกบ้าง และเมื่อไหร่แต่ละทางถึงเหมาะกับใคร
เข่าเสื่อม ปวดเข่าเรื้อรัง แก้ได้โดยไม่ต้องรีบผ่าตัดเสมอไป
[1] ความเจ็บที่ "อยู่กับมันไปเรื่อย ๆ" ไม่ใช่คำตอบที่ดีเสมอไป
หลายคนรู้สึกว่าปวดเข่าเป็นเรื่องปกติของอายุ กินยาแก้ปวดไปวัน ๆ รอให้มันผ่านไปเอง บางคนกลัวผ่าตัดจนไม่กล้าไปหาหมอ
แต่ความจริงคือ เข่าเสื่อมมีระดับ และในแต่ละระดับ มีทางเลือกที่ต่างกัน การรอโดยไม่ทำอะไรเลย บางครั้งทำให้โอกาสที่จะรักษาแบบไม่ผ่าตัดหายไป
ถ้าคุณปวดเข่ามาหลายเดือนแล้วยังไม่รู้ว่าตัวเองอยู่ในระดับไหน บทความนี้จะช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้น
[2] คนปวดเข่าส่วนใหญ่ไม่ได้อยากผ่าตัด แต่ก็ไม่รู้ว่าต้องทำอะไรต่อ
สมชายไม่ได้อยู่คนเดียวในความลังเลนั้น คนที่มาพบแพทย์ด้วยอาการปวดเข่าเรื้อรัง จำนวนมากกำลังถือยาแก้ปวดในมือ กินมาหลายเดือน ดีขึ้นบ้าง กลับมาปวดใหม่ วนซ้ำไม่รู้จบ
สิ่งที่พวกเขาต้องการจริง ๆ ไม่ใช่แค่ยา แต่คือคำตอบว่า "ฉันอยู่ตรงไหน และขั้นต่อไปของฉันคืออะไร"
[3] ทำไมเข่าถึงปวดตอนลงบันได และมันเริ่มแย่ลงได้อย่างไร
ก่อนจะรู้ว่าต้องทำอะไร ต้องเข้าใจก่อนว่าเกิดอะไรขึ้นในเข่า
หลายคนไม่รู้ว่าความเจ็บปวดที่รู้สึกอยู่ทุกวัน มีที่มาที่ไปชัดเจน
ภายในข้อเข่า มีกระดูกอ่อนบาง ๆ ที่ทำหน้าที่เหมือน "เบาะรองรับแรง" ระหว่างกระดูกต้นขากับกระดูกหน้าแข้ง เมื่อเราเดิน วิ่ง หรือลงบันได เบาะนี้จะดูดซับแรงกระแทกแทนกระดูก
เมื่ออายุมากขึ้น หรือมีปัจจัยอื่นร่วมด้วย เบาะกระดูกอ่อนนี้จะค่อย ๆ บางลง สูญเสียความยืดหยุ่น และเริ่มแตกร้าวทีละน้อย กระบวนการนี้เรียกว่า โรคข้อเข่าเสื่อม (Osteoarthritis)
ทำไมถึงเจ็บมากตอนลงบันได คำตอบคือ ท่าลงบันไดทำให้แรงที่กระทำต่อเ
ข่ามากกว่าการเดินปกติถึง 3 ถึง 4 เท่า เมื่อกระดูกอ่อนบางลงจนไม่สามารถรับแรงได้ดีพอ ปลายประสาทที่อยู่ในเนื้อกระดูกและเยื่อหุ้มข้อจะรับแรงนั้นโดยตรง และส่งสัญญาณเจ็บปวดขึ้นมา
เมื่อเข่าเริ่มอักเสบ ร่างกายจะสร้างสารอักเสบเข้าไปในข้อ ทำให้มีอาการบวม ข้อฝืด และเจ็บมากขึ้นเมื่อขยับในตอนเช้า
ถ้าปล่อยไว้โดยไม่จัดการ กระดูกอ่อนจะสึกต่อเนื่องจนกระดูกเริ่มเสียดสีกันโดยตรง และในที่สุดโครงสร้างของข้อเข่าจะเปลี่ยนไปถาวร
นั่นคือเหตุผลที่ว่า ยาแก้ปวดเพียงอย่างเดียวไม่สามารถ "รักษา" เข่าเสื่อมได้ มันแค่ลดสัญญาณเตือน แต่กระบวนการสึกหรอยังดำเนินต่อไป
[4] ความรู้พื้นฐาน ปวดเข่าเกิดจากอะไร และมีกี่ชนิด
ปวดเข่าไม่ได้มีสาเหตุเดียว แต่ที่พบบ่อยในกลุ่มอายุ 50 ปีขึ้นไปคือโรคข้อเข่าเสื่อม
สาเหตุที่ทำให้เข่าเสื่อมเร็วขึ้น ได้แก่
• อายุที่มากขึ้น เนื้อเยื่อซ่อมแซมตัวเองได้ช้าลง • น้ำหนักตัวที่มาก ทำให้แรงกดบนเข่าเพิ่มขึ้นมาก • เคยได้รับบาดเจ็บที่เข่า เช่น เอ็นฉีก หรือกระดูกอ่อนแตก • กรรมพันธุ์ คนในครอบครัวเป็นเข่าเสื่อมมีโอกาสเป็นมากกว่า • การใช้งานหนักซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน เช่น อาชีพที่ต้องยืนหรือนั่งพับเพียบมาก
อาการที่บ่งบอกว่าอาจเป็นเข่าเสื่อม
• ปวดเข่าเวลาขึ้นลงบันได ลุกจากเก้าอี้ หรือเดินนาน ๆ • ข้อฝืดตอนเช้า หรือหลังนั่งนาน • มีเสียงกรอบแกรบในเข่าเวลาขยับ • เข่าบวมเป็นครั้งคราว • รู้สึกว่าเข่าไม่มั่นคง เหมือนจะล้ม
[5] ใครเสี่ยงมากกว่าคนอื่น
• อายุ 50 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะเพศหญิงหลังหมดประจำเดือน • น้ำหนักเกินเกณฑ์ น้ำหนักที่เพิ่มขึ้น 1 กิโลกรัม จะเพิ่มแรงกดบนเข่าได้ถึง 3 ถึง 6 เท่าในบางท่า • เคยมีประวัติบาดเจ็บที่เข่า เช่น เอ็นหน้าเข่าขาด หรือหมอนรองข้อแตก • มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวานหรือโรคเกาต์ที่ทำให้เกิดการอักเสบในข้อ • ทำงานหรือมีกิจกรรมที่ต้องใช้เข่าในท่าซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน
[6] แพทย์ตรวจและวินิจฉัยเข่าเสื่อมอย่างไร
การวินิจฉัยที่ดีต้องเริ่มจากการฟัง ไม่ใช่แค่การสั่งตรวจ
• ซักประวัติ ระยะเวลาที่ปวด ท่าที่ปวดมากที่สุด กิจกรรมที่ทำได้และทำไม่ได้ ยาที่ใช้อยู่ • ตรวจร่างกาย ดูรูปแบบการเดิน ตรวจองศาการเคลื่อนไหวของเข่า คลำหาจุดกดเจ็บ และประเมินความมั่นคงของเข่า • อัลตราซาวด์ข้อเข่า ดูการอักเสบ น้ำใ
นข้อ และโครงสร้างเนื้อเยื่ออ่อน • เอกซเรย์ข้อเข่า ท่ายืนรับน้ำหนัก ดูช่องว่างระหว่างกระดูก และความรุนแรงของการสึกหรอ • เอ็มอาร์ไอ (MRI) ใช้ในกรณีที่สงสัยความเสียหายของกระดูกอ่อน เอ็น หรือหมอนรองข้อ ซึ่งเอกซเรย์ไม่สามารถมองเห็นได้
[7] แนวทางรักษา จากเบาไปหนัก ไม่จำเป็นต้องเริ่มที่ผ่าตัด
หลายคนที่มาพบแพทย์ด้วยความกังวลว่าจะต้องผ่าตัด มักพบว่าตัวเองยังอยู่ในช่วงที่รักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ผลดี
ขั้นแรก ดูแลพื้นฐาน
ลดน้ำหนักในกรณีที่น้ำหนักเกิน เพราะส่งผลต่อแรงกดบนเข่าโดยตรง ออกกำลังกายบริหารกล้ามเนื้อรอบข้อเข่า โดยเฉพาะกล้ามเนื้อต้นขา เพื่อช่วยรับแรงแทนกระดูกอ่อน หลีกเลี่ยงท่าที่กดเข่ามากโดยไม่จำเป็น เช่น การนั่งยองหรือคุกเข่านาน ๆ
ขั้นที่สอง ยา
ยาแก้ปวดและลดการอักเสบในกลุ่มที่เหมาะกับสุขภาพโดยรวมของแต่ละคน ยาบำรุงกระดูกอ่อนบางชนิดอาจช่วยชะลอการสึกหรอได้ในบางราย
ขั้นที่สาม การรักษาเฉพาะจุด
การฉีดยาเข้าข้อเข่า มีหลายชนิดขึ้นกับความเหมาะสมของแต่ละคน เช่น ยาลดการอักเสบ หรือน้ำหล่อลื่นข้อ การทำกายภาพบำบัด เพื่อปรับการเคลื่อนไหวและเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ
ขั้นสุดท้าย การผ่าตัด
สำหรับผู้ที่อาการรุนแรงมากและการรักษาแบบอื่นไม่ได้ผลเพียงพอ การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม คือทางเลือกที่ช่วยคืนคุณภาพชีวิตได้จริง และปัจจุบันมีความปลอดภัยสูงกว่าในอดีตมาก
สิ่งสำคัญคือ การเลือกขั้นตอนที่เหมาะสมต้องอาศัยการประเมินรายบุคคล ไม่มีสูตรตายตัวสำหรับทุกคน
[8] ถ้ารักษาถูกทาง เข่าจะดีขึ้นแค่ไหน
เข่าเสื่อมไม่สามารถ "หาย" กลับมาเป็นเหมือนตอนอายุน้อยได้ เพราะกระดูกอ่อนที่สึกไปแล้วไม่งอกใหม่
แต่สิ่งที่ทำได้คือ
• ชะลอการสึกหรอไม่ให้เร็วขึ้น • ลดอาการปวดจนสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้น • เพิ่มระยะทางที่เดินได้ และกิจกรรมที่ทำได้
ผู้ป่วยที่เริ่มรักษาตั้งแต่ยังอยู่ในระยะไม่รุนแรง มักสามารถชะลอการดำเนินของโรคได้หลายปี และอาจไม่ต้องถึงขั้นผ่าตัดเลย
[9] ถ้าปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา จะเกิดอะไรขึ้น
ปวดเข่าที่ไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมอาจนำไปสู่
• การสึกหรอของกระดูกอ่อนที่ดำเนินต่อเนื่องจนถึงระยะรุนแรง • กล้ามเนื้อรอบเข่าอ่อนแรงลง เพราะเดินได้น้อยลงและหลีกเลี่ยงการใช้งาน • ข้อเข่าเริ่มผิดรูป โก่งออกหรือเข
้าใน • ความเจ็บปวดที่รบกวนการนอนหลับและส่งผลต่อสุขภาพโดยรวม • ในระยะท้าย ต้องการการผ่าตัดที่ซับซ้อนมากขึ้น
[10] ดูแลเข่าให้ยืนนาน ทำได้ตั้งแต่วันนี้
• รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ เพราะส่งผลโดยตรงต่อแรงกดบนข้อเข่า • ออกกำลังกายที่เหมาะสม เช่น ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน หรือเดินในน้ำ ที่ไม่กดทับเข่ามากเกินไป • บริหารกล้ามเนื้อต้นขาสม่ำเสมอ เพราะช่วยรับแรงแทนกระดูกอ่อน • หลีกเลี่ยงท่าที่กดเข่าซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน เช่น นั่งยองหรือคุกเข่านาน ๆ • พบแพทย์เมื่อมีอาการ อย่ารอให้ถึงขั้นเดินไม่ได้จึงค่อยมา
[11] คำถามที่คนไข้ถามบ่อย
[1] กินยาแก้ปวดมาหลายเดือนแล้ว ทำไมเข่ายังไม่หาย
ยาแก้ปวดช่วยบรรเทาอาการ แต่ไม่ได้รักษาสาเหตุของโรค กระดูกอ่อนที่สึกหรออยู่ยังดำเนินต่อไปแม้ไม่รู้สึกเจ็บ การรักษาที่ได้ผลต้องประกอบกันหลายด้านพร้อมกัน
[2] อายุ 55 ปี หมอบอกให้ผ่าตัด แต่กลัวมาก ยังมีทางอื่นไหม
ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของเข่าเสื่อมในแต่ละคน ในหลายกรณีที่ยังไม่ถึงระยะสุดท้าย ยังมีทางเลือกอื่นที่ควรลองก่อน แนะนำให้ขอคำอธิบายจากแพทย์ว่าทำไมจึงแนะนำผ่าตัด และมีทางเลือกอื่นที่เหมาะกับสภาพเข่าคุณหรือไม่
[3] ออกกำลังกายได้ไหมถ้าเข่าปวด
ได้ แต่ต้องเลือกให้เหมาะสม กิจกรรมที่แนะนำคือการออกกำลังที่ไม่กระแทกเข่า เช่น ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน หรือการบริหารกล้ามเนื้อต้นขาในท่านอน ควรหลีกเลี่ยงการวิ่งหรือกระโดดในช่วงที่มีอาการมาก
[4] การฉีดยาเข้าข้อเข่าได้ผลจริงไหม
ขึ้นอยู่กับชนิดของยาและระดับความรุนแรงของอาการ ในบางรายได้ผลดีและช่วยยืดเวลาก่อนถึงการผ่าตัด แต่ไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกคน แพทย์จะประเมินว่าเหมาะกับกรณีของคุณหรือไม่
[5] รู้ได้อย่างไรว่าถึงเวลาที่ต้องผ่าตัดแล้ว
เมื่ออาการปวดและข้อจำกัดในชีวิตประจำวันมีมากจนส่งผลต่อคุณภาพชีวิตอย่างชัดเจน และการรักษาแบบไม่ผ่าตัดไม่ได้ผลเพียงพออีกต่อไป การพูดคุยกับแพทย์อย่างตรงไปตรงมาเป็นขั้นตอนที่ดีที่สุด
[12] สิ่งที่ควรจำจากบทความนี้
• ปวดเข่าเรื้อรังมีสาเหตุที่ชัดเจน และสามารถรับมือได้ถ้าเข้าใจว่าตัวเองอยู่ในระยะไหน • ยาแก้ปวดคือการบรรเทาอาการ ไม่ใช่การรักษา กระดูกอ่อนต้องการแนวทางที่ครอบคลุมกว่านั้น • การผ่าตัดไม่ใช่สิ่งที่ต้องกลัว แต่ก็ไม่ใช่ทางเลือกแรกเสมอไป มีขั้
นตอนอื่นที่ควรลองก่อน • เริ่มรักษาตั้งแต่ยังอยู่ในระยะไม่รุนแรง ช่วยให้มีโอกาสมากกว่า และผลลัพธ์ดีกว่า • คุณไม่ได้อยู่คนเดียวกับความเจ็บปวดนี้ การดูแลเข่าตั้งแต่วันนี้คือการลงทุนเพื่อชีวิตที่เคลื่อนไหวได้ในวันข้างหน้า
ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง
ปรึกษาได้ที่ Line ID @doctorkeng หรือโทร 081-5303666
#ปวดเข่า #เข่าเสื่อม #โรคข้อเข่าเสื่อม #รักษาเข่า #ไม่อยากผ่าตัด #กระดูกและข้อ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #OsteoarthritisKnee #KneePain #KneeOA
คำถามที่พบบ่อย
Q: ปวดเข่าลงบันไดทุกครั้งเลย แบบนี้ต้องผ่าตัดเลยไหมคะ? A: ไม่เสมอไปค่ะ การรักษาขึ้นอยู่กับระดับความเสื่อมและอาการของคุณหมอจะพิจารณาทางเลือกที่เหมาะสมให้ค่ะ Q: กินยาแก้ปวดไปเรื่อยๆ จะหายปวดเข่าไหมคะ? A: ยาแก้ปวดช่วยบรรเทาอาการได้ แต่ไม่ได้รักษาที่ต้นเหตุของข้อเข่าเสื่อมค่ะ Q: ถ้าปวดเข่ามานานแล้ว ยังไม่ไปหาหมอ จะเป็นอะไรไหม? A: การปล่อยไว้นานอาจทำให้โอกาสในการรักษาแบบไม่ต้องผ่าตัดลดลงค่ะ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินอาการ Q: เข่าเสื่อมเกิดจากอะไรบ้างคะ? A: สาเหตุหลักๆ มาจากอายุที่มากขึ้น น้ำหนักตัวที่มาก การบาดเจ็บที่เข่า กรรมพันธุ์ หรือการใช้งานหนักซ้ำๆ ค่ะ Q: มีวิธีอื่นนอกจากยาแก้ปวดกับการผ่าตัดไหมคะ? A: มีทางเลือกอื่นๆ อีกหลายวิธีค่ะ ซึ่งจะเหมาะสมกับแต่ละบุคคลและระดับความรุนแรงของอาการค่ะ