กระดูกงอกส้นเท้า... อันตรายไหม? เจอในฟิล์มเอกซเรย์แล้วต้อง "ผ่าออก" ถึงจะหายปวด?
"หมอครับ ป้าไปเอกซเรย์มา เห็นกระดูกมันงอกออกมาเป็นแหลม ๆ เหมือนเงี่ยงปลาที่ส้นเท้าเลย หมอที่โน่นบอกว่าเป็นกระดูกงอก ป้ากลัวมากค่ะ มันจะไปแทงเนื้อจนเน่าไหม? แล้วต้องผ่าตัดเอาไอ้แหลม ๆ นี่ออกป้าถึงจะกลับมาเดินได้ปกติคะ?"
นี่คือความกังวลใจของ “ป้าประนอม” (นามสมมติ) วัย 60 ปี ที่ถือฟิล์มเอกซเรย์มาหาผมด้วยมืออันสั่นเทา หลายคนพอเห็นภาพกระดูกที่งอกแหลมออกมาจากส้นเท้าในฟิล์ม มักจะจินตนาการไปว่ามันคือ "ตะปู" ที่คอยทิ่มแทกเราอยู่ทุกก้าวเดิน จนอยากจะให้หมอผ่าตัด "ถอน" มันออกไปให้พ้น ๆ
วันนี้ผมจะมาแถลงไขความจริงครับว่า เจ้ากระดูกงอกที่ส้นเท้านี้คืออะไร อันตรายแค่ไหน และความจริงที่ว่า "การผ่าตัด" อาจไม่ใช่คำตอบแรกเสมอไป
กระดูกงอกส้นเท้า (Heel Spur) มาจากไหน? (Pathogenesis)
เพื่อให้เข้าใจง่าย ลองนึกภาพ "พังผืดใต้ฝ่าเท้า" เป็น "เชือก" ที่ขึงตึงอยู่ระหว่างส้นเท้าไปถึงนิ้วเท้าครับ
-
แรงดึงรั้งสะสม: เมื่อเราน้ำหนักตัวเยอะ ยืนนาน หรือใส่รองเท้าพื้นแข็ง เชือกเส้นนี้จะถูกดึงรั้งตรงจุดเกาะที่ส้นเท้าอยู่ตลอดเวลา
-
ร่างกายพยายามซ่อม: เมื่อถูกดึงรั้งซ้ำ ๆ จนเกิดแผลเล็ก ๆ ร่างกายจะส่ง "แคลเซียม" มาพอกไว้เพื่อพยายามทำให้จุดเกาะนั้นแข็งแรงขึ้น
-
กลายเป็นเงี่ยง: นานวันเข้า แคลเซียมที่พอกสะสมก็กลายเป็น "กระดูกงอก" แหลม ๆ ออกมาครับ
ความจริงที่น่าตกใจ: กระดูกงอกนี้ไม่ได้ "แทง" เราครับ แต่สิ่งที่ทำให้เราปวดคือ "การอักเสบของพังผืด" ที่อยู่รอบ ๆ กระดูกงอกนั้นต่างหาก มีคนจำนวนมากที่มีกระดูกงอกแต่ "ไม่มีอาการปวดเลย" ก็มีครับ
สัญญาณเตือน... ปวดแบบไหนที่มาจากกระดูกงอก?
-
เจ็บจี๊ดที่กึ่งกลางส้นเท้า โดยเฉพาะก้าวแรกหลังตื่นนอน
-
เดินนาน ๆ แล้วรู้สึกปวดลึก ๆ ที่ส้นเท้าเหมือนมีอะไรขัดอยู่ข้างใน
-
กดเจ็บแรง ๆ ตรงจุดที่กระดูกงอกอยู่
-
อาการจะทุเลาลงเมื่อได้พัก หรือเปลี่ยนไปใส่รองเท้าที่นุ่มและส้นสูงขึ้นเล็กน้อย
การตรวจที่แม่นยำ (Investigation)
เมื่อป้าประนอมมาหาผม เราจะไม่ได้ดูแค่ฟิล์มเอกซเรย์ครับ:
-
เอกซเรย์ (X-ray): เพื่อยืนยันว่ามีกระดูกงอกจริง และดูว่ามันยาวขนาดไหน หรือมีกระดูกส่วนอื่นร้าวร่วมด้วยไหม
-
อัลตราซาวด์ (Ultrasound): วิธีนี้สำคัญมากครับ เพราะหมอจะเห็น "พังผืด" ที่อยู่รอบกระดูกงอก ถ้าพังผืดหนาตัวเกิน 4 มม. แสดงว่าตัวการปวดที่แท้จริงคือ "โรครองช้ำ" ไม่ใช่ตัวกระดูกงอกครับ
-
การตรวจเลือด: ทำในรายที่หมอสงสัยโรคข้ออักเสบอื่น ๆ เช่น รูมาตอยด์ หรือเก๊าท์ เพื่อแยกโรคให้ชัดเจน
ต้องผ่าออกไหม? แนวทางการรักษาที่ถูกต้อง
ผมบอกป้าประนอมเสมอว่า "เราไม่ได้รักษาฟิล์มเอกซเรย์ แต่เรารักษาคนไข้ครับ"
-
ไม่ต้องผ่าตัด (95% ของคนไข้): การรักษาจะเน้นไปที่การลดการอักเสบของพังผืดรอบ ๆ เช่น การยืดน่อง, การใส่แผ่นรองส้นเท้าที่เจาะหลุม (Heel cup), และการทานยาลดอักเสบ
-
คลื่นกระแทก (Shockwave Therapy): เป็นพระเอกของยุคนี้ครับ คลื่นเสียงจะเข้าไปกระตุ้นให้ร่างกายซ่อมแซมพังผืดที่อักเสบเรื้อรังรอบกระดูกงอกได้ดีมาก โดยไม่ต้องเจ็บตัวผ่าตัด
-
การฉีดยาด้วย Ultrasound: หากปวดมาก หมอจะใช้เครื่องอัลตราซาวด์นำทางฉีดยาลดอักเสบเข้าไปที่จุดอักเสบได้แม่นยำ โดยไม่ต้องไปโดนตัวกระดูกงอกโดยตรง
-
การผ่าตัด (เฉพาะกรณี): หมอจะพิจารณาผ่าตัดก็ต่อเมื่อรักษาทุกวิธีแล้ว 6-12 เดือนไม่ดีขึ้น และปวดจนเดินไม่ได้จริง ๆ เท่านั้นครับ
พยากรณ์โรค: หายแล้วกระดูกงอกจะหายไปไหม?
-
กระดูกงอกจะยังอยู่: แม้จะหายปวดแล้ว กระดูกงอกในฟิล์มเอกซเรย์จะยังอยู่เหมือนเดิมครับ แต่มันจะ "ไม่ส่งเสียง" หรือสร้างความปวดให้เราอีกถ้าเราดูแลพังผืดได้ดี
-
การกลับเป็นซ้ำ: เกิดขึ้นได้ถ้ากลับไปน้ำหนักตัวเพิ่ม หรือใส่รองเท้าบาง ๆ เดินบนพื้นแข็ง ๆ อีกครั้ง
สรุป
กระดูกงอกส้นเท้า "ไม่อันตราย" และ "ไม่จำเป็นต้องผ่าออกเสมอไป" ครับ ตัวแหลม ๆ ที่เห็นในฟิล์มไม่ใช่สาเหตุหลักของความปวด แต่มันคือผลลัพธ์ของการใช้งานหนัก การรักษาที่ถูกจุดคือการลดอักเสบและปรับพฤติกรรม แค่นี้ป้าประนอมก็กลับมาเดินฉิวได้โดยไม่ต้องเข้าห้องผ่าตัดแล้วครับ
"อย่าตกใจกับภาพในฟิล์ม จนลืมฟังเสียงความเจ็บปวดที่แท้จริงของร่างกายครับ"
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#กระดูกงอกส้นเท้า #ปวดส้นเท้า #รองช้ำ #ไม่ต้องผ่าตัด #HeelSpur #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #Shockwave #สุขภาพผู้สูงอายุ #เอกซเรย์เท้า
คำถามที่พบบ่อย
Q: กระดูกงอกที่ส้นเท้าที่เจอในฟิล์มเอกซเรย์มันอันตรายไหมคะ?
A: กระดูกงอกที่ส้นเท้าส่วนใหญ่ไม่ได้อันตรายโดยตรง แต่อาจทำให้เกิดอาการปวดจากการอักเสบของพังผืดรอบๆ ได้
Q: ถ้าเจอในฟิล์มเอกซเรย์แล้วต้องผ่าตัดเอาออกเลยไหมคะ?
A: ในหลายกรณี การผ่าตัดอาจไม่ใช่ทางเลือกแรก การรักษาจะเน้นที่การลดการอักเสบและบรรเทาอาการปวด
Q: อาการปวดแบบไหนที่บ่งบอกว่ามาจากกระดูกงอกที่ส้นเท้า?
A: อาการปวดจี๊ดที่ส้นเท้า โดยเฉพาะก้าวแรกหลังตื่นนอน หรือปวดลึกๆ เมื่อเดินนานๆ อาจเป็นสัญญาณเตือน
Q: การรักษาด้วยคลื่นกระแทก (Shockwave Therapy) ได้ผลดีไหมคะ?
A: คลื่นกระแทกอาจช่วยกระตุ้นการซ่อมแซมพังผืดที่อักเสบเรื้อรังได้ในบางราย
Q: มีวิธีอื่นนอกจากผ่าตัดไหมคะ?
A: มีหลายวิธี เช่น การยืดกล้ามเนื้อ การใส่แผ่นรองส้นเท้า การทานยา หรือการฉีดยา ซึ่งขึ้นอยู่กับอาการและความรุนแรงของโรค
