เลือกชนิดและประเภท ข้อเทียมสะโพกเทียม อย่างไร?

ข้อเทียมสะโพกแบบเซรามิก ราคาสูงกว่าแบบพลาสติก

แต่ไม่ได้แปลว่าเซรามิกเหมาะกับทุกคน

มีผู้ป่วยอายุ 75 ปีที่ได้ข้อเทียมพลาสติกรุ่นใหม่ — แล้วใช้ชีวิตปกติมาแล้ว 15 ปีโดยไม่มีปัญหา

ข้อเทียมสะโพก "ของดี" ของคุณ อาจไม่ใช่แบบที่คุณคิด

ทำไมคนอายุ 50 กับ 80 ควรได้รับข้อเทียมสะโพกคนละชนิด

"ถ้าหมอจะเปลี่ยนข้อสะโพก — แบบเซรามิกดีกว่าพลาสติกไหม? แล้วแบบไม่มีซีเมนต์ดีกว่ามีซีเมนต์ตรงไหน?"

คำถามนี้ได้ยินบ่อยมากในห้องตรวจ และส่วนใหญ่ตั้งต้นจากความเชื่อว่า "ของแพงกว่าต้องดีกว่า"

แต่ในวงการออร์โธปิดิกส์ ความจริงไม่ได้ง่ายแบบนั้น

ข้อเทียมที่ "ดีที่สุด" คือข้อเทียมที่เหมาะกับอายุ ระดับการใช้งาน และสภาพกระดูกของคุณโดยเฉพาะ — ไม่ใช่แบบที่แพงที่สุด

ชายวัย 52 ปีคนหนึ่ง ขับแท็กซี่มา 25 ปี

ทุกวันนั่งหลายชั่วโมง ลุก-นั่ง-ลุก-นั่งซ้ำๆ ซากจนกระดูกข้อสะโพกซ้ายสึกกร่อนหนักมาก เริ่มเดินขากะเผลกและปวดทุกครั้งที่ลุกจากที่นั่ง

วันที่หมอบอกว่าถึงเวลาต้องเปลี่ยนข้อสะโพก เขาถามทันทีว่า "ข้อเทียมแบบไหนดีที่สุดครับ? ผมยังต้องทำงานอีก 15 ปี"

นั่นคือจุดที่ต้องคุยกันอย่างจริงจัง เพราะคำตอบสำหรับเขา ไม่เหมือนกับคำตอบสำหรับคนอายุ 78 ปีที่นั่งพักผ่อนอยู่บ้าน

อาการปวดสะโพกที่รุนแรงจนต้องเปลี่ยนข้อ มักมาจากการที่กระดูกผิวข้อสึกกร่อนจนเหลือน้อยมาก

ข้อสะโพกทำงานเหมือนลูกบอลในถ้วย หมุนและเสียดสีกันทุกก้าวที่เดิน ตลอดชีวิตเราอาจสะสมได้หลายสิบล้านก้าว

เมื่อใส่ข้อสะโพกเทียมเข้าไป — ลูกบอล (หัวข้อเทียม) กับถ้วยรองรับ (ถ้วยอะซีตาบูลัม) ก็ต้องเสียดสีกันในจังหวะเดิมทุกวัน

ถ้าวัสดุสึกเร็ว ฝุ่นผงจะเกิดขึ้นรอบข้อ ร่างกายจะพยายามกำจัดฝุ่นนั้น แต่กระบวนการนี้กลับทำลายกระดูกโดยรอบไปด้วย จนข้อเทียมหลวมและต้องผ่าตัดซ่อมแซม

ดังนั้นสิ่งแรกที่หมอต้องเลือกให้ถูกคือ "วัสดุผิวสัมผัส" ที่จะทนต่อการใช้งานของคนไข้คนนั้นได้นานพอ

นอกจากนี้ยังมีเรื่องการยึดข้อเทียมกับกระดูก ว่าจะให้กระดูกงอกยึดเองตามธรรมชาติ หรือจะใช้สารเชื่อมพิเศษช่วย

ข้อเทียมสะโพกแบ่งออกได้เป็น 2 มิติหลัก

มิติแรก — วัสดุผิวสัมผัส คือส่วนที่หัวข้อเทียมกับถ้วยรองรับเสียดสีกัน

• เซรามิก-เซรามิก (Ceramic-on-Ceramic): แข็งและลื่นที่สุด สึกน้อยที่สุดในบรรดาวัสดุทั้งหมด เหมาะกับคนอายุน้อยที่ยังต้องการใช้งานหนัก แต่มีโอกาสเกิดเสียงคล้ายเสียงแตรเบาๆ ขณะเดินได้ราว 2-3% และราคาสูงกว่าแบบอื่น

• เซรามิก-พลาสติกชั้นสูง (Ceramic head + Highly Cross-Linked Polyethylene liner): ลูกบอลเซรามิกจับคู่กับถ้วยพลาสติกรุ่นใหม่ที่ผ่านกระบวนการพิเศษทำให้แข็งแกร่งขึ้นและสึกช้าลงมาก เป็นตัวเลือกยอดนิยมในปัจจุบัน ราคาปานกลาง

• โลหะ-พลาสติกชั้นสูง (Metal head + Highly Cross-Linked Polyethylene liner): หัวโลหะคู่กับถ้วยพลาสติกรุ่นใหม่ ราคาประหยัดกว่า ให้ผลใกล้เคียงกับแบบเซรามิก-พลาสติกในผู้ที่ไม่ได้ใช้งานหนัก

• โลหะ-โลหะ (Metal-on-Metal): เคยนิยมในช่วงปี 2000 แต่พบปัญหาเศษโลหะสะสมในเลือดและเนื้อเยื่อ อาจเกิดก้อนน้ำรอบข้อและทำให้กระดูกสลาย ปัจจุบันเลิกใช้ในผู้ป่วยใหม่แล้ว

มิติที่สอง — วิธียึดข้อเทียมกับกระดูก

• แบบมีซีเมนต์ (Cemented): ใช้สารยึดพิเศษคล้ายกาวทางการแพทย์ ข้อเทียมแน่นตั้งแต่วันแรก เหมาะกับผู้สูงอายุหรือผู้มีกระดูกพรุน

• แบบไม่มีซีเมนต์ (Cementless): ผิวนอกทำให้ขรุขระเพื่อให้กระดูกงอกเข้าไปเกาะเอง ใช้เวลาหลายสัปดาห์ แต่เมื่อติดแล้วมักแน่นทนทานมาก เหมาะกับคนอายุน้อยกระดูกแข็งแรง

ปัจจัยที่มีผลต่อการเลือกข้อเทียม

• อายุและระดับกิจกรรม: คนอายุน้อยที่ยังทำงานหนักหรือออกกำลังกายเยอะ ต้องการวัสดุที่ทนสึกมากกว่า • ความแข็งแรงของกระดูก: กระดูกพรุนหรือไม่ มีผลโดยตรงต่อการเลือกแบบมี/ไม่มีซีเมนต์ • น้ำหนักตัว: น้ำหนักมากหมายถึงแรงกดบนข้อมาก ต้องการวัสดุที่ทนทานกว่า • การแพ้โลหะ: บางคนแพ้โลหะนิกเกิล โคบอลต์ หรือโครเมียม ต้องเลือกเซรามิกหรือพลาสติกล้วน • งบประมาณและสิทธิการรักษา: ราคาข้อเทียมต่างกันได้หลายเท่า

ก่อนเลือกข้อเทียม หมอจะประเมินอะไรบ้าง

เริ่มจากการซักประวัติละเอียด — อายุ อาชีพ กิจวัตรประจำวัน ระดับความเจ็บปวด และยาที่กินอยู่

จากนั้นตรวจร่างกายและเอกซเรย์ เพื่อดูขนาดข้อสะโพก ระดับการสึกหรอ และลักษณะกระดูก

บางรายอาจต้องตรวจความหนาแน่นของกระดูก (Bone Density Test หรือที่เรียกว่า DXA scan) เพื่อดูว่ากระดูกแข็งแรงพอสำหรับแบบไม่มีซีเมนต์หรือไม่

และถ้าเคยได้รับข้อเทียมโลหะ-โลหะมาก่อน อาจต้องเจาะเลือดตรวจระดับโลหะในเลือดด้วย

การเลือกข้อเทียมตามช่วงอายุและสภาพร่างกาย

โดยทั่วไปแนวทางที่หมอใช้เป็นหลัก:

สำหรับผู้ที่อายุ 50-65 ปี กระดูกแข็งแรง ยังใช้งานหนัก — มักเลือกเซรามิก-เซรามิก หรือเซรามิก-พลาสติกชั้นสูง ร่วมกับแบบไม่มีซีเมนต์ เพื่อให้ข้อเทียมอยู่ได้นานพอกับการใช้งาน

สำหรับผู้อายุ 65-75 ปี กิจกรรมปานกลาง — เซรามิก-พลาสติกชั้นสูง หรือโลหะ-พลาสติกชั้นสูง ร่วมกับแบบไม่มีซีเมนต์หรือผสม ให้ผลดีในระยะยาว

สำหรับผู้อายุ 75 ปีขึ้นไป กระดูกพรุน กิจกรรมน้อย — โลหะ-พลาสติกชั้นสูง ร่วมกับแบบมีซีเมนต์ มักเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด ยึดแน่นทันทีและลดความเสี่ยงกระดูกแตกรอบข้อ

สำหรับผู้แพ้โลหะ — เลือกเซรามิก-เซรามิก หรือเซรามิก-พลาสติก เพื่อหลีกเลี่ยงสัมผัสกับโลหะ

ส่วนข้อเทียมโลหะ-โลหะ หมอส่วนใหญ่ไม่เลือกใช้กับผู้ป่วยใหม่อีกต่อไป หากคุณมีข้อเทียมชนิดนี้อยู่แล้วและยังไม่มีอาการ ควรมาตรวจติดตามกับหมอสม่ำเสมอ

ข้อเทียมสะโพกอยู่ได้นานแค่ไหน

ข้อเทียมรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ออกแบบให้ทนทานได้ 15-20 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะถ้าเลือกวัสดุที่เหมาะกับผู้ป่วย ดูแลน้ำหนักตัว และหลีกเลี่ยงกิจกรรมกระแทกหนักๆ

ข้อเทียมเซรามิก-เซรามิกในคนอายุต่ำกว่า 60 ปีมีอัตรารอดที่ 10 ปีสูงถึงประมาณ 96% และพลาสติกชั้นสูงรุ่นใหม่ก็ลดการสึกหรอลงได้อย่างมากเมื่อเทียบกับพลาสติกรุ่นเก่า ทำให้ข้อเทียมอยู่ได้นานขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

ถ้าปล่อยทิ้งไว้หรือเลือกข้อเทียมไม่เหมาะสม จะเกิดอะไร

ถ้าวัสดุผิวสัมผัสสึกเร็วเกินไปสำหรับระดับกิจกรรมของคนไข้ เศษผงที่เกิดขึ้นจะทำให้กระดูกรอบข้อสลายตัว ข้อเทียมเริ่มหลวม และอาจต้องผ่าตัดซ่อมแซมซึ่งซับซ้อนกว่าการผ่าตัดครั้งแรกมาก

ถ้าเลือกแบบไม่มีซีเมนต์ในผู้ที่กระดูกพรุนมาก กระดูกอาจแตกขณะใส่หรือในช่วงแรกหลังผ่าตัด ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่ต้องแก้ไขเร่งด่วน

และถ้าผู้ที่มีข้อเทียมโลหะ-โลหะไม่ได้รับการติดตามอย่างสม่ำเสมอ เศษโลหะที่สะสมอาจทำลายเนื้อเยื่อรอบข้ออย่างเงียบๆ ก่อนที่จะรู้ตัว

ดูแลข้อเทียมสะโพกให้อยู่ได้นาน

• รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์: ทุก 1 กิโลกรัมที่เพิ่มขึ้น แรงกดบนข้อสะโพกเพิ่มขึ้นหลายเท่า • เลือกกิจกรรมที่เหมาะสม: ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน เดิน ทำได้ดี แต่ควรหลีกเลี่ยงวิ่งมาราธอนหรือกีฬากระแทกหนัก • มาตรวจตามนัดทุกปีแม้ไม่มีอาการ: เพื่อดูว่าข้อเทียมอยู่ในตำแหน่งถูกต้องและไม่สึกผิดปกติ • แจ้งทุกครั้งว่ามีข้อเทียม: ทั้งกับทันตแพทย์และหมอสาขาอื่น เพราะบางหัตถการต้องให้ยาปฏิชีวนะก่อนเพื่อป้องกันการติดเชื้อที่ข้อเทียม • ถ้ามีอาการผิดปกติ ปวดเพิ่มขึ้น บวม หรือรู้สึกไม่มั่นคง: อย่ารอ มาพบหมอทันที

ถาม: เซรามิกดีกว่าพลาสติกจริงไหม?

ตอบ: ขึ้นอยู่กับอายุและการใช้งาน เซรามิกสึกน้อยกว่าและเหมาะกับคนอายุน้อยที่ยังใช้งานหนัก แต่พลาสติกชั้นสูงรุ่นใหม่มีประสิทธิภาพดีมากและเหมาะกับผู้สูงอายุที่ไม่ได้ใช้งานหนัก ไม่มีวัสดุไหนดีที่สุดสำหรับทุกคน

ถาม: แบบมีซีเมนต์กับไม่มีซีเมนต์ อันไหนดีกว่า?

ตอบ: ทั้งสองแบบให้ผลดีถ้าเลือกถูกคน แบบมีซีเมนต์เหมาะกับผู้สูงอายุหรือกระดูกพรุนเพราะแน่นทันทีและลดความเสี่ยงกระดูกแตก แบบไม่มีซีเมนต์เหมาะกับคนอายุน้อยกระดูกแข็งแรง และอาจทนนานกว่าในระยะยาว

ถาม: ข้อเทียมเซรามิกมีเสียงดังจริงไหม?

ตอบ: ข้อเทียมเซรามิก-เซรามิกบางรายอาจมีเสียงคล้ายเสียงแตรเบาๆ ขณะเดิน พบได้ราว 2-3% โดยส่วนใหญ่ไม่ทำให้ข้อทำงานผิดปกติหรือเจ็บปวด แต่ถ้าเสียงดังมากผิดปกติควรมาตรวจ

ถาม: ข้อเทียมอยู่ได้กี่ปี?

ตอบ: ข้อเทียมรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ออกแบบให้ทนทาน 15-20 ปีขึ้นไป ขึ้นอยู่กับวัสดุที่เลือก น้ำหนักตัว ระดับกิจกรรม และการดูแลรักษา

ถาม: ถ้ามีข้อเทียมโลหะ-โลหะอยู่แล้ว ต้องทำอย่างไร?

ตอบ: ถ้ายังไม่มีอาการ แนะนำให้ติดตามกับหมอสม่ำเสมอและตรวจเลือดดูระดับโลหะในเลือดเป็นระยะ ถ้ามีอาการปวด บวม หรือตรวจพบความผิดปกติ อาจต้องพิจารณาเปลี่ยนข้อเทียม

แล้วคุณหรือคนที่รู้จักกำลังจะผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกอยู่ไหมครับ? ลองคอมเมนต์บอกได้เลย หรือถ้าอยากรู้ว่ากรณีของคุณเหมาะกับข้อเทียมแบบไหน inbox มาคุยกันได้

สรุปสิ่งที่ควรรู้

• ข้อเทียมสะโพกมีหลายชนิด แบบที่นิยมในปัจจุบันคือเซรามิก-เซรามิก, เซรามิก-พลาสติกชั้นสูง และโลหะ-พลาสติกชั้นสูง

• วัสดุที่ "ดีที่สุด" คือแบบที่เหมาะกับอายุ การใช้งาน และสภาพกระดูกของคุณ ไม่ใช่แบบที่แพงที่สุด

• พลาสติกชั้นสูงรุ่นใหม่สึกช้ากว่าพลาสติกเดิมมาก และเพียงพอสำหรับผู้สูงอายุที่ไม่ได้ใช้งานหนัก

• แบบมีซีเมนต์เหมาะกับผู้สูงอายุและกระดูกพรุน แบบไม่มีซีเมนต์เหมาะกับคนอายุน้อยกระดูกแข็งแรง

• ข้อเทียมโลหะ-โลหะเลิกนิยมแล้วสำหรับผู้ป่วยใหม่ ถ้ามีอยู่ต้องติดตามกับหมอสม่ำเสมอ

คุณไม่ได้อยู่คนเดียวกับคำถามเรื่องนี้ครับ คนไข้ส่วนใหญ่ที่มาพบผมล้วนสงสัยเรื่องเดียวกัน

การเลือกข้อเทียมที่ถูกต้องคือก้าวแรกที่สำคัญที่สุด เพื่อให้คุณกลับมาเดินได้ ใช้ชีวิตได้ และอยู่เคียงข้างคนที่คุณรักได้อีกนาน

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับชนิดและวัสดุของข้อสะโพกเทียม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล อาการและความเสี่ยงของแต่ละคนแตกต่างกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับตัวคุณ

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อได้ที่ Line ID @doctorkeng

เพิ่มเพื่อน Line https://lin.ee/swOi91Q โทร 081-5303666

📖 อ่านคู่มือโรคฉบับเต็มได้ที่ เลือกชนิดและประเภท ข้อเทียมสะโพกเทียม อย่างไร?