เคยไหมครับ ยืนหรือเดินนานๆ แล้วเข่าเหมือนจะทรุดลงไป

ต้องรีบหาที่นั่ง พอนั่งพักสัก 10-20 นาที ค่อยลุกเดินได้อีกที

บางครั้งเวลางอเข่าหรือเหยียดเข่า ได้ยินเสียงกรอบแกรบในข้อ

มีคุณป้าท่านหนึ่ง อายุ 74 ปี ปวดเข่าขวามาเรื่อยๆ 2 ปี

เคยเป็นคนเดินตลาด ทำงานบ้านได้เองทุกอย่าง

แต่พักหลังเริ่มเดินได้ไม่ไกล ยืนทำกับข้าวนานๆ ก็ไม่ไหว

ไปหาหมอ ได้ยาแก้ปวดกลับมากิน อาการก็ยังอยู่เหมือนเดิม

จนเริ่มสงสัยว่า ตกลงเข่าเราเป็นอะไรกันแน่

วันนี้หมอเก่งอยากเล่าให้ฟังว่า อาการแบบนี้คืออะไร ดูแลได้อย่างไร และเมื่อไหร่ที่ควรไปตรวจให้ละเอียดครับ

――――――――――――――――――――――――

เดินนานๆ แล้วเข่าแทบทรุด นั่งพักสักครู่ค่อยดีขึ้น คุณเป็นแบบนี้ไหม

――――――――――――――――――――――――

หลายคนที่ปวดเข่าเรื้อรัง มักคิดว่าเป็นเรื่องของอายุที่ต้องทนเอา หรือไม่ก็กังวลไปไกลว่าต้องผ่าตัดแน่ๆ

ความจริงคืออาการปวดเข่าแบบที่เล่ามาตอนต้น เป็นรูปแบบที่พบบ่อยมากในโรคข้อเข่าเสื่อม และส่วนใหญ่มีทางดูแลได้หลายระดับ ก่อนจะไปถึงการผ่าตัด

แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่การรีบเลือกวิธีรักษา หากเป็นการรู้ก่อนว่าเข่าของเราเสื่อมมากน้อยแค่ไหน เพราะระดับความเสื่อมที่ต่างกัน วิธีดูแลก็ต่างกันโดยสิ้นเชิง

อาการแบบนี้เกิดจากอะไร

ลองนึกภาพข้อเข่าเหมือนบานพับประตู ที่ปลายกระดูกสองชิ้นมาประกบกัน ตรงผิวข้อจะมีกระดูกอ่อนหุ้มอยู่ ทำหน้าที่เหมือนแผ่นรองกันลื่นและกันกระแทก ให้เข่างอเหยียดได้ลื่นไหลไม่เจ็บ

เมื่อเวลาผ่านไป หรือมีน้ำหนักกดทับข้อเข่ามากๆ ซ้ำๆ เป็นเวลานานหลายปี ผิวกระดูกอ่อนตรงนี้จะค่อยๆ สึกบางลง

พอผิวที่เคยลื่นเริ่มขรุขระ ร่างกายจะตอบสนองด้วยการอักเสบ ทำให้มีน้ำในข้อเข่า บวม และปวด นี่คือเหตุผลว่าทำไมเวลาใช้งานเยอะ เช่น ยืนหรือเดินนาน อาการถึงเป็นมากขึ้น เพราะข้อถูกกดและเสียดสีต่อเนื่อง

เมื่อนั่งพัก ข้อได้หยุดรับน้ำหนัก การเสียดสีลดลง อาการเลยทุเลา นี่คือเหตุผลที่หลายคนสังเกตว่า "นั่งพักสักครู่ค่อยดีขึ้น"

ส่วนเสียงกรอบแกรบเวลางอเหยียดเข่า เกิดจากผิวข้อที่ขรุขระเสียดสีกัน บวกกับเมื่อข้อเสื่อมมากขึ้น กระดูกจะพยายามซ่อมแซมตัวเองด้วยการงอกออกมาเป็นปุ่ม ทำให้ข้อฝืดและมีเสียง

ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับโรคข้อเข่าเสื่อม

โรคข้อเข่าเสื่อม (osteoarthritis) คือภาวะที่ผิวกระดูกอ่อนในข้อเข่าค่อยๆ เสื่อมสภาพ ร่วมกับการเปลี่ยนแปลงของกระดูกใต้ผิวข้อ การอักเสบของเยื่อบุข้อ และการงอกของกระดูก เป็นโรคข้อที่พบบ่อยที่สุดในผู้สูงอายุ

อาการที่พบได้บ่อย เริ่มจากปวดเข่าเวลาใช้งานและดีขึ้นเมื่อพัก ข้อฝืด มีเสียงในข้อ บวมเป็นบางช่วง งอเหยียดได้น้อยลง และในรายที่เป็นมาก ขาอาจเริ่มโก่งผิดรูป

จุดที่หลายคนเข้าใจผิดคือ คิดว่ากระดูกอ่อนเป็นต้นเหตุของความปวดโดยตรง แต่จริงๆ แล้วตัวกระดูกอ่อนเองไม่มีเส้นประสาท ความปวดส่วนใหญ่มาจากโครงสร้างรอบๆ ข้อที่มีเส้นประสาทมาเลี้ยง เช่น เยื่อบุข้อที่อักเสบ กระดูกใต้ผิวข้อ และเอ็นรอบข้อ นี่คือเหตุผลว่าทำไมบางคนที่ภาพเอกซเรย์ดูเสื่อมมาก แต่ปวดไม่มาก ในขณะที่บางคนภาพดูไม่หนัก แต่ปวดมาก

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เข่าเสื่อมเร็วขึ้น

  • อายุที่มากขึ้น เพราะผิวข้อใช้งานมานาน

  • น้ำหนักตัวมาก ยิ่งหนักยิ่งกดข้อเข่ามากในทุกย่างก้าว

  • เคยมีการบาดเจ็บที่ข้อเข่ามาก่อน เช่น เอ็นหรือหมอนรองข้อฉีก

  • การใช้งานเข่าหนักซ้ำๆ เช่น คุกเข่า นั่งยองๆ ขึ้นลงบันไดบ่อย

  • ขาที่โก่งหรือผิดรูปมาแต่เดิม ทำให้น้ำหนักลงข้อไม่สมดุล

แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าเข่าเสื่อมแค่ไหน

การวินิจฉัยที่ดีไม่ได้เริ่มที่เครื่องมือ แต่เริ่มจากการพูดคุยซักประวัติว่าปวดตรงไหน ปวดตอนไหน เป็นมานานเท่าไร แล้วจึงตรวจร่างกาย ดูการเดิน คลำหาจุดกดเจ็บ ฟังเสียงในข้อ และดูว่าขาโก่งผิดรูปหรือไม่

จากนั้นการตรวจที่สำคัญที่สุดคือเอกซเรย์ในท่ายืนลงน้ำหนัก เพราะทำให้เห็นช่องว่างของข้อในขณะที่ข้อรับน้ำหนักจริง บอกได้ว่าผิวข้อสึกไปมากแค่ไหน มีกระดูกงอก กระดูกใต้ผิวข้อแข็งตัว หรือขาเริ่มโก่งหรือยัง

ในบางกรณีที่อาการซับซ้อน หรือสงสัยปัญหาอื่นร่วมด้วย หมออาจส่งตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพิ่ม หรือเจาะเลือดและน้ำในข้อเพื่อแยกโรคข้ออื่น เช่น รูมาตอยด์ เก๊าท์ หรือข้อติดเชื้อออกไป

แนวทางการดูแลรักษา จากเบาไปหนัก

หัวใจของการรักษาข้อเข่าเสื่อมคือ เริ่มจากวิธีที่เบาที่สุดก่อนเสมอ และทำหลายอย่างร่วมกัน

เริ่มจากการดูแลตัวเองที่ทุกคนทำได้และสำคัญที่สุด คือการลดน้ำหนัก ปรับกิจกรรมให้เลี่ยงท่าที่กดเข่ามาก และที่งานวิจัยทั่วโลกเห็นตรงกันว่าได้ผลจริงคือ การออกกำลังกายบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่า โดยเฉพาะกล้ามเนื้อหน้าขา เพราะกล้ามเนื้อที่แข็งแรงช่วยพยุงข้อ ลดแรงกระแทก ทำให้ปวดน้อยลงและใช้งานได้ดีขึ้น การดูแลกล้ามเนื้อและน้ำหนักตั้งแต่วันนี้ คือการลงทุนให้ตัวเองเดินได้นานไปอีกหลายปี เพื่อจะได้ทำสิ่งที่รักและอยู่กับคนที่รักได้อย่างมีความสุข

จากนั้นจึงเป็นการใช้ยา ซึ่งมีทั้งยาทาเฉพาะที่และยารับประทานกลุ่มลดการอักเสบ รวมถึงการฉีดยาเข้าข้อในบางกรณี ตรงนี้ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ เพราะการเลือกยาขึ้นกับโรคประจำตัวและความเหมาะสมของแต่ละคน

และสุดท้าย เมื่อข้อเข่าเสื่อมมากจนผิวข้อสึกเกือบหมด ขาโก่งผิดรูป ปวดจนเดินไม่ไหว ทำกิจวัตรประจำวันไม่ได้ และลองวิธีอื่นเต็มที่แล้วไม่ดีขึ้น การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมก็คือคำตอบที่ถูกต้องและเหมาะสมที่สุด ไม่ใช่เรื่องที่ต้องกลัวหรือดื้อเลี่ยง เพราะในระยะนี้การผ่าตัดคือสิ่งที่ช่วยให้กลับมาเดินและใช้ชีวิตได้ตามปกติได้จริง

หลักการสำคัญที่หมอเก่งอยากย้ำคือ การวินิจฉัยที่แม่นยำจะบอกได้ว่า ใครยังดูแลแบบไม่ผ่าตัดได้ และใครที่ถึงเวลาควรผ่าตัดแล้ว สองอย่างนี้สำคัญพอกัน

แล้วโรคนี้จะหายไหม

ต้องบอกตรงๆ ว่าผิวกระดูกอ่อนที่สึกไปแล้ว ไม่สามารถสร้างขึ้นมาใหม่ได้ โรคข้อเข่าเสื่อมจึงไม่ใช่โรคที่ "หายขาด" แบบหายไปเลย

แต่ข่าวดีคือ อาการปวดและการใช้งานควบคุมได้ดีมาก คนส่วนใหญ่ที่เสื่อมระยะต้นถึงปานกลาง เมื่อดูแลน้ำหนัก ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และใช้ยาเมื่อจำเป็น จะปวดน้อยลงและกลับมาใช้ชีวิตได้ดี การดูแลที่ดีคือการชะลอไม่ให้เสื่อมเร็วขึ้น และทำให้อยู่กับเข่าตัวเองได้อย่างสบายไปอีกนาน

ถ้าปล่อยไว้ไม่ดูแล จะเป็นอย่างไร

เมื่อปล่อยให้ข้อเข่าเสื่อมไปเรื่อยๆ โดยไม่ดูแล ผิวข้อจะสึกมากขึ้น อาการปวดจะถี่และรุนแรงขึ้น ขาอาจค่อยๆ โก่งผิดรูป ทำให้เดินลำบาก กล้ามเนื้อขาลีบลงจากการใช้งานน้อย และในที่สุดอาจเดินได้น้อยลงจนกระทบคุณภาพชีวิตและการช่วยเหลือตัวเอง นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมการเริ่มดูแลตั้งแต่อาการยังไม่มาก จึงให้ผลดีกว่ารอจนเสื่อมหนัก

วิธีป้องกันและชะลอข้อเข่าเสื่อม

  • ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ น้ำหนักที่ลดลง 1 กิโล ช่วยลดแรงกดที่เข่าได้หลายเท่าในทุกก้าวที่เดิน

  • หลีกเลี่ยงท่าที่กดเข่ามาก เช่น คุกเข่า นั่งยองๆ นั่งพับเพียบ ขัดสมาธิ

  • บริหารกล้ามเนื้อหน้าขาให้แข็งแรงสม่ำเสมอ

  • เลือกการออกกำลังกายที่ไม่กระแทกข้อมาก เช่น เดิน ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ

  • หากเคยบาดเจ็บที่เข่า ควรดูแลและตรวจติดตามอย่างเหมาะสม

คำถามที่คนไข้ถามบ่อย

ถาม: เข่าเสื่อมทำไมถึงปวดไม่หายสักที

ตอบ: เพราะมีหลายกลไกเกิดพร้อมกัน ทั้งการอักเสบที่ทำให้มีน้ำในข้อ กระดูกที่งอกออกมาเบียด ผิวข้อที่เสียดสีกัน และกระดูกใต้ผิวข้อที่บวม การรักษาจึงต้องดูแลหลายด้านร่วมกัน ไม่ใช่แค่กินยาแก้ปวดอย่างเดียว

ถาม: มียาหรืออาหารเสริมที่กินแล้วสร้างกระดูกอ่อนข้อเข่าขึ้นมาใหม่ได้ไหม

ตอบ: เมื่อผิวข้อสึกไปแล้ว การสร้างกระดูกอ่อนขึ้นมาใหม่เป็นไปได้ยากมาก อาหารเสริมหลายชนิดที่โฆษณากันยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ที่หนักแน่นว่าช่วยซ่อมผิวข้อได้จริง สิ่งที่พิสูจน์แล้วว่าได้ผลจริงคือการลดน้ำหนักและการออกกำลังกายบริหารกล้ามเนื้อ

ถาม: การฉีดเกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP) รักษาข้อเข่าเสื่อมได้ไหม

ตอบ: หลักฐานในปัจจุบันยังจำกัด งานวิจัยส่วนใหญ่พบว่าช่วยลดอาการได้ในระยะสั้น และมักใช้ในผู้ที่เสื่อมระยะต้นถึงปานกลาง ส่วนผลในระยะยาวยังไม่ชัดเจน จึงควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินว่าเหมาะกับระยะของโรคและสภาพข้อของแต่ละคนหรือไม่

ถาม: ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมน่ากลัวไหม ที่กังวลกันบ่อยคือเรื่องอะไร

ตอบ: สิ่งที่คนไข้กังวลบ่อยมีสามเรื่อง คือกลัวความเสี่ยงจากการผ่าตัด กลัวเดินไม่ได้ และกลัวปวดหลังผ่า ปัจจุบันมีการเตรียมผู้ป่วยอย่างละเอียดก่อนผ่าตัด มีเทคนิคการผ่าและการระงับปวดที่ดีขึ้นมาก ส่วนใหญ่เริ่มฝึกเดินได้ตั้งแต่วันถัดจากผ่าตัด การพูดคุยกับแพทย์ให้เข้าใจตรงกันก่อนตัดสินใจจะช่วยลดความกังวลได้มาก

ถาม: เข่ามีเสียงกรอบแกรบ แปลว่าเข่าเสื่อมแล้วหรือยัง

ตอบ: เสียงในข้อเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าเป็นโรคเสมอไป หลายคนมีเสียงในข้อโดยไม่ปวดและใช้งานได้ปกติ แต่ถ้ามีเสียงร่วมกับปวด บวม ข้อฝืด หรือใช้งานได้น้อยลง ควรไปตรวจให้แน่ใจ

――――――――――――――――――――――――

ถ้านึกถึงคุณพ่อคุณแม่หรือผู้ใหญ่ที่บ้านที่มีอาการปวดเข่าคล้ายแบบนี้ ลองส่งบทความนี้ให้ท่านอ่านดูได้ครับ

สรุปสิ่งที่อยากให้จำ

  • อาการปวดเวลายืนเดินนาน ดีขึ้นเมื่อพัก และมีเสียงในข้อ เป็นรูปแบบที่พบบ่อยของข้อเข่าเสื่อม

  • ความปวดส่วนใหญ่มาจากการอักเสบและโครงสร้างรอบข้อ ไม่ใช่ตัวกระดูกอ่อนโดยตรง

  • สิ่งที่พิสูจน์แล้วว่าได้ผลจริงคือ ลดน้ำหนักและบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่า

  • การวินิจฉัยที่แม่นยำสำคัญที่สุด เพราะระดับความเสื่อมต่างกัน วิธีดูแลต่างกัน

  • ส่วนใหญ่ดูแลได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่เมื่อเสื่อมมากจริง การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าก็คือคำตอบที่ถูกต้อง คุณไม่ได้เผชิญกับอาการนี้คนเดียว และมีทางดูแลให้กลับมาใช้ชีวิตได้เสมอ

――――――――――――――――――――――――

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ปรึกษาหรือสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ หมอเก่ง กระดูกและข้อ Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

――――――――――――――――――――――――

#ข้อเข่าเสื่อม #ปวดเข่า #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ดูแลข้อเข่า #ผ่าตัดข้อเข่าเทียม #กระดูกและข้อ #ออกกำลังกายเข่า #ปวดเข่าผู้สูงอายุ

📖 อ่านคู่มือโรคฉบับเต็มได้ที่ เดินนานๆ แล้วเข่าแทบทรุด นั่งพักสักครู่ค่อยดีขึ้น คุณเป็นแบบนี้ไหม