อาการเท้าตก (Foot Drop) คืออะไร? ทำไมยกปลายเท้าไม่ขึ้น เดินสะดุดง่าย

อาการเท้าตก (Foot Drop) คืออะไร? ทำไมยกปลายเท้าไม่ขึ้น เดินสะดุดง่าย

หลายคนเริ่มรู้สึกว่าเวลาเดิน “ปลายเท้าจะเกือบลากพื้น” หรือ “ต้องยกขาสูงกว่าปกติไม่งั้นจะสะดุด” บางคนสังเกตว่าปลายเท้าไม่ค่อยมีแรง งอขึ้นไม่ค่อยได้ เดินแล้วได้ยินเสียงปั้ก ๆ เพราะปลายเท้ากระแทกพื้น

อาการทั้งหมดนี้อาจเป็นสัญญาณของ Foot Drop หรือ อาการเท้าตก ซึ่งพบได้ทั้งวัยทำงานและผู้สูงอายุ และมีหลายสาเหตุที่รักษาได้ หากตรวจให้ถูกต้องตั้งแต่ต้นครับ

หมอจะอธิบายแบบง่ายที่สุด เพื่อให้เข้าใจและดูแลตัวเองได้อย่างถูกต้อง

เหตุการณ์จากคนไข้ใกล้ตัว

คุณศักดา อายุ 42 ปี พนักงานฝ่ายคลังสินค้า เดินเข้ามาคลินิกด้วยท่าเดินแปลกไป เขาบอกว่า

“หมอครับ ผมเดินแล้วสะดุดบ่อย ปลายเท้ามันไม่ค่อยยกขึ้น แฟนบอกว่าผมเดินเหมือนยกขาสูง ๆ แปลก ๆ เลยลองมาหาหมอครับ”

หลังตรวจระบบประสาท ความแข็งแรงกล้ามเนื้อ และวัดไฟฟ้าเส้นประสาท พบว่าเขามีอาการเท้าตกจากเส้นประสาทที่หน้าแข้งถูกกดทับ ซึ่งรักษาได้เมื่อวินิจฉัยถูกต้อง

เขาบอกว่า “ดีใจมากครับที่หมอบอกว่ารักษาได้ ผมนึกว่าจะเป็นอัมพาตแล้ว”

หมอจึงอยากอธิบายให้ทุกคนเข้าใจแบบเดียวกันครับ

อาการเท้าตกคืออะไร?

เท้าตกคือภาวะที่ “กล้ามเนื้อปลายเท้ายกขึ้นได้ไม่เต็มที่” ทำให้ปลายเท้าเฉียดพื้นหรือลากพื้นตอนเดิน ส่งผลให้เดินลำบากและสะดุดง่าย

ลักษณะสำคัญที่สังเกตได้:

• ยกปลายเท้าไม่ขึ้น หรือขึ้นได้น้อย

• เดินแล้วปลายเท้ากระแทกพื้นดังแปะ ๆ

• ต้องยกขาสูงผิดปกติ (steppage gait)

• สะดุดสิ่งเล็ก ๆ บ่อย

• ปลายเท้าหรือหน้าแข้งอาจชา หรือมีอาการเสียวแปลบ

อาการนี้ไม่ได้หมายความว่าเป็นอัมพาตเสมอไป แต่อยู่ในกลุ่มโรคระบบประสาทที่ต้องตรวจให้ถูกจุดครับ

อาการเท้าตกเกิดจากอะไรบ้าง?

1) เส้นประสาทถูกกดทับบริเวณหัวเข่าด้านนอก

เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยมาก เช่น

• นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธินาน ๆ

• นั่งไขว่ห้างบ่อย

• เข่าชน หรือมีอุบัติเหตุ

เส้นประสาทตรงนี้ตื้นมาก ถูกกดทับง่าย ทำให้ยกเท้าไม่ขึ้น

2) กล้ามเนื้อบริเวณหน้าแข้งอ่อนแรงจากการบาดเจ็บ

เช่น อุบัติเหตุ ข้อเท้าแพลงรุนแรง ทำให้เส้นประสาทยืดหรือช้ำ

3) หมอนรองกระดูกหลังทับเส้นประสาท

โดยเฉพาะหมอนรองกระดูกระดับเอว กดรากเส้นประสาทที่ไปเลี้ยงปลายเท้า ทำให้

• ปวดหลังร้าวลงขา

• อ่อนแรงปลายเท้า

• มีอาการชาที่ขาร่วมด้วย

4) เบาหวานที่ทำให้เส้นประสาทเสื่อม

พบได้ในผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี

5) โรคระบบประสาทอื่น ๆ (พบน้อยกว่า)

หมอจะตรวจคัดกรองตามอาการครับ

ตรวจอย่างไรให้รู้ว่าเกิดจากอะไร?

การตรวจ Foot Drop ต้องตรวจทั้ง “ระบบประสาท + กล้ามเนื้อ + กระดูกสันหลัง” เพื่อแยกโรคครับ

1) ตรวจร่างกายและกำลังกล้ามเนื้อ

• ให้กระดกเท้าขึ้น ต้านมือแพทย์

• ตรวจการรับความรู้สึกที่หน้าแข้งและปลายเท้า

• ตรวจการเดิน

2) การตรวจวัดไฟฟ้าเส้นประสาท (NCS/EMG)

เป็นการตรวจสำคัญมาก ช่วยระบุได้ว่าเส้นประสาทเสียตรงไหน เช่น

• เสียที่เส้นประสาทหัวเข่า

• เสียจากหมอนรองกระดูกหลัง

• หรือเสียจากโรคระบบประสาท

3) เอกซเรย์/MRI (บางกรณี)

ใช้เมื่อต้องแยกว่ามีหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทร่วมด้วยหรือไม่

การวินิจฉัยที่ถูกต้องจะทำให้การรักษาถูกทางครับ

การรักษาเท้าตกทำอย่างไรได้บ้าง?

1) รักษาสาเหตุเป็นหลัก

ตัวอย่างเช่น:

• ถ้าเส้นประสาทหัวเข่าถูกกด → ปรับท่านั่ง หลีกเลี่ยงนั่งพับเพียบ/ไขว่ห้าง

• ถ้าหมอนรองกระดูกทับเส้น → รักษาตามแนวทางของหมอนรองกระดูก

• ถ้าเบาหวาน → ควบคุมน้ำตาล

2) กายภาพบำบัด

สำคัญมาก ช่วยให้

• กล้ามเนื้อกลับมาแข็งแรง

• ลดการฝ่อลีบ

• ฝึกการเดินให้มั่นคง

3) อุปกรณ์พยุงข้อเท้า (AFO)

ช่วยป้องกันสะดุดและหกล้ม เหมาะมากในช่วงที่กล้ามเนื้อยังกลับมาไม่เต็มที่

4) ฉีดยาลดการอักเสบเฉพาะจุด (ในบางราย)

ใช้ในกรณีที่เส้นประสาทอักเสบจากการกดทับ

5) ผ่าตัด

ใช้เฉพาะกรณีเส้นประสาทถูกกดทับรุนแรง หรือไม่ดีขึ้นเป็นเวลานาน

การผ่าตัดรักษา Foot Drop (เท้าตก) ทำ “กรณีจำเป็นจริง ๆ” เท่านั้น ไม่ใช่ทุกคนต้องผ่าตัด และส่วนใหญ่ผู้ป่วยหลายรายดีขึ้นได้ด้วยการกายภาพบำบัดและรักษาต้นเหตุ เช่น ลดการกดทับเส้นประสาท

แต่ถ้าเป็นกรณีที่

✔ เส้นประสาทถูกกดทับรุนแรง

✔ กล้ามเนื้ออ่อนแรงมาก

✔ อาการไม่ดีขึ้นเกิน 3–6 เดือน

✔ เส้นประสาทขาดหรือเสียหายหนัก

แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดตามประเภทต่าง ๆ ดังนี้ครับ

🧑‍⚕️ 1) ผ่าตัดคลายการกดทับเส้นประสาท (Nerve decompression)

เหมาะสำหรับผู้ที่มี foot drop จาก

• เส้นประสาทหัวเข่าด้านนอก (peroneal nerve) ถูกกดทับ

• หมอนรองกระดูกหลังทับเส้น (บางกรณี)

• ก้อนเนื้อ/ถุงน้ำกดเส้นประสาท

ทำอะไรบ้าง?

• เปิดแผลเล็ก ๆ บริเวณที่เส้นประสาทถูกกด

• เอาเนื้อเยื่อที่กดออก เช่น เยื่อพังผืด, ถุงน้ำ, หินปูน

• ทำให้เส้นประสาทมีพื้นที่หายใจ ฟื้นตัวดีขึ้น

หลังผ่าตัดมักดีขึ้นภายในหลายสัปดาห์ – หลายเดือน เพราะเส้นประสาทต้องใช้เวลาในการฟื้นตัวครับ

🦵 2) ซ่อมหรือเย็บเส้นประสาท (Nerve repair / Nerve graft)

ใช้ในกรณี

• อุบัติเหตุแรงมาก ทำให้เส้นประสาท “ขาด”

• กระดูกหักตำแหน่งที่เส้นประสาทฉีก

ทำโดย

• เย็บเส้นประสาทให้ติดกัน

• หรือใช้เส้นประสาทจากตำแหน่งอื่นมา “ต่อ” (graft)

เป็นการผ่าตัดซับซ้อน ต้องใช้เวลา 6–12 เดือนเพื่อฟื้นตัว

🔀 3) ย้ายเอ็นเพื่อช่วยยกปลายเท้า (Tendon transfer)

ใช้ในผู้ที่เส้นประสาทเสียถาวร ฟื้นตัวไม่ได้อีกแล้ว

เป็นวิธีที่ใช้บ่อยที่สุดใน foot drop ระยะเรื้อรัง

ทำอะไรบ้าง?

• แพทย์จะนำเอ็นที่แข็งแรง เช่น posterior tibialis tendon

• เปลี่ยนตำแหน่งมาต่อที่ด้านหน้าเท้า

• เพื่อให้กล้ามเนื้อมัดนี้ “ทำงานแทน” กล้ามเนื้อที่ยกเท้าไม่ได้

ผลลัพธ์:

✔ ยกปลายเท้าได้ดีขึ้น

✔ เดินล้มง่ายน้อยลง

✔ ลดการสะดุด

เป็นการผ่าตัดที่ให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นอย่างชัดเจนในรายที่เส้นประสาทเสียถาวรครับ

🦿 4) ใส่อุปกรณ์เสริมร่วมกับการผ่าตัด (AFO brace + rehab)

แม้ผ่าตัดแล้วในหลายคนยังต้องใช้

• AFO (อุปกรณ์พยุงเท้า)

• กายภาพบำบัดเพื่อฟื้นกำลัง

ช่วยให้เดินมั่นคง ป้องกันหกล้ม และเร่งการฟื้นตัวของกล้ามเนื้อครับ

⏳ ฟื้นตัวหลังผ่าตัดนานไหม?

ขึ้นกับวิธีผ่าตัดและความรุนแรง

• เส้นประสาทกดทับ → ดีขึ้นใน 6–12 สัปดาห์

• ซ่อมเส้นประสาท → ใช้เวลา 3–12 เดือน

• ย้ายเอ็น → เดินดีขึ้นภายใน 6–8 สัปดาห์ ต้องทำกายภาพต่อเนื่อง

เส้นประสาทเป็นอวัยวะที่ใช้เวลาฟื้นตัวนาน จึงต้องติดตามต่อเนื่องครับ

อาการจะดีขึ้นไหม?

ส่วนใหญ่ “มีโอกาสฟื้นตัวได้ดี” หากรักษาถูกต้องและเร็วพอ

• การฟื้นตัวของเส้นประสาทใช้เวลาประมาณ 3–6 เดือน

• บางรายนานถึง 12 เดือน

• ถ้ากายภาพสม่ำเสมอ มีโอกาสกลับมาเดินปกติได้สูง

ปัจจัยที่ทำให้ฟื้นเร็ว:

• แก้สาเหตุเร็ว

• ไม่ปล่อยให้เส้นประสาทถูกกดทับนาน

• ทำกายภาพต่อเนื่อง

• ใช้ AFO ป้องกันสะดุด

หมออยากบอกว่า…

อาการเท้าตกอาจดูน่ากลัว แต่ ส่วนใหญ่รักษาได้ หากวินิจฉัยถูกต้องตั้งแต่แรก ไม่ต้องรอให้หนักแล้วค่อยมาตรวจนะครับ เพราะเส้นประสาทยิ่งถูกกดทับนานเท่าไร ยิ่งฟื้นตัวยากขึ้น

ถ้าเริ่มรู้สึกว่า “ปลายเท้าไม่ค่อยมีแรง เดินสะดุดง่าย” ควรมาพบแพทย์เพื่อประเมิน และเริ่มรักษาอย่างถูกต้องตั้งแต่ต้นครับ

หมอพร้อมช่วยดูภาพ MRI หรือผลตรวจเส้นประสาทเพิ่มเติมได้เสมอครับ 😊

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#footdrop #เท้าตก #เดินสะดุด #เส้นประสาท #หมอนรองกระดูกทับเส้น #หมอเก่งให้ความรู้ #กระดูกและข้อ

คำถามที่พบบ่อย

Q: อาการเท้าตกนี่เป็นอันตรายถึงชีวิตไหมคะ?

A: อาการเท้าตกไม่ได้หมายความว่าเป็นอัมพาตเสมอไป แต่อยู่ในกลุ่มโรคระบบประสาทที่ต้องตรวจให้ถูกจุดครับ

Q: ถ้าเดินสะดุดบ่อยๆ นี่ต้องรีบไปหาหมอเลยไหมคะ?

A: หากสังเกตว่าปลายเท้าไม่ค่อยมีแรง งอขึ้นไม่ค่อยได้ หรือเดินแล้วสะดุดบ่อย ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยครับ

Q: นั่งไขว่ห้างบ่อยๆ จะทำให้เป็นเท้าตกได้จริงเหรอคะ?

A: การนั่งไขว่ห้างบ่อยๆ หรือนั่งพับเพียบเป็นเวลานาน อาจทำให้เส้นประสาทบริเวณหัวเข่าด้านนอกถูกกดทับ ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของอาการเท้าตกได้ครับ

Q: ถ้าเป็นเท้าตกแล้วจะรักษาให้หายขาดได้ไหมคะ?

A: การรักษาเท้าตกขึ้นอยู่กับสาเหตุที่ตรวจพบครับ หากวินิจฉัยถูกต้องตั้งแต่ต้น ก็มีโอกาสรักษาให้ดีขึ้นได้ครับ

Q: อาการเท้าตกเป็นเฉพาะผู้สูงอายุ หรือคนวัยทำงานก็เป็นได้คะ?

A: อาการเท้าตกพบได้ทั้งในวัยทำงานและผู้สูงอายุครับ