ทำไม หัวกระดูกสะโพกขาดเลือดไปเลี้ยง (AVN) จึงมักเกิดที่สะโพกทั้ง 2 ข้าง และเมื่อไหร่ต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม?

“หมอคะ ผมเพิ่งตรวจเจอว่าเป็น AVN สะโพกด้านขวา แล้วหมอบอกว่าอีกข้างก็เริ่มมีเหมือนกัน แบบนี้มันเป็นเพราะอะไรครับ? แล้วถ้าเจ็บมาก ๆ จำเป็นต้องเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมไหม?”

นี่เป็นคำถามจากคุณสุชาติ อายุ 48 ปี ที่ทำงานออฟฟิศมาตลอด แต่มีอาการปวดสะโพกจนเดินลำบาก หลังตรวจพบว่าเป็น AVN (Avascular necrosis) หรือ กระดูกขาดเลือด ซึ่งหลายคนกังวลและสงสัยว่าทำไมโรคนี้มักจะเกิดทั้งสองข้าง

หมอจะมาเล่าให้ฟังอย่างเข้าใจง่ายครับ

AVN คืออะไร?

AVN ย่อมาจาก Avascular necrosis หมายถึงภาวะที่กระดูก (โดยเฉพาะที่สะโพก) ขาดเลือดไปเลี้ยง ทำให้เซลล์กระดูกตายลง โครงสร้างกระดูกอ่อนแอและยุบตัวในที่สุด

มักเกิดที่หัวกระดูกต้นขา (สะโพก) มากที่สุด เพราะเป็นบริเวณที่มีเส้นเลือดมาเลี้ยงจำกัดและซับซ้อน เมื่อเลือดมาไม่พอ กระดูกจึงตายและยุบลง

ทำไมจึงมักเกิดทั้งสองข้าง?

  • โครงสร้างเส้นเลือดเหมือนกัน: สะโพกซ้ายและขวามีการเลี้ยงเลือดแบบเดียวกัน ถ้าข้างหนึ่งขาดเลือด อีกข้างก็มักมีโอกาสเกิดตามมา

  • สาเหตุจากร่างกาย: เช่น การดื่มแอลกอฮอล์นาน ๆ การใช้ยาสเตียรอยด์ โรคเม็ดเลือดบางชนิด สิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อกระดูกทั่วร่างกาย ไม่ใช่เฉพาะข้างใดข้างหนึ่ง

  • การใช้งาน: เราใช้สะโพกทั้งสองข้างร่วมกันในการเดิน ยืน หรือนั่ง ทำให้โอกาสเกิดโรคใกล้เคียงกัน

สถิติพบว่ามากกว่าครึ่งของผู้ป่วย AVN จะมีการเกิดโรคที่สะโพกทั้งสองข้างครับ

อาการที่มักพบ

  • ปวดสะโพกเวลาเดินหรือยืน

  • ปวดลึก ๆ ในข้อสะโพก บางครั้งร้าวไปที่ขาหนีบหรือต้นขา

  • ช่วงแรกอาการอาจยังไม่ชัดเจน แต่เมื่อโรครุนแรงขึ้น กระดูกยุบ ทำให้ปวดมากและเดินไม่ได้

  • สะโพกติด ขยับลำบาก

ตรวจอย่างไร?

  • เอกซเรย์ (X-ray) ใช้ดูโครงสร้างกระดูก ถ้าโรคดำเนินไปมากแล้วจะเห็นหัวกระดูกยุบ

  • MRI เป็นการตรวจที่ไวที่สุด สามารถพบความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น แม้เอกซเรย์ยังไม่เจอ

  • การตรวจเลือด อาจใช้เพื่อหาสาเหตุ เช่น โรคเลือด หรือผลจากยา

การรักษา

ระยะเริ่มต้น (หัวกระดูกยังไม่ยุบ)

ระยะที่กระดูกเริ่มยุบและปวดมาก

เมื่อไหร่ต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม?

  • ปวดมากจนเดินไม่ได้ หรือใช้ชีวิตประจำวันลำบาก

  • เอกซเรย์หรือ MRI พบว่าหัวกระดูกยุบหรือเสียรูปแล้ว

  • การรักษาอื่น ๆ เช่น ยา กายภาพ หรือเจาะกระดูก ไม่สามารถควบคุมอาการได้

  • ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตแย่ลง เช่น นั่ง ลุก เดิน ไม่สะดวกเหมือนเดิม

หมอสรุปให้ว่า…

AVN เป็นโรคที่มักเกิดทั้งสองข้างเพราะโครงสร้างเส้นเลือดและสาเหตุพื้นฐานที่ส่งผลต่อร่างกายทั้งระบบ หากเจอเร็ว ยังมีวิธีรักษาเพื่อชะลอไม่ให้กระดูกยุบ แต่ถ้าเข้าสู่ระยะที่ปวดมากหรือกระดูกยุบแล้ว การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมถือเป็นทางออกที่ช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตใกล้เคียงปกติที่สุดครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#AVN #ข้อสะโพกเสื่อม #เปลี่ยนข้อสะโพก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #สุขภาพผู้สูงอายุ

คำถามที่พบบ่อย

Q: หมอคะ ผมเพิ่งตรวจเจอว่าเป็น AVN สะโพกด้านขวา แล้วหมอบอกว่าอีกข้างก็เริ่มมีเหมือนกัน แบบนี้มันเป็นเพราะอะไรครับ?

A: สะโพกซ้ายและขวามีการเลี้ยงเลือดแบบเดียวกัน และสาเหตุบางอย่าง เช่น การดื่มแอลกอฮอล์ หรือการใช้ยาสเตียรอยด์ อาจส่งผลต่อกระดูกทั่วร่างกาย ทำให้มีโอกาสเกิดโรคที่สะโพกทั้งสองข้างได้ครับ

Q: ถ้าเจ็บมาก ๆ จำเป็นต้องเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมไหมครับ?

A: ในหลายกรณี หากมีอาการปวดมากจนเดินไม่ได้ หรือหัวกระดูกยุบแล้ว การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมอาจเป็นทางเลือกหนึ่งครับ

Q: AVN นี่มันคืออะไรครับ?

A: AVN คือภาวะที่หัวกระดูกสะโพกขาดเลือดไปเลี้ยง ทำให้เซลล์กระดูกตายและโครงสร้างกระดูกอ่อนแอลงครับ

Q: อาการแบบไหนที่ต้องสงสัยว่าจะเป็น AVN ครับ?

A: อาการที่พบบ่อยคือปวดสะโพกเวลาเดินหรือยืน ปวดลึกๆ ในข้อสะโพก บางครั้งร้าวไปที่ขาหนีบหรือต้นขาครับ

Q: ตรวจ AVN ต้องทำยังไงบ้างครับ?

A: การตรวจที่นิยมคือเอกซเรย์และ MRI ซึ่ง MRI จะสามารถตรวจพบความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นครับ

เอกสารอ้างอิง

[1] Lamb JN, et al. Avascular necrosis of the hip. BMJ (Clinical research ed.). 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31147356/

[2] Hines JT, et al. Osteonecrosis of the Femoral Head: an Updated Review of ARCO on Pathogenesis, Staging and Treatment. Journal of Korean medical science. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34155839/

[3] Pijnenburg L, et al. A review of avascular necrosis, of the hip and beyond. La Revue de medecine interne. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31722835/