ปวดเข่าเสื่อมระยะที่ 4 ทั้งสองข้าง... ผ่าตัดเปลี่ยนพร้อมกันเลยได้ไหม? เจ็บทีเดียวจบ หรือ อันตรายเกินไป?

"หมอค่ะ ป้าปวดทั้งสองข้างเลย เดินไม่ไหวแล้ว ถ้าจะผ่า ขอผ่าทีเดียวสองข้างเลยได้ไหม จะได้เจ็บทีเดียว พักฟื้นทีเดียวจบ"

นี่เป็นคำถามยอดฮิตที่คุณหมอกระดูกต้องเจอเป็นประจำครับ สำหรับคนไข้ที่เป็นข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 4 (ระยะสุดท้าย) ซึ่งกระดูกชนกันจนเข่าโก่งผิดรูปทั้งสองข้าง การต้องเดินกะเผลกไปผ่าทีละข้าง แล้วต้องกลับมาเจ็บอีกรอบในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้าดูเป็นเรื่องน่ากังวลใจ แต่ในมุมมองของแพทย์ การจะผ่าตัด "เปลี่ยนข้อเข่าพร้อมกันสองข้างในคราวเดียว" (Simultaneous Bilateral TKA) มีสิ่งที่ต้องพิจารณาอย่างละเอียด เพราะความปลอดภัยของคนไข้ต้องมาก่อนเสมอครับ

"อยากเจ็บทีเดียวจบ... แต่ร่างกายต้องส่งสัญญาณว่าไหว"

ผมมีเคสคุณลุงวิวัฒน์ (นามสมมติ) อายุ 67 ปี คุณลุงเป็นข้าราชการเกษียณที่เข่าเสื่อมรุนแรงทั้งสองข้างจนเดินไปไหนไม่ได้เกิน 10 เมตร คุณลุงหัวใจแข็งแรงมาก ไม่มีโรคประจำตัวร้ายแรง และที่สำคัญคือ "ใจสู้" อยากรีบกลับไปอุ้มหลาน คุณลุงเข้ารับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าพร้อมกันทั้งสองข้าง ปรากฏว่าเช้าวันรุ่งขึ้นคุณลุงสามารถลุกยืนและหัดเดินได้ทันที และกลับไปใช้ชีวิตปกติได้เร็วกว่าการผ่าทีละข้างมากครับ

แต่ในทางกลับกัน ถ้าเป็นคนไข้ที่มีโรคประจำตัวรุมเร้า การผ่าพร้อมกันอาจกลายเป็น "ภาระ" ที่ร่างกายรับไม่ไหวครับ

กรณีไหนที่ "เหมาะสม" จะผ่าพร้อมกันสองข้าง?

การผ่าตัดพร้อมกันมีข้อดีคือ ดมยาสลบครั้งเดียว เจ็บทีเดียว และแนวขาจะกลับมาตรงพร้อมกันทั้งสองข้างทันที แต่จะทำได้ก็ต่อเมื่อ:

ร่างกายต้องฟิตจริง: คนไข้ควรมีอายุไม่เกิน 70-75 ปี (พิจารณาเป็นราย ๆ) และไม่มีโรคประจำตัวที่ควบคุมไม่ได้

หัวใจและปอดแข็งแรง: เพราะการผ่าตัดสองข้างพร้อมกัน ร่างกายต้องรับสภาวะการผ่าตัดที่นานขึ้นและการเสียเลือดที่มากกว่าการผ่าข้างเดียว

กล้ามเนื้อยังพอมีแรง: คนไข้ต้องมีความตั้งใจในการทำกายภาพบำบัดสูง เพราะการลุกเดินด้วยเข่าใหม่สองข้างพร้อมกันต้องใช้กำลังใจและความขยันมากกว่าปกติ

ผลเอกซเรย์รุนแรงทั้งสองข้าง: เป็นระยะที่ 4 ที่กระดูกชนกันจนแทบไม่เหลือช่องว่าง และส่งผลต่อการเดินอย่างมาก

กรณีไหนที่ "ไม่ควร" หรือ "ห้าม" ผ่าพร้อมกันสองข้าง?

หมอจะแนะนำให้ "แบ่งผ่าทีละข้าง" (ทิ้งระยะห่างกัน 3-6 เดือน) ในกรณีต่อไปนี้ครับ:

มีโรคประจำตัวรุนแรง: เช่น โรคหัวใจขาดเลือด, โรคไตวายเรื้อรัง, หรือโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง เพราะเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนขณะดมยาสลบ

อายุมากเกินไป (High Risk Elderly): โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะเปราะบาง (Frailty) ร่างกายอาจทนต่อการเสียเลือดหรือสภาวะอักเสบหลังผ่าตัดใหญ่ไม่ไหว

มีภาวะโลหิตจางรุนแรง: เนื่องจากการผ่าสองข้างมีการเสียเลือดมากกว่า การมีภาวะเลือดจางอยู่เดิมอาจทำให้เกิดภาวะช็อกหรือต้องรับเลือดจำนวนมาก

น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์มาก (Obesity): น้ำหนักที่มากเกินไปจะทำให้การฝึกเดินหลังผ่าตัดสองข้างทำได้ยากมากและเสี่ยงต่อแผลผ่าตัดมีปัญหา

การวินิจฉัยและเตรียมตัว: มาตรฐานความปลอดภัยต้องระดับสูงสุด

ก่อนจะตัดสินใจว่า "ผ่าคู่" หรือ "ผ่าเดี่ยว" หมอต้องเช็กอย่างละเอียดครับ:

  • Digital X-ray ในท่ายืน: เพื่อประเมินความรุนแรงและวางแผนขนาดข้อเข่าเทียมทั้งสองข้าง

  • ตรวจหัวใจแบบละเอียด (ECHO): เพื่อดูสมรรถภาพการบีบตัวของหัวใจว่าพร้อมรับการผ่าตัดใหญ่หรือไม่

  • การประเมินโดยวิสัญญีแพทย์: เพื่อเลือกวิธีการระงับปวดที่ดีที่สุด เช่น การบล็อกหลังควบคู่กับการบล็อกเส้นประสาทด้วย Ultrasound เพื่อให้คนไข้ไม่ปวดหลังตื่น

พยากรณ์โรค: ผลลัพธ์หลังการผ่าตัด

  • ถ้าผ่าพร้อมกันได้: คนไข้จะใช้เวลาพักฟื้นรวมสั้นลง ไม่ต้องลางานหลายรอบ ขาตรงสวยพร้อมกัน เดินได้สมดุลเร็วขึ้น

  • ถ้าต้องผ่าทีละข้าง: แม้จะใช้เวลานานกว่า แต่มีความปลอดภัยสูงกว่าสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยง โดยข้างแรกที่ผ่าจะช่วยให้คนไข้เดินได้ดีขึ้นพอที่จะเป็น "ขาหลัก" ในการรองรับน้ำหนักตอนผ่าข้างที่สองครับ

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง: การผ่าพร้อมกันสองข้างมีความเสี่ยงเรื่องลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำมากกว่าเล็กน้อย ดังนั้นหมอจะมีการให้ยาละลายลิ่มเลือดและใช้เครื่องปั๊มเท้าเพื่อกระตุ้นการไหลเวียนเลือดทันทีหลังผ่าตัดครับ

สรุป

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าพร้อมกัน 2 ข้าง "สามารถทำได้" และให้ผลดีมากในเรื่องการปรับสมดุลร่างกาย แต่ "ไม่ใช่สำหรับทุกคน" ครับ หัวใจสำคัญคือการตรวจประเมินร่างกายอย่างละเอียดโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ หากร่างกายพร้อมและใจพร้อม การเจ็บทีเดียวจบก็คือการคืนชีวิตใหม่ให้คุณกลับมาเดินได้อย่างมั่นคงอีกครั้งครับ

"บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ผ่าตัดเข่าเทียม #ผ่าเข่าสองข้างพร้อมกัน #ข้อเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย #เข่าเสื่อมระยะ4 #ปวดเข่า #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า #ดูแลผู้สูงอายุ #กายภาพบำบัด

คำถามที่พบบ่อย

Q: ปวดเข่าเสื่อมระยะที่ 4 ทั้งสองข้างเลย หมอจะผ่าตัดเปลี่ยนพร้อมกันได้ไหมคะ?

A: ในบางกรณีที่ร่างกายแข็งแรงและไม่มีโรคประจำตัวที่ควบคุมไม่ได้ อาจพิจารณาผ่าตัดพร้อมกันได้ค่ะ

Q: ถ้าผ่าตัดพร้อมกันสองข้าง จะเจ็บทีเดียวจบจริงหรือคะ?

A: การผ่าตัดพร้อมกันอาจช่วยให้เจ็บทีเดียวและพักฟื้นพร้อมกันได้ แต่ก็ขึ้นอยู่กับการตอบสนองของร่างกายแต่ละบุคคลค่ะ

Q: มีโรคประจำตัวอยู่ ผ่าตัดพร้อมกันสองข้างอันตรายไหมคะ?

A: หากมีโรคประจำตัวรุนแรง แพทย์มักแนะนำให้ผ่าตัดทีละข้างเพื่อความปลอดภัยค่ะ

Q: ต้องเตรียมตัวอย่างไรบ้างคะ ถ้าจะผ่าตัดเปลี่ยนเข่าพร้อมกันสองข้าง?

A: แพทย์จะประเมินสุขภาพอย่างละเอียด รวมถึงการตรวจหัวใจและปอด เพื่อให้แน่ใจว่าร่างกายพร้อมสำหรับการผ่าตัดค่ะ

Q: ถ้าผ่าตัดทีละข้าง จะต้องรออีกนานแค่ไหนคะ?

A: โดยทั่วไปแพทย์จะเว้นระยะห่างระหว่างการผ่าตัดแต่ละข้างประมาณ 3-6 เดือนค่ะ