ปวดสะโพก–ชาลงขาเรื้อรัง รักษาแบบเดิมไม่ดีขึ้น ควรตรวจ MRI เพราะอาจมี “ก้อนกดเส้นประสาท” ซ่อนอยู่

**ปวดหลังร้าวลงขา ตรวจ MRI พบ ก้อนภายในเยื่อหุ้มไขสันหลัง “Intradural Mass” **

คืออะไร? อันตรายไหม? ต้องรักษาอย่างไร?

อาการ ปวดหลังร้าวลงขา ปวดสะโพก ชา หรืออ่อนแรง เป็นอาการที่มักเกิดจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท หรือโพรงประสาทตีบ แต่ในบางคน เมื่อทำ MRI แล้วกลับพบสิ่งที่ต้องระวังมากกว่า นั่นคือ “Intradural Mass” ซึ่งเป็นความผิดปกติที่อยู่ “ภายในเยื่อหุ้มไขสันหลัง” ไม่ใช่หมอนรองกระดูกทั่วไป

บทความนี้หมอเขียนขึ้นเพื่อให้เข้าใจง่าย ว่า intradural mass คืออะไร มีสาเหตุจากอะไร อาการเป็นแบบไหน และทางเลือกการรักษามีอะไรบ้าง

🔍 Intradural Mass คืออะไร?

“Intradural” หมายถึง อยู่ภายในเยื่อหุ้มไขสันหลัง (dura mater) และคำว่า “mass” หมายถึงก้อนเนื้อ หรือการเจริญผิดปกติที่กดเบียดเส้นประสาทหรือไขสันหลัง

ตำแหน่ง intradural มี 2 กลุ่มใหญ่ ๆ:

  1. Intradural–extramedullary: อยู่ในถุงประสาท แต่ อยู่นอกไขสันหลัง

  2. Intramedullary: อยู่ ภายในไขสันหลัง เอง

กรณี “ปวดหลังร้าวลงขา ปวดสะโพก” มักพบในกลุ่ม intradural–extramedullary มากกว่า เพราะก้อนจะไปกดรากเส้นประสาทโดยตรง

📌 ชนิดของ Intradural Mass ที่พบบ่อย

มักเป็น เนื้องอกชนิดไม่ร้าย (benign) มากกว่าร้ายแรง ได้แก่

✔ 1) Schwannoma (ชวานโนมา)

เนื้องอกของปลอกเส้นประสาท พบได้บ่อยที่สุด มีโอกาสกลายเป็นมะเร็งน้อยมาก

✔ 2) Meningioma

เนื้องอกเยื่อหุ้มสมอง/ไขสันหลัง โตช้า รักษาได้ดี

✔ 3) Neurofibroma

เนื้องอกจากปลอกประสาท พบบางส่วนในโรคทางพันธุกรรม (เช่น NF1)

✔ 4) Ependymoma / Myxopapillary ependymoma

พบในบริเวณ “ปลายท่อไขสันหลัง” (filum terminale) ทำให้มีอาการปวดหลัง–ปวดสะโพก–ร้าวลงขาได้

✔ 5) Arachnoid cyst / intradural cyst

เป็นถุงน้ำกดเส้นประสาท

❗ ชนิดที่ต้องระวัง (พบน้อยกว่า)

  • Metastasis (มะเร็งกระจายเข้าไขสันหลัง)

  • Lymphoma

  • Infection / TB spine ที่ลุกลามเข้า dura

การแยกโรค ต้องอาศัย MRI แบบมีฉีดสี (MRI with contrast) เพราะลักษณะการติดสีของแต่ละชนิดต่างกัน

🔥 อาการที่มักเกิดเมื่อมี Intradural Mass

ก้อนภายในเยื่อหุ้มไขสันหลังจะกดเส้นประสาท → ทำให้เกิดอาการสำคัญดังนี้

✔ ปวดหลังร้าวลงขา (lumbar radiculopathy)

เหมือนหมอนรองกระดูกทับเส้น แต่รักษาแบบเดิมอาจไม่ดีขึ้น

✔ ปวดสะโพก / ก้น

โดยเฉพาะบริเวณ sacrum หรือก้นด้านหนึ่ง

✔ ชาเท้า–ชาขา หรือแสบร้อน

ตามแนวเส้นประสาท sciatic

✔ อ่อนแรง ยกเท้าไม่ขึ้น เดินสะดุด

อันนี้เป็นสัญญาณเตือนมาก

✔ ปัสสาวะ–อุจจาระผิดปกติ (พบได้น้อย แต่ต้องรีบตรวจ)

เป็นสัญญาณการกดเบียดปลายเส้นประสาทรุนแรง

✔ อาการไม่ดีขึ้นแม้กายภาพ/ฉีดยา/กินยานานหลายเดือน

เพราะต้นเหตุคือ “ก้อน” ไม่ใช่หมอนรองกระดูก

🧪 การตรวจที่จำเป็น

**✔ 1)MRI Spine with contrast (สำคัญที่สุด)**เพื่อดู

  • รูปร่างก้อน

  • ขอบเขตการกดเส้นประสาท

  • ชนิดก้อนที่เป็นไปได้

✔ 2) ตรวจระบบประสาท

ทดสอบรีเฟล็กซ์, แรงขา, การรับความรู้สึก

✔ 3) ตรวจคัดกรองมะเร็ง (ตามแพทย์พิจารณา)

ถ้าสงสัย metastatic เช่น ตรวจปอด เต้านม ต่อมไทรอยด์

✔ 4) ตรวจเลือดบางชนิด

ถ้าสงสัย lymphoma / infectious mass

🩺 วิธีการรักษา

ขึ้นกับชนิดก้อน ขนาด และอาการของผู้ป่วย

**✔ 1) การผ่าตัด (Surgery) **เป็นวิธีหลักสำหรับก้อนที่

  • ทำให้ปวดร้าวมาก

  • มีอาการชาหรืออ่อนแรง

  • ก้อนใหญ่กดเบียดไขสันหลัง

  • สงสัยเนื้องอกร้าย

การผ่าตัดส่วนใหญ่สามารถผ่าตัดแบบแผลเล็ก + ใช้กล้องผ่าตัดร่วม ทำให้ฟื้นตัวเร็วขึ้น

**✔ 2) เฝ้าระวัง (Observation) **ใช้ในกรณี

  • ก้อนเล็กมาก

  • ไม่มีอาการกดเส้นประสาท

  • ก้อนสงสัยเป็น cyst หรือก้อน benign โตช้ามาก

แต่ต้องติดตาม MRI ทุก 6–12 เดือน

✔ 3) รังสีรักษา (Radiotherapy)

ใช้ในก้อนบางชนิด เช่น meningioma โตซ้ำ หรือ metastatic tumor

✔ 4) เคมีบำบัด

เฉพาะโรคกลุ่ม lymphoma / metastatic ที่ตอบสนองต่อยา

⭐ พยากรณ์โรคดีหรือไม่?

ขึ้นกับชนิดของก้อนและการรักษาที่เหมาะสม

  • ก้อน benign เช่น schwannoma / meningioma → ผ่าตัดแล้วหายขาดได้สูง

  • ก้อน intradural cyst → ผ่าตัดแก้ไขอาการชัดเจน

  • ก้อนร้ายหรือก้อนกระจาย → ต้องรักษาร่วมหลายแผนก แต่ถ้าตรวจเร็ว อาการปวดลดได้มาก

อาการปวดหลัง–ร้าวขา ส่วนใหญ่ดีขึ้นทันทีหลังผ่าตัด เพราะแรงกดเส้นประสาทถูกปลดออก

🔶 หมอสรุปให้เข้าใจง่าย

  • Intradural mass คือ “ก้อนภายในเยื่อหุ้มไขสันหลัง” ไม่ใช่หมอนรองกระดูกทั่วไป

  • ทำให้ปวดหลังร้าวลงขา ชา อ่อนแรง

  • MRI with contrast เป็นการตรวจที่ช่วยยืนยันชนิดก้อนได้ดี

  • การรักษาส่วนใหญ่เป็นการผ่าตัด โดยเฉพาะกรณีมีอาการชาหรืออ่อนแรงร่วม

  • ก้อนส่วนมากเป็น benign และผ่าตัดได้ผลดีมาก

หากมีผล MRI อยู่แล้ว สามารถส่งให้หมออ่านเพิ่มเติมได้ หมอจะช่วยประเมินว่าลักษณะก้อนเข้ากับชนิดไหน และควรเข้าพบแพทย์เฉพาะทางด้านใดครับ 🙏

คำถามที่พบบ่อย

Q: อาการปวดหลังร้าวลงขาแบบนี้ เป็นเพราะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทเหมือนที่เคยได้ยินมาใช่ไหมคะ?

A: อาการคล้ายกัน แต่ในบางกรณีอาจเกิดจากก้อนภายในเยื่อหุ้มไขสันหลัง ซึ่งต้องตรวจ MRI เพื่อยืนยันค่ะ

Q: ถ้าเป็นก้อนที่ว่านี้ อันตรายมากไหมคะ?

A: ชนิดของก้อนมีหลากหลาย บางชนิดไม่ร้ายแรง แต่บางชนิดก็ต้องได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมค่ะ

Q: แล้วต้องรักษาด้วยการผ่าตัดอย่างเดียวเลยหรือเปล่าคะ?

A: การรักษาขึ้นอยู่กับชนิด ขนาด และอาการของผู้ป่วยค่ะ

Q: ทำไมรักษาแบบเดิมๆ เช่น กินยา กายภาพบำบัด แล้วอาการไม่ดีขึ้นเลยคะ?

A: หากสาเหตุเกิดจากก้อนกดทับเส้นประสาท การรักษาแบบเดิมอาจไม่ตรงจุด ทำให้ไม่เห็นผลค่ะ

Q: ถ้าตรวจ MRI แล้วเจอ "ก้อน" จะรู้ได้เลยไหมว่าเป็นชนิดไหน?

A: MRI with contrast จะช่วยให้แพทย์ประเมินลักษณะก้อนและคาดการณ์ชนิดของก้อนได้ค่ะ