ทำไมคนที่ผ่าตัดกระดูกสันหลังจึงมีโอกาสปวดหลังซ้ำ หรือหมอนรองกระดูกเสื่อมข้ออื่นตามมา?

ทำไมคนที่ผ่าตัดกระดูกสันหลังจึงมีโอกาสปวดหลังซ้ำ หรือหมอนรองกระดูกเสื่อมข้ออื่นตามมา?

“หมอครับ ผมผ่าตัดหลังมาได้สองปี ตอนแรกดีมาก แต่ช่วงนี้เริ่มปวดอีกแล้ว โดยเฉพาะเวลานั่งนานหรือเดินเยอะ มันกลับมาปวดเหมือนตอนก่อนผ่าเลยครับ ทำไมถึงเป็นแบบนี้ครับ?”

คำถามนี้หมอได้ยินบ่อยมากจากผู้ป่วยที่เคยผ่าตัดหลัง ไม่ว่าจะเป็นการเอาหมอนรองกระดูกที่ทับเส้นออก หรือการยึดกระดูกสันหลังด้วยเหล็ก (Spinal fusion)

หลายคนสงสัยว่าทำไมหลังจากผ่าตัดไปแล้ว อาการปวดถึงกลับมาอีก หรือหมอนรองกระดูกข้ออื่นถึงเริ่มเสื่อมตามมา

หมออยากชวนทำความเข้าใจอย่างเป็นเหตุเป็นผลครับ ว่ามันเกิดจากอะไร และเราจะดูแลป้องกันอย่างไรได้บ้าง ❤️

🧠 ก่อนอื่น เข้าใจโครงสร้าง “กระดูกสันหลัง” ก่อน

กระดูกสันหลังของเรามีทั้งหมด 24 ข้อ เรียงต่อกันเหมือน “กองเหรียญซ้อน” โดยมี หมอนรองกระดูก (Disc) อยู่ระหว่างแต่ละข้อ ทำหน้าที่เป็นโช้กดูดแรงกระแทกและช่วยให้กระดูกสันหลังเคลื่อนไหวได้อย่างนุ่มนวล

เมื่อผ่าตัดหลัง โดยเฉพาะแบบ ยึดกระดูกสันหลังให้ติดกัน (Fusion) แพทย์จะใช้เหล็กหรือสกรูตรึงกระดูก 2–3 ข้อให้เชื่อมกัน เพื่อแก้ปัญหาที่จุดเสื่อม หรือเส้นประสาทที่ถูกกดทับ

ข้อที่ถูกยึดจะ “ไม่เคลื่อนไหวอีกต่อไป” แต่ข้อที่อยู่ติดกัน (เหนือและใต้จุดผ่า) ต้องทำงานหนักขึ้นแทน เพื่อให้หลังยังขยับได้ตามธรรมชาติ นี่คือจุดเริ่มต้นของสิ่งที่เรียกว่า “หมอนรองกระดูกข้อข้างเคียงเสื่อม (Adjacent segment degeneration)” ครับ

⚙️ ทำไมหมอนรองกระดูกข้อข้างเคียงถึงเสื่อมเร็วขึ้น?

1️⃣ แรงกระแทกเพิ่มขึ้นที่ข้อข้างเคียง

เมื่อข้อหนึ่งถูกยึดติด ไม่สามารถขยับได้ การงอ ยืด หรือบิดหลัง จะไปลงแรงที่ข้อที่อยู่ติดกันมากขึ้น ทำให้หมอนรองกระดูกและข้อต่อสันหลังสึกเร็วขึ้น

2️⃣ การกระจายน้ำหนักไม่สมดุล

หลังจากผ่าตัด กล้ามเนื้อบางมัดอ่อนแรงลง โดยเฉพาะกล้ามเนื้อแกนกลาง (Core muscle) ทำให้กระดูกบางส่วนรับแรงมากเกินไป

3️⃣ การเคลื่อนไหวที่เปลี่ยนไปจากเดิม

ผู้ป่วยบางคนกลัวปวดหลัง จึงเดินหรือยืนในท่าที่ไม่เป็นธรรมชาติ เช่น เอนไปข้างหนึ่ง หรือเกร็งตัวไว้ตลอด ส่งผลให้แรงกระจายไปที่ข้ออื่น ๆ ไม่เท่ากัน

4️⃣ ปัจจัยเรื่องอายุและการเสื่อมตามธรรมชาติ

เมื่ออายุมากขึ้น หมอนรองกระดูกจะเริ่มสูญเสียน้ำและยุบตัว ทำให้โอกาสเสื่อมเร็วขึ้น โดยเฉพาะถ้ามีข้อที่ถูกยึดอยู่แล้ว

🔍 แล้วอาการปวดที่กลับมาหลังผ่าตัดเกิดจากอะไรบ้าง?

• ปวดหลังส่วนล่างข้างเดียวหรือสองข้าง โดยเฉพาะเวลานั่งนาน

• ปวดร้าวลงขา คล้ายหมอนรองกระดูกทับเส้นอีกครั้ง

• ปวดตื้อ ๆ ลึก ๆ ที่หลัง แม้ไม่มีอาการร้าว

• ปวดเพิ่มเมื่อยืนนานหรือบิดตัว

อาการเหล่านี้อาจเกิดจาก:

• หมอนรองกระดูกข้อข้างเคียงเสื่อมและกดเส้นประสาทใหม่

• กล้ามเนื้อรอบหลังเกร็งชดเชย

• พังผืดหลังผ่าตัดรัดเส้นประสาท

• หรือบางรายมีเหล็กหลวมจากการเคลื่อนไหวมากเกิน

🧪 การตรวจวินิจฉัย

1️⃣ X-ray เพื่อดูการเรียงตัวของกระดูกและการเชื่อมของเหล็ก

2️⃣ MRI เพื่อดูหมอนรองกระดูกข้อข้างเคียงว่ามีการเสื่อมหรือปลิ้นออกมากดเส้นหรือไม่

3️⃣ CT Scan ใช้ในกรณีที่ต้องดูการยึดกระดูกอย่างละเอียด

4️⃣ ตรวจร่างกายร่วมกับประวัติอาการ เพื่อแยกว่าเป็นจากเส้นประสาทหรือกล้ามเนื้อ

🩺 แล้วรักษายังไงดี?

ส่วนใหญ่ ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดซ้ำ ครับ ถ้าอาการยังไม่รุนแรงมาก

การรักษาเริ่มจากวิธีอนุรักษ์ เช่น:

✅ กายภาพบำบัดเฉพาะทาง เพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อแกนกลาง ช่วยพยุงข้อข้างเคียงไม่ให้รับแรงมากเกินไป

✅ ฉีดยาเข้าช่องไขสันหลัง (Epidural injection) หรือฉีดยาเข้าข้อสันหลัง (Facet joint injection) เพื่อบรรเทาการอักเสบเฉพาะจุด

✅ ควบคุมน้ำหนักและท่าทางการใช้ชีวิต เพื่อลดแรงกดบนหมอนรองกระดูก

✅ ยาแก้ปวดและยาคลายกล้ามเนื้อ ในระยะสั้น เพื่อให้เคลื่อนไหวได้ดีขึ้น

ส่วนการผ่าตัดซ้ำ (Re-fusion หรือ decompression) จะพิจารณาเฉพาะรายที่มีหมอนรองกระดูกข้อข้างเคียงปลิ้นกดเส้นประสาทจนมีอาการชาหรืออ่อนแรงครับ

🧘‍♂️ หมอแนะนำวิธีดูแลหลังผ่าตัด เพื่อป้องกันการปวดซ้ำ

1️⃣ ออกกำลังกายแบบเสริมกล้ามเนื้อแกนกลาง (Core strength) เช่น ท่า bridge, plank, bird-dog วันละ 10–15 นาที

2️⃣ หลีกเลี่ยงการยกของหนัก หรือบิดตัวเร็ว ๆ โดยเฉพาะช่วง 6–12 เดือนแรกหลังผ่า

3️⃣ นั่งหลังตรง ใช้เก้าอี้พนักพิงดี อย่านั่งนานเกิน 45 นาทีโดยไม่ขยับ

4️⃣ ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ เพราะทุกกิโลกรัมที่เกินจะเพิ่มแรงกดหลายเท่าที่กระดูกสันหลัง

5️⃣ เดินออกกำลังทุกวัน ช่วยให้กล้ามเนื้อหลังทำงานสม่ำเสมอและลดการเกร็งตัว

6️⃣ ตรวจติดตามทุก 6–12 เดือน เพื่อดูความมั่นคงของกระดูกและเหล็กที่ใส่ไว้

📈 พยากรณ์โรค

อาการปวดหลังซ้ำหลังผ่าตัดไม่ได้หมายความว่าการผ่าตัดล้มเหลวครับ

ส่วนใหญ่เกิดจาก “ข้ออื่นที่ต้องทำงานแทน” มากเกินไป ซึ่งสามารถดูแลและควบคุมได้ดีถ้าเริ่มฟื้นฟูกล้ามเนื้อและท่าทางตั้งแต่เนิ่น ๆ

ผู้ป่วยจำนวนมากกลับมาใช้ชีวิตได้ปกติ เดินไกล ออกกำลังเบา ๆ หรือแม้แต่ขับรถระยะไกลได้ โดยไม่ต้องผ่าซ้ำเลยครับ

❤️ หมออยากฝากไว้

การผ่าตัดหลังไม่ได้ทำให้หลังของเราพังหรือเสื่อมเร็วขึ้นโดยตรง แต่สิ่งที่สำคัญคือ “การดูแลหลังผ่าตัด” ต่างหากที่เป็นตัวตัดสินว่าหลังเราจะดีขึ้นหรือกลับมาปวดอีก

ถ้าคุณเคยผ่าตัดหลังแล้ว หมออยากให้ดูแลหลังเหมือนดูแลหัวใจ คืออย่าใช้งานเกิน อย่าปล่อยให้อ่อนแรง และอย่าลืมออกกำลังให้มันแข็งแรงทุกวันครับ ❤️

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวดหลังได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng

โทร 081-5303666

#ผ่าตัดกระดูกสันหลัง #ปวดหลังซ้ำ #หมอนรองกระดูกเสื่อม #หมอเก่งกระดูกและข้อ #สุขภาพหลัง #หมอนรองกระดูกทับเส้น #กายภาพหลังผ่าตัด

คำถามที่พบบ่อย

Q: ผ่าตัดหลังไปแล้ว ทำไมยังปวดเหมือนเดิมเลยครับ?

A: อาการปวดที่กลับมาอาจเกิดจากการเสื่อมของหมอนรองกระดูกข้อข้างเคียง หรือกล้ามเนื้อรอบหลังเกร็งชดเชยครับ

Q: หมอนรองกระดูกข้ออื่นจะเสื่อมจริงเหรอครับ?

A: ในหลายกรณี ข้อที่อยู่ติดกับส่วนที่ผ่าตัดอาจต้องรับภาระมากขึ้น ทำให้เสื่อมเร็วขึ้นได้ครับ

Q: ถ้าปวดหลังอีก ต้องผ่าตัดซ้ำไหมครับ?

A: ส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดซ้ำครับ การรักษาจะเริ่มจากวิธีอนุรักษ์ เช่น กายภาพบำบัดก่อนครับ

Q: มีวิธีป้องกันไม่ให้ปวดหลังซ้ำไหมครับ?

A: การเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อแกนกลาง และการปรับท่าทางการเคลื่อนไหว อาจช่วยลดความเสี่ยงได้ครับ

Q: อาการปวดแบบไหนที่ต้องรีบไปหาหมอครับ?

A: หากมีอาการปวดร้าวลงขา หรือปวดเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยครับ

เอกสารอ้างอิง

[1] Cannizzaro D, et al. Lumbar adjacent segment degeneration after spinal fusion surgery: a systematic review and meta-analysis. Journal of Neurosurgical Sciences. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36345970/

[2] Hashimoto K, et al. Adjacent segment degeneration after fusion spinal surgery-a systematic review. International Orthopaedics. 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30470865/

[3] Zhang C, et al. Adjacent Segment Degeneration Versus Disease After Lumbar Spine Fusion for Degenerative Pathology: A Systematic Review With Meta-Analysis of the Literature. Clinical Spine Surgery. 2016. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836484/