ทานยาลดยูริกแล้วทำไมยังปวด? คำถามยอดฮิตที่คนไข้โรคเก๊าท์ต้องเจอ
“คุณหมอครับ ผมอุตส่าห์ไปหาหมอ ได้ยาลดยูริกมากินสม่ำเสมอ แต่ทำไมจู่ๆ ข้อเท้ากลับมาบวมเป่ง ปวดจนเดินไม่ได้ยิ่งกว่าเดิมอีก ยานี้มันไม่ได้ผลหรือเปล่าครับ?”
นี่คือคำถามสุดคลาสสิกที่คุณวิชัย (นามสมมติ) วัย 52 ปี เข้ามาปรึกษาหมอด้วยความท้อใจ คุณวิชัยเป็นโรคเก๊าท์มาหลายปี ล่าสุดตัดสินใจรักษาจริงจัง เริ่มทานยาลดยูริกได้เพียง 2 สัปดาห์ แต่อาการปวดกลับกำเริบขึ้นมาเสียอย่างนั้น จนเกือบจะถอดใจเลิกกินยาไปเอง
ยาลดยูริกไม่ได้ทำให้ปวด... แต่ "ผลึกที่ละลาย" ต่างหากที่เป็นเหตุ
เหตุการณ์ที่คุณวิชัยเจอ ไม่ใช่เรื่องผิดปกติครับ และไม่ใช่ว่ายาไม่ได้ผล แต่นี่คือกลไกการรักษาที่หมออยากเปรียบเทียบให้ฟังง่ายๆ แบบนี้ครับ
ลองนึกภาพว่าตามข้อต่างๆ ของเราที่มีกรดยูริกสะสมมานาน มันจะกลายเป็น "ผลึกก้อนแข็งๆ" เหมือนก้อนเกลือหรือหินปูนที่เกาะอยู่ตามซอกท่อระบายน้ำ พอเราเริ่มทานยาลดยูริก ระดับยูริกในกระแสเลือดจะลดลงอย่างรวดเร็ว ทำให้ก้อนผลึกที่เคยเกาะแน่นอยู่ตามข้อเกิดการ "ละลายหรือแตกตัว" ออกมา
พอก้อนผลึกเหล่านี้แตกตัวหรือขยับที่ ร่างกายเราจะมองว่ามันเป็นสิ่งแปลกปลอมใหม่ เม็ดเลือดขาวจึงรุมเข้าไปโจมตีจนเกิดการอักเสบ บวม แดง และปวดขึ้นมานั่นเอง ภาษาหมอเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า Mobilization Flare หรือการกำเริบจากการเคลื่อนตัวของผลึกครับ
ทำความรู้จักกับโรคเก๊าท์ (Gout)
โรคเก๊าท์ (Gout) คือโรคข้ออักเสบที่เกิดจากภาวะกรดยูริกในเลือดสูง (Hyperuricemia) ติดต่อกันเป็นเวลานาน จนกรดยูริกนั้นตกตะกอนเป็นผลึกรูปเข็มในข้อต่อและเนื้อเยื่อรอบๆ
สาเหตุและการเกิดโรค:
-
ร่างกายสร้างกรดยูริกมากเกินไป หรือไตขับกรดยูริกออกได้น้อยลง
-
การทานอาหารที่มีพิวรีนสูง เช่น ยอดผัก เครื่องในสัตว์ และอาหารทะเล
-
การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และน้ำหวานที่มีฟรุกโตสสูง
ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้โรคกำเริบ
-
การเริ่มยาลดยูริกในขนาดที่สูงเกินไปตั้งแต่แรก
-
การทานยาลดยูริกบ้างหยุดบ้าง ไม่ต่อเนื่อง
-
ภาวะขาดน้ำ หรือดื่มน้ำน้อยเกินไป
-
การทานอาหารแสลงในช่วงที่กำลังปรับยา
การตรวจวินิจฉัย
เมื่อคนไข้มีอาการปวดข้อ หมอจะทำการตรวจดังนี้:
-
การตรวจร่างกาย: ดูตำแหน่งที่ปวด (มักเป็นโคนนิ้วโป้งเท้า ข้อเท้า หรือข้อเข่า)
-
เจาะเลือด: ดูระดับกรดยูริกและค่าการทำงานของไต
-
อัลตราซาวด์ (Ultrasound): เพื่อดูการสะสมของผลึกยูริกในข้อ (Double Contour Sign)
-
เจาะน้ำไขข้อ: เพื่อส่องกล้องตรวจหาผลึกรูปเข็ม (ในกรณีที่วินิจฉัยยาก)
แนวทางการรักษาเมื่อปวดช่วงทานยาลดยูริก
-
ห้ามหยุดยาลดยูริกเด็ดขาด: แม้จะปวดก็ต้องทานต่อไป เพราะการหยุดยาจะทำให้ระดับยูริกแกว่ง และปวดนานกว่าเดิม
-
ทานยาแก้ปวดตามสั่ง: หมอมักจะจ่ายยาแก้ปวดกลุ่มที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) หรือยาโคลชิซิน (Colchicine) ควบคู่ไปกับยาลดยูริกในช่วง 3-6 เดือนแรก เพื่อป้องกันอาการกำเริบ
-
ประคบเย็น: ช่วยลดอาการบวมและอักเสบได้ดีในระยะเฉียบพลัน
-
ดื่มน้ำมากๆ: เพื่อช่วยให้ไตขับกรดยูริกออกมาทางปัสสาวะได้ดีขึ้น
-
การผ่าตัด: จะทำเฉพาะในกรณีที่มีก้อนโทฟัส (Tophus) ขนาดใหญ่จนทำลายข้อหรือกดทับเส้นประสาทเท่านั้น
พยากรณ์โรค: โรคนี้หายขาดได้ไหม?
โรคเก๊าท์เป็นโรคที่ "รักษาให้สงบได้" ครับ หากคนไข้ทานยาต่อเนื่องจนระดับยูริกในเลือดต่ำกว่า 6 mg/dL เป็นเวลานานพอ ผลึกที่สะสมตามข้อจะละลายออกไปหมด จนไม่มีอาการปวดกำเริบอีกเลย เหมือนคนปกติทั่วไป แต่ต้องอาศัยวินัยและความเข้าใจในช่วงแรกครับ
ภาวะแทรกซ้อนหากปล่อยไว้
-
ข้อผิดรูปและพิการ
-
นิ่วในไต
-
ภาวะไตเสื่อมหรือไตวายเรื้อรัง
-
ก้อนยูริกสะสมตามผิวหนัง (Tophus)
5 วิธีป้องกันและดูแลตัวเอง
-
ทานยาลดยูริกอย่างสม่ำเสมอ ห้ามปรับยาเอง
-
เลี่ยงแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะเบียร์ และเครื่องดื่มรสหวาน
-
ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ อย่างน้อย 2-3 ลิตรต่อวัน
-
เลี่ยงอาหารที่มีพิวรีนสูงในช่วงที่โรคยังไม่สงบ
-
ควบคุมน้ำหนักตัวและรักษาโรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง
Q&A Section
Q: ทานยาลดยูริกแล้วปวด ต้องหยุดยาไหม? หมอเก่ง: ห้ามหยุดครับ ให้ทานยาแก้ปวดที่หมอจัดไว้ให้ควบคู่กันไป อาการปวดจะค่อยๆ ลดลงเองในไม่กี่วันครับ
Q: ต้องทานยาลดยูริกไปนานแค่ไหน? หมอเก่ง: ส่วนใหญ่มักต้องทานต่อเนื่องระยะยาว เพื่อคุมระดับยูริกให้ต่ำและป้องกันผลึกใหม่ตกตะกอนครับ
Q: อาหารยอดผัก ทานได้ไหม? หมอเก่ง: ทานได้บ้างในปริมาณที่พอเหมาะหากระดับยูริกคุมได้ดีแล้ว แต่ช่วงที่ปวดบ่อยๆ ควรเลี่ยงไปก่อนครับ
สรุป
-
อาการปวดเมื่อเริ่มยาลดยูริก เกิดจากการที่ผลึกยูริกเก่าเริ่มละลาย
-
เป็นสัญญาณว่า "ยากำลังทำงาน" ไม่ใช่ยาไม่ได้ผล
-
ห้ามหยุดยาลดยูริกเองเมื่อมีอาการปวด
-
ต้องทานยาแก้ปวดป้องกันควบคู่ไปกับยาลดยูริกตามแผนการรักษา
-
เป้าหมายคือคุมระดับยูริกให้ต่ำกว่า 6 mg/dL เพื่อการรักษาที่ยั่งยืน
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#โรคเก๊าท์ #ปวดข้อ #กรดยูริกสูง #ยาลดยูริก #ข้ออักเสบ #กินยาแล้วทำไมยังปวด #รูมาตอยด์ #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #เชียงใหม่ #Gout #Hyperuricemia #UricAcid #Allopurinol #Orthopedics