ล้มครั้งเดียว มือยันพื้น แล้วชีวิตก็เปลี่ยน คุณแม่วัย 68 กำลังเดินไปหยิบน้ำในครัว แล้วก็ลื่น มือยันพื้น ได้ยินเสียง "แกร็ก" และความเจ็บที่ข้อมือก็ทำให้ทุกอย่างหยุดชะงัก ถ้าคุณหรือคนในครอบครัวเคยเจอแบบนี้ บทความนี้เขียนมาเพื่อคุณโดยเฉพาะ

คุณเป็นแบบนี้ไหม... ล้มมือยันพื้น แล้วข้อมือบวม เจ็บ ยกไม่ขึ้น

หลายคนไม่รู้ว่า การล้มแล้วมือยันพื้นในผู้สูงอายุ ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย

เราคิดว่าแค่ฟกช้ำ พักสักพักก็หาย แต่ความจริงคือ กระดูกข้อมือหักในผู้สูงอายุเป็นหนึ่งในการบาดเจ็บทางกระดูกที่พบบ่อยที่สุดในห้องฉุกเฉิน และถ้าไม่รักษาอย่างถูกต้อง อาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันไปอีกนาน

สิ่งที่น่าเป็นห่วงกว่านั้นคือ กระดูกข้อมือหักมักเป็น "สัญญาณเตือน" ว่ากระดูกของคุณอาจอ่อนแอลงแล้วโดยที่คุณไม่รู้ตัว

เรื่องของป้าสมศรี

ป้าสมศรี อายุ 68 ปี อาศัยอยู่คนเดียวในบ้านหลังเล็กแถวชานเมือง เธอเป็นคนขยัน ทำกับข้าวเองทุกวัน ไม่เคยรบกวนลูกหลาน

เช้าวันหนึ่งระหว่างเดินไปในครัว เท้าลื่นบนพื้นเปียก เธอยื่นมือขวาออกไปรับน้ำหนัก ได้ยินเสียงดังที่ข้อมือ และความเจ็บปวดพุ่งขึ้นมาทันที

ข้อมือบวมขึ้นเรื่อย เธอบอกตัวเองว่าคงแค่แพลง นอนพักที่บ้านสองวัน แต่บวมไม่ยุบ เจ็บมากขึ้นเวลายกมือ กระทั่งหยิบแก้วน้ำยังทำไม่ได้

เมื่อลูกสาวพาไปโรงพยาบาล เอกซเรย์พบว่ากระดูกปลายแขนหักและเคลื่อนออกจากตำแหน่ง

สิ่งที่ป้าสมศรีเป็นห่วงที่สุดไม่ใช่ความเจ็บปวด แต่คือคำถามในใจว่า "หลังจากนี้ฉันจะยังดูแลตัวเองได้ไหม"

ทำไมแค่ล้มมือยันพื้น ถึงทำให้กระดูกหักได้

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า กระดูกข้อมือ โดยเฉพาะส่วนปลายของกระดูกแขน (radius) ต้องรับน้ำหนักถึงแปดในสิบส่วนของแรงที่กดลงมาทางข้อมือ เมื่อเราล้มและยื่นมือรับน้ำหนัก แรงทั้งหมดของร่างกายจะถูกส่งมาที่จุดนี้ในเสี้ยววินาที

ลองนึกภาพไม้บรรทัดพลาสติกที่คุณงอจนมันหักตรงกลาง ถ้าไม้บรรทัดนั้นยังใหม่และแข็งแรง มันอาจแค่โค้งงอ แต่ถ้าเก่าและเปราะ มันจะหักทันที

กระดูกของผู้สูงอายุโดยเฉพาะผู้หญิงหลังวัยหมดประจำเดือน ก็เป็นเช่นนั้น เมื่อฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลง ร่างกายสลายกระดูกเร็วกว่าที่สร้างขึ้นมาใหม่ กระดูกจึงโปร่งขึ้นเรื่อย ๆ เหมือนเปลือกไข่ที่บางลงทีละน้อย ยังดูดีจากภายนอก แต่เปราะพร้อมจะแตกเมื่อได้รับแรงกระทบ

นั่นคือเหตุผลที่การล้มที่ในวัยหนุ่มสาวอาจไม่เป็นอะไร แต่ในผู้สูงอายุที่มีกระดูกพรุน แรงยันพื้นเพียงครั้งเดียวก็เพียงพอที่จะทำให้กระดูกหักได้ทันที

อาการที่เกิดขึ้นตามมา เช่น บวม เจ็บ และรูปร่างข้อมือเปลี่ยน เกิดจากการที่ชิ้นกระดูกเคลื่อนออกจากตำแหน่ง ดันเนื้อเยื่อรอบ ๆ และทำให้เลือดออกในบริเวณนั้น

กระดูกข้อมือหักคืออะไร และอาการเป็นอย่างไร

กระดูกข้อมือหักที่พบบ่อยในผู้สูงอายุคือการหักที่บริเวณปลายกระดูกแขนด้านนอก เรียกว่ากระดูกปลายแขน (distal radius) ซึ่งเป็นส่วนที่อยู่ใกล้กับข้อมือมากที่สุด

สาเหตุหลักคือการล้มโดยใช้มือยันพื้นในขณะที่ข้อมืองอออกด้านหลัง ซึ่งพบบ่อยมากในผู้สูงอายุที่มีภาวะกระดูกพรุน

อาการที่สังเกตได้ ได้แก่

• ปวดข้อมือทันทีหลังล้ม • บวมและช้ำรอบข้อมือ • รูปร่างข้อมือผิดปกติ มักโป่งออกด้านหลัง • ยกมือ กำมือ หรือหมุนข้อมือได้น้อยลงหรือไม่ได้เลย • บางรายชามือหรือนิ้วมือบางนิ้ว

ใครมีความเสี่ยงมากกว่าคนอื่น

• ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะที่มีอายุมากกว่า 60 ปี • เพศหญิง โดยเฉพาะหลังวัยหมดประจำเดือน • ผู้ที่มีภาวะกระดูกพรุน แม้ยังไม่เคยรู้ตัวมาก่อน • ผู้ที่มีประวัติล้มบ่อย หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่เสี่ยงต่อการล้ม • ผู้ที่ไม่ค่อยออกกำลังกาย กล้ามเนื้ออ่อนแรง ทรงตัวไม่ดี

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร

กระบวนการวินิจฉัยเริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียดว่าล้มอย่างไร ข้อมืออยู่ในท่าใดขณะกระทบ และมีอาการชาหรืออ่อนแรงร่วมด้วยหรือไม่ จากนั้นแพทย์จะตรวจร่างกายโดยสังเกตรูปร่างข้อมือ กดตรวจหาจุดเจ็บ และประเมินการรับรู้ความรู้สึกของนิ้วมือ ขั้นตอนต่อมาคือการถ่ายภาพเอกซเรย์ข้อมือทั้งในแนวตรงและด้านข้าง เพื่อดูตำแหน่งและลักษณะการหัก และในกรณีที่กระดูกหักซับซ้อนหรือต้องวางแผนผ่าตัด แพทย์อาจสั่งตรวจด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพิ่มเติมเพื่อดูรายละเอียดของกระดูกในทุกมิติ

การรักษาทำอย่างไร

การรักษาจะพิจารณาตามความรุนแรงของการหักและสภาพโดยรวมของผู้ป่วย เริ่มจากกรณีที่กระดูกหักแต่ยังอยู่ในตำแหน่งที่ดี แพทย์จะใส่เฝือกหรือเฝือกอ่อนเพื่อตรึงกระดูกให้อยู่กับที่ประมาณ 6 ถึง 8 สัปดาห์ ระหว่างนี้จะมีการถ่ายเอกซเรย์ซ้ำเพื่อติดตามว่ากระดูกอยู่ในตำแหน่งที่ดีอยู่หรือไม่ จากนั้นเมื่อถอดเฝือกแล้วจะเข้าสู่ขั้นตอนกายภาพบำบัด ซึ่งนักกายภาพบำบัดจะช่วยฝึกการขยับข้อมือ เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และฟื้นฟูการใช้มือในชีวิตประจำวัน

งานวิจัยล่าสุดพบว่า ในผู้สูงอายุอายุ 65 ปีขึ้นไป ผลการรักษาระยะยาวระหว่างการใส่เฝือกและการผ่าตัดนั้นใกล้เคียงกันมาก ดังนั้นผู้ป่วยหลายรายจึงไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่กระดูกเคลื่อนออกจากตำแหน่งมาก หรือการจัดกระดูกด้วยวิธีอนุรักษ์ไม่ได้ผล การผ่าตัดใส่แผ่นโลหะยึดกระดูก (volar plate fixation) เป็นทางเลือกที่ช่วยให้กระดูกกลับมาอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้อง และอาจฟื้นตัวได้เร็วกว่าในช่วงแรก

หายได้ไหม ใช้เวลานานแค่ไหน

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ฟื้นตัวได้ดี กระดูกมักติดกันใน 6 ถึง 8 สัปดาห์ แต่การฟื้นตัวของการใช้งานมือเต็มที่อาจใช้เวลา 3 ถึง 6 เดือน ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของการหัก อายุ ความแข็งแรงของกระดูก และความสม่ำเสมอของการทำกายภาพบำบัด

ผู้ที่เข้ารับกายภาพบำบัดกับนักกายภาพบำบัดอย่างสม่ำเสมอมักฟื้นตัวได้เร็วและดีกว่าผู้ที่ฝึกเองที่บ้าน โดยเฉพาะในช่วง 6 สัปดาห์แรกและหลังจากนั้น 1 ปี

ถ้าปล่อยไว้ไม่รักษา หรือรักษาช้า จะเกิดอะไร

ถ้าปล่อยให้กระดูกติดในตำแหน่งที่ผิด ข้อมืออาจผิดรูปถาวร ทำให้ขยับได้จำกัดและเจ็บเวลาใช้งาน นอกจากนี้ยังอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น เส้นประสาทถูกกดทับ ทำให้มือชาหรืออ่อนแรง กล้ามเนื้อลีบจากการไม่ได้ใช้ และข้อมือแข็งจากการเกาะของพังผืด

สิ่งที่สำคัญไม่แพ้กันคือ กระดูกข้อมือหักในผู้สูงอายุมักเป็นสัญญาณว่ากระดูกทั้งร่างกายเริ่มอ่อนแอ ถ้าไม่ได้รับการตรวจและรักษาภาวะกระดูกพรุน โอกาสที่จะเกิดกระดูกหักซ้ำ โดยเฉพาะที่สะโพก ซึ่งเป็นอันตรายกว่ามาก ก็จะสูงขึ้น การรักษากระดูกข้อมือหักจึงเป็นโอกาสดีที่จะเริ่มดูแลสุขภาพกระดูกโดยรวมไปพร้อมกัน

ป้องกันกระดูกหักซ้ำได้อย่างไร

• ตรวจมวลกระดูก (DEXA scan) เพื่อประเมินว่ามีกระดูกพรุนหรือไม่ • รับยาต้านกระดูกพรุนตามที่แพทย์แนะนำ ผู้ที่ได้รับยาหลังกระดูกข้อมือหักมีโอกาสหักซ้ำน้อยกว่าถึง 25% • ออกกำลังกายสม่ำเสมอ โดยเฉพาะการฝึกการทรงตัวและความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ • ปรับสภาพแวดล้อมในบ้าน เช่น ติดราวจับในห้องน้ำ ใช้พรมกันลื่น เพิ่มแสงสว่าง • รับประทานแคลเซียมและวิตามินดีอย่างเพียงพอ เพื่อช่วยให้กระดูกแข็งแรง

คำถามที่พบบ่อย

• กระดูกข้อมือหักต้องผ่าตัดทุกคนไหม — ไม่เสมอไป ผู้สูงอายุหลายรายรักษาด้วยการใส่เฝือกได้ผลดีในระยะยาวเทียบเท่ากับการผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาจากลักษณะการหักและสภาพโดยรวมของผู้ป่วยเป็นหลัก

• ใส่เฝือกนานแค่ไหน — โดยทั่วไปประมาณ 6 ถึง 8 สัปดาห์ ขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของการหัก

• หลังถอดเฝือกแล้วต้องทำกายภาพบำบัดไหม — แนะนำอย่างยิ่ง เพราะกายภาพบำบัดช่วยให้ข้อมือกลับมาขยับได้เต็มที่และกล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

• กระดูกข้อมือหักเกี่ยวกับกระดูกพรุนอย่างไร — กระดูกพรุนทำให้กระดูกเปราะขึ้น การล้มเพียงเบา ๆ จึงทำให้หักได้ ถ้าไม่รักษาภาวะกระดูกพรุน โอกาสที่กระดูกส่วนอื่นจะหักตามมา เช่น สะโพก ก็จะสูงขึ้นตามไปด้วย

• ป้าอายุ 70 ผ่าตัดได้ไหม — ขึ้นอยู่กับสุขภาพโดยรวม ความแข็งแรงของหัวใจและปอด ไม่ใช่แค่อายุ แพทย์จะประเมินก่อนตัดสินใจ

สิ่งที่ควรรู้และจำไว้

• กระดูกข้อมือหักในผู้สูงอายุไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจเอกซเรย์ทุกครั้งที่ล้มแล้วข้อมือเจ็บหรือบวม • การรักษาด้วยเฝือกและการผ่าตัดให้ผลระยะยาวใกล้เคียงกันในผู้สูงอายุ การตัดสินใจขึ้นอยู่กับแต่ละคน • กายภาพบำบัดอย่างสม่ำเสมอช่วยให้ฟื้นตัวได้ดีและเร็วขึ้น • กระดูกข้อมือหักคือสัญญาณเตือนให้ตรวจและรักษากระดูกพรุนก่อนที่จะเกิดกระดูกหักซ้ำที่อันตรายกว่า • คุณไม่ได้อยู่คนเดียวกับอาการนี้ ผู้สูงอายุหลายคนผ่านการรักษานี้มาแล้วและกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ สิ่งสำคัญคือเริ่มรักษาอย่างถูกต้องตั้งแต่ต้น

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับกระดูกข้อมือหักในผู้สูงอายุ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล อาการและความเสี่ยงของแต่ละคนแตกต่างกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมกับตัวคุณ

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อได้ที่ Line ID @doctorkeng

เพิ่มเพื่อน Line https://lin.ee/swOi91Q โทร 081-5303666

#กระดูกข้อมือหัก #ผู้สูงอายุ #กระดูกพรุน #หมอเก่ง #doctorkeng #กระดูกและข้อ #ออร์โธปิดิกส์ #ล้มแล้วมือยันพื้น #กายภาพบำบัด #ป้องกันกระดูกหัก #สุขภาพผู้สูงอายุ #กระดูกข้อมือ #ดูแลผู้สูงวัย

คำถามที่พบบ่อย

Q: หนูเพิ่งล้มแล้วมือยันพื้น ข้อมือบวมมากเลยค่ะ ต้องไปหาหมอเลยไหมคะ?

A: ในกรณีที่มีอาการปวด บวม หรือข้อมือผิดรูปหลังล้ม ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดค่ะ

Q: ถ้ากระดูกข้อมือหัก ต้องผ่าตัดตลอดเลยไหมคะ?

A: การรักษาขึ้นอยู่กับความรุนแรงของกระดูกหักและตำแหน่งที่หักค่ะ บางกรณีอาจรักษาด้วยการเข้าเฝือกได้

Q: ป้าอายุ 70 แล้ว ล้มแล้วข้อมือเจ็บมาก จะกลับมาใช้ชีวิตปกติได้เหมือนเดิมไหมคะ?

A: การฟื้นตัวอาจต้องใช้เวลาและขึ้นอยู่กับการรักษาและการทำกายภาพบำบัดอย่างสม่ำเสมอค่ะ

Q: ทำไมคนแก่ถึงกระดูกหักง่ายกว่าคนหนุ่มสาวคะ?

A: ในผู้สูงอายุ กระดูกอาจมีความหนาแน่นลดลง ทำให้เปราะบางและหักง่ายขึ้นเมื่อได้รับแรงกระทบค่ะ

Q: ถ้าข้อมือหักแล้วไม่รักษา จะเป็นอะไรมากไหมคะ?

A: การไม่รักษาอาจส่งผลให้กระดูกติดผิดรูป หรือส่งผลต่อการใช้งานข้อมือในระยะยาวได้ค่ะ

เอกสารอ้างอิง

[1] Mehta SP, et al. Distal Radius Fracture Rehabilitation. The Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39213418/

[2] de Villeneuve Bargemon JB, et al. Physical therapy after distal radius fracture. Hand Surgery & Rehabilitation. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36567011/

[3] Fan Y, et al. The effectiveness and safety of blood flow restriction training for the post-operation treatment of distal radius fracture. Annals of Medicine. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37505919/