กระดูกสันหลังยุบจากกระดูกพรุน ทำไมบางคนต้องฉีดซีเมนต์ บางคนไม่ต้อง

ก้มหยิบของแล้วได้ยินเสียงกร็อบที่หลัง

ลุกจากเตียงทีไร เจ็บแปลบจนต้องค่อย ๆ ขยับทีละนิด

ปวดหลังจุดเดิมซ้ำ ๆ นั่งก็ปวด นอนก็ปวด ไม่หายสักที

คุณสมพร อายุ 68 ปี เคยเดินเที่ยวตลาดทุกเช้าอย่างมีความสุข วันหนึ่งแค่สะดุดเบา ๆ กระดูกสันหลังก็ยุบและปวดจนนอนแทบไม่ได้ มีคนบอกว่า "ต้องฉีดซีเมนต์ถึงจะหาย" แต่ลูกหลานก็ลังเล ไม่แน่ใจว่าจำเป็นจริงไหม จะเสี่ยงไหม

บทความนี้จะช่วยให้เข้าใจว่า การฉีดซีเมนต์เหมาะกับใคร และเมื่อไหร่ที่ยังไม่จำเป็นต้องทำ

――――――――――――――――――――――――

กระดูกสันหลังยุบจากกระดูกพรุน ทำไมบางคนต้องฉีดซีเมนต์ บางคนไม่ต้อง

――――――――――――――――――――――――

คุณรู้ได้อย่างไรว่ากระดูกสันหลังที่ยุบ ควรฉีดซีเมนต์ หรือยังดูแลด้วยวิธีอื่นได้

นี่เป็นคำถามที่หลายครอบครัวถามกันบ่อย เพราะพอได้ยินคำว่า "กระดูกยุบ" ทุกคนก็ตกใจ และคิดว่าต้องรีบทำอะไรสักอย่างทันที ความจริงแล้วคำตอบไม่เหมือนกันในทุกคน และตรงนี้แหละคือสิ่งที่อยากเล่าให้ฟัง

ย้อนกลับไปที่คุณสมพร ก่อนหน้านี้ท่านแข็งแรงดี เดินตลาด ทำกับข้าว เลี้ยงหลานได้เอง จนวันที่สะดุดเบา ๆ นั้น หลังก็เริ่มปวดร้าวลึก ๆ ตรงกลางหลัง ขยับตัวทีก็เจ็บ ลุกนั่งลำบาก กลางคืนนอนพลิกตัวก็สะดุ้งตื่น จากคนที่เคยไปไหนมาไหนได้เอง กลายเป็นต้องให้คนช่วยพยุง ความลังเลของลูกหลานไม่ใช่เรื่องผิด เพราะการตัดสินใจเรื่องนี้ควรอยู่บนความเข้าใจ ไม่ใช่ความกลัว

หลายคนไม่รู้ว่ากระดูกสันหลังยุบ ไม่ได้แปลว่าต้องทำหัตถการเสมอไป ขออธิบายแบบเข้าใจง่ายก่อนว่าทำไมมันถึงเกิดขึ้น

ลองนึกภาพกระดูกที่แข็งแรงเหมือนฟองน้ำเนื้อแน่น รับน้ำหนักได้ดี เมื่ออายุมากขึ้นหรือเป็นโรคกระดูกพรุน เนื้อในของกระดูกจะค่อย ๆ บางลงและโปร่งเหมือนฟองน้ำที่ถูกใช้จนยุ่ย พอเนื้อในไม่แน่นเหมือนเดิม กระดูกก็รับน้ำหนักตัวได้น้อยลง

ทีนี้พอมีแรงกดมากระทำ บางครั้งแค่ก้มผิดท่า ยกของ หรือสะดุดเบา ๆ กระดูกสันหลังที่บางอยู่แล้วก็ทรุดยุบลง เหมือนกล่องกระดาษที่เปียกน้ำแล้วถูกกดจนแฟบ และเมื่อกระดูกยุบใหม่ ๆ รอยแตกข้างในจะยังขยับเล็ก ๆ ทุกครั้งที่เราเคลื่อนไหว การขยับของรอยแตกนี้เองที่ทำให้ปวดมาก โดยเฉพาะตอนลุก นั่ง หรือเปลี่ยนท่า

เพราะเหตุนี้ คนที่กระดูกเพิ่งยุบใหม่จึงปวดรุนแรงกว่าคนที่กระดูกยุบมานานจนเชื่อมติดแล้ว และนี่คือจุดสำคัญที่ทำให้การรักษาของแต่ละคนไม่เหมือนกัน

เรื่องนี้เกิดจากอะไร อาการเป็นแบบไหน

โรคกระดูกพรุนคือสาเหตุหลักที่ทำให้กระดูกสันหลังยุบในผู้สูงอายุ บางครั้งเกิดจากอุบัติเหตุเล็กน้อยที่คนทั่วไปไม่น่าจะเป็นอะไร อาการที่พบบ่อยคือปวดหลังเฉพาะจุด ปวดมากเวลาขยับหรือลงน้ำหนัก บางคนตัวเตี้ยลงหรือหลังค่อมขึ้นเรื่อย ๆ

เมื่อการดูแลแบบทั่วไปไม่ได้ผลและปวดมาก แพทย์อาจพิจารณาหัตถการเสริมความแข็งแรงของกระดูก ซึ่งมีสองวิธีหลัก วิธีแรกคือการฉีดซีเมนต์เสริมกระดูกสันหลัง (Vertebroplasty) เป็นการฉีดซีเมนต์ทางการแพทย์เข้าไปในกระดูกที่ยุบเพื่อให้แข็งและนิ่งขึ้น อีกวิธีคือการฉีดซีเมนต์ร่วมกับบอลลูน (Kyphoplasty) ซึ่งจะใส่บอลลูนเข้าไปดันให้เกิดโพรงและช่วยคืนความสูงของกระดูกบางส่วนก่อน แล้วจึงค่อยฉีดซีเมนต์ตามเข้าไป ทั้งสองวิธีมีเป้าหมายเดียวกันคือลดการขยับของรอยแตกเพื่อให้หายปวด ไม่ใช่การรักษาโรคกระดูกพรุนโดยตรง

ใครที่เสี่ยงกระดูกสันหลังยุบมากกว่าคนทั่วไป

• ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน

• ผู้ที่เป็นโรคกระดูกพรุนหรือมวลกระดูกต่ำ

• ผู้ที่ใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน

• ผู้ที่เคยมีกระดูกหักจากภาวะกระดูกบางมาก่อน

• ผู้ที่สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือเคลื่อนไหวร่างกายน้อย

แพทย์ดูอย่างไรว่ากระดูกยุบใหม่หรือยุบนาน

การวินิจฉัยเริ่มจากการซักประวัติว่าปวดตรงไหน ปวดมานานแค่ไหน ปวดตอนทำอะไร จากนั้นตรวจร่างกายเพื่อหาจุดที่กดแล้วเจ็บตรงกับตำแหน่งกระดูกที่สงสัย ต่อมาคือการเอกซเรย์เพื่อดูรูปร่างของกระดูกที่ยุบ และสิ่งที่สำคัญมากคือการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพราะช่วยบอกได้ว่ากระดูกยุบนั้นยังเป็นรอยใหม่ที่กำลังปวดอยู่จริง หรือเป็นรอยเก่าที่เชื่อมติดไปแล้ว และยังช่วยแยกสาเหตุอื่นที่อันตราย เช่น การติดเชื้อหรือมะเร็งที่กระจายมาที่กระดูก จุดนี้เองที่ทำให้แพทย์รู้ว่าใครจะได้ประโยชน์จากการฉีดซีเมนต์ และใครยังไม่จำเป็นต้องทำ

แล้วต้องรักษาอย่างไร

สิ่งที่อยากให้เข้าใจก่อนคือ เป้าหมายของการรักษาไม่ใช่แค่หายปวด แต่คือการให้คุณกลับไปใช้ชีวิต ดูแลตัวเองและอยู่กับคนที่รักได้นานที่สุด

โดยทั่วไปแพทย์จะเริ่มจากวิธีที่เบาที่สุดก่อน เริ่มจากการใช้ยาแก้ปวด การพักและค่อย ๆ ขยับตัว การใส่อุปกรณ์พยุงหลังชั่วคราว ร่วมกับการรักษาโรคกระดูกพรุนซึ่งเป็นต้นเหตุ คนจำนวนมากอาการดีขึ้นได้เองเมื่อกระดูกค่อย ๆ เชื่อมติดภายในไม่กี่สัปดาห์

ถ้าดูแลเต็มที่แล้วยังปวดรุนแรงมาก และเป็นกระดูกที่เพิ่งยุบใหม่ซึ่งตรวจยืนยันว่ายังปวดจากตรงนั้นจริง แพทย์จึงจะพิจารณาการฉีดซีเมนต์ ซึ่งในกลุ่มนี้มักช่วยลดปวดได้ค่อนข้างเร็ว แต่ในคนที่กระดูกยุบมานานหรือปวดจากสาเหตุอื่น ประโยชน์จะน้อยลงมาก การฉีดซีเมนต์จึงไม่ใช่คำตอบของทุกคน

และมีบางสถานการณ์ที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที ไม่ควรรอ ได้แก่ มีอาการขาอ่อนแรง ชา หรือควบคุมการปัสสาวะอุจจาระไม่ได้ เพราะอาจหมายถึงเส้นประสาทถูกกดทับ ซึ่งบางกรณีจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัด ไม่ใช่แค่การฉีดซีเมนต์ การวินิจฉัยที่แม่นยำคือการรู้ว่าเมื่อไหร่ควรดูแลแบบไม่ทำหัตถการ เมื่อไหร่ควรฉีดซีเมนต์ และเมื่อไหร่ที่ต้องส่งต่อเพื่อผ่าตัดอย่างเร่งด่วน

หายไหม นานแค่ไหน เป็นซ้ำได้หรือเปล่า

ข่าวดีคือกระดูกสันหลังยุบส่วนใหญ่มีแนวโน้มดีขึ้นเมื่อได้รับการดูแลที่เหมาะสม ในรายที่ฉีดซีเมนต์ตรงกลุ่มที่เหมาะสม อาการปวดมักทุเลาเร็ว ทำให้กลับมาเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น แต่สิ่งที่ต้องเน้นย้ำคือ การฉีดซีเมนต์ไม่ได้รักษาโรคกระดูกพรุน ถ้าไม่ดูแลกระดูกต่อ ก็มีโอกาสที่กระดูกข้ออื่นจะยุบตามมาได้อีก การรักษากระดูกพรุนอย่างต่อเนื่องจึงสำคัญพอ ๆ กับการรักษาอาการปวด

ถ้าปล่อยไว้จะเป็นอย่างไร และหัตถการมีความเสี่ยงไหม

หากกระดูกที่ยุบไม่ได้รับการดูแล บางรายอาจปวดเรื้อรัง หลังค่อมมากขึ้น เคลื่อนไหวน้อยลง และเสี่ยงที่กระดูกข้ออื่นจะยุบเพิ่ม ส่วนการฉีดซีเมนต์เองก็มีความเสี่ยงเช่นเดียวกับทุกหัตถการ ที่พบได้คือซีเมนต์รั่วออกนอกกระดูก ซึ่งส่วนใหญ่ไม่มีอาการ ส่วนภาวะแทรกซ้อนรุนแรงพบได้น้อย การพูดคุยกับแพทย์ถึงข้อดีข้อเสียตามสภาพของแต่ละคนจึงเป็นสิ่งที่ควรทำก่อนตัดสินใจ

ดูแลกระดูกอย่างไรไม่ให้ยุบซ้ำ

• กินอาหารที่มีแคลเซียมเพียงพอ และดูแลระดับวิตามินดีให้เหมาะสม

• ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนักและฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้ออย่างสม่ำเสมอ

• จัดบ้านให้ปลอดภัย ลดความเสี่ยงการลื่นล้ม

• ตรวจมวลกระดูกตามคำแนะนำ โดยเฉพาะผู้สูงอายุและผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน

• ถ้าเป็นกระดูกพรุน ควรรักษาต่อเนื่องตามที่แพทย์แนะนำ

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: กระดูกสันหลังยุบ ต้องฉีดซีเมนต์ทุกคนไหม

ตอบ: ไม่จำเป็นครับ หลายคนอาการดีขึ้นได้ด้วยการดูแลแบบไม่ทำหัตถการ การฉีดซีเมนต์เหมาะกับกลุ่มที่ปวดรุนแรงจากกระดูกที่เพิ่งยุบใหม่และตรวจยืนยันว่าปวดจากตรงนั้นจริง

ถาม: การฉีดซีเมนต์กับการใช้บอลลูน ต่างกันอย่างไร

ตอบ: วิธีใช้บอลลูนจะช่วยคืนความสูงของกระดูกบางส่วนและลดโอกาสซีเมนต์รั่วได้มากกว่า ส่วนเรื่องการลดปวดทั้งสองวิธีให้ผลใกล้เคียงกัน การเลือกขึ้นกับสภาพกระดูกของแต่ละคน

ถาม: ฉีดซีเมนต์แล้วหายขาดเลยไหม

ตอบ: ช่วยลดปวดของกระดูกที่ยุบได้ แต่ไม่ได้รักษาโรคกระดูกพรุน ถ้าไม่ดูแลกระดูกต่อ ก็ยังมีโอกาสยุบที่ข้ออื่นได้ จึงต้องรักษากระดูกพรุนควบคู่ไปด้วย

ถาม: อาการแบบไหนที่ต้องรีบพบแพทย์

ตอบ: ถ้ามีขาอ่อนแรง ชา หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ ควรรีบพบแพทย์ทันที เพราะอาจมีการกดทับเส้นประสาทที่ต้องรักษาเร่งด่วน

ถ้านึกถึงคุณพ่อคุณแม่หรือผู้ใหญ่ที่บ้านที่มีอาการปวดหลังเรื้อรังคล้ายแบบนี้ ลองส่งบทความนี้ให้ท่านอ่านได้นะครับ บางทีความเข้าใจที่ถูกต้องอาจช่วยให้ตัดสินใจได้สบายใจขึ้น

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

• กระดูกสันหลังยุบไม่ได้แปลว่าต้องฉีดซีเมนต์ทุกคน

• การฉีดซีเมนต์ช่วยได้ดีในคนที่กระดูกเพิ่งยุบใหม่และปวดรุนแรงจริง

• การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าช่วยบอกว่ากระดูกยุบใหม่หรือเก่า และปวดจากตรงนั้นจริงไหม

• การฉีดซีเมนต์ไม่ได้รักษากระดูกพรุน ต้องดูแลกระดูกควบคู่เสมอ

• ถ้ามีอาการอ่อนแรงหรือชา ต้องรีบพบแพทย์ทันที

คุณไม่ได้เผชิญกับอาการนี้อยู่คนเดียว และการดูแลกระดูกให้แข็งแรงตั้งแต่วันนี้ คือการดูแลตัวเองเพื่อให้ยังอยู่เคียงข้างคนที่เรารักได้อีกนาน

――――――――――――――――――――――――

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยรายบุคคลได้ หากมีอาการควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินตามสภาพของแต่ละคน

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

ปรึกษาหมอเก่ง กระดูกและข้อ – ธนินนิตย์คลินิก Line ID @doctorkeng โทร 081-5303666

――――――――――――――――――――――――

#หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก #กระดูกสันหลังยุบ #กระดูกพรุน #ปวดหลัง #ฉีดซีเมนต์กระดูกสันหลัง #ดูแลกระดูกผู้สูงอายุ #รักษาปวดไม่ผ่าตัด