เดินขึ้นบันไดแล้วเจ็บเข่า คุณยายคิดว่าต้องนั่งรถเข็น สุดท้ายคือเข่าเสื่อม!

“หมอคะ ช่วงนี้ยายเดินขึ้นบันไดทีไร เข่าข้างซ้ายเจ็บจนแทบทรุด เดินลงบันไดก็ปวดเหมือนเข่าจะหลุด หนูเริ่มกังวลว่ายายจะเดินไม่ได้แล้ว ต้องนั่งรถเข็นตลอดไปหรือเปล่าคะ?”

นี่คือคำพูดของหลานสาวที่พาคุณยายวัย 70 ปีเข้ามาหาหมอด้วยความห่วงใย อาการแบบนี้เป็นเรื่องที่เจอบ่อยมากในผู้สูงอายุ หลายคนตกใจคิดว่า “หมดอนาคตแล้ว ต้องพิการแน่ ๆ” แต่จริง ๆ แล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นบ่อยที่สุดก็คือ “ข้อเข่าเสื่อม” ซึ่งยังดูแลและรักษาได้ครับ

ข้อเข่าเสื่อมคืออะไร?

ข้อเข่าเสื่อม คือภาวะที่ผิวกระดูกอ่อนในข้อเข่าค่อย ๆ สึกกร่อน ทำให้การเคลื่อนไหวไม่ลื่นเหมือนเดิม เวลาลุกนั่ง เดิน ขึ้นบันได หรือยืนเป็นเวลานาน ๆ จะรู้สึกปวดและฝืดเหมือนข้อเข่าติด

ภาวะนี้มักเกิดกับผู้สูงอายุ หรือคนที่ใช้งานเข่าหนักมาตลอดชีวิต เช่น ยกของหนัก นั่งยอง ๆ หรือขึ้นลงบันไดบ่อย ๆ

อาการที่พบบ่อย

• ปวดเข่าเวลาขึ้นลงบันได หรือเวลาลุกนั่ง

• มีเสียง “ก๊อบแก๊บ” ในข้อเข่า

• เข่าบวมตึง เดินนาน ๆ แล้วปวดมากขึ้น

• บางครั้งเข่าล็อก งอหรือเหยียดไม่สุด

การตรวจวินิจฉัย

• หมอจะซักประวัติอาการ และตรวจร่างกาย ดูการเคลื่อนไหวของข้อเข่า

• อาจทำ เอกซเรย์ (X-ray) เพื่อดูช่องว่างข้อ ถ้าแคบลงมาก แสดงว่ามีกระดูกเสื่อม

• บางรายอาจต้องทำ MRI ถ้าสงสัยว่ามีหมอนรองกระดูกฉีกหรือเอ็นขาดร่วมด้วย

แนวทางการรักษา

1. ปรับพฤติกรรม พักเข่า หลีกเลี่ยงการนั่งยอง ๆ นั่งพับเพียบ หรือต้องขึ้นบันไดบ่อย ๆ

2. กายภาพบำบัด เน้นการบริหารกล้ามเนื้อต้นขาให้แข็งแรง เพราะกล้ามเนื้อจะช่วยพยุงข้อเข่าให้ทำงานเบาลง

3. ยาแก้ปวด ลดอักเสบ ใช้ตามที่แพทย์สั่ง เพื่อบรรเทาอาการปวดและบวม

4. ฉีดยาลดอักเสบหรือฉีดน้ำหล่อลื่นข้อ โดยใช้เครื่องอัลตราซาวด์ช่วยระบุตำแหน่ง เพิ่มความแม่นยำและปลอดภัย

5. การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม ใช้ในกรณีข้อเสื่อมรุนแรงมาก เดินแทบไม่ได้แล้ว ซึ่งปัจจุบันทำได้ปลอดภัยและฟื้นตัวเร็ว

พยากรณ์โรค

• ถ้ารู้เร็วและเริ่มดูแล อาการสามารถควบคุมได้ ไม่จำเป็นต้องนั่งรถเข็น

• หลายคนยังสามารถเดิน ทำกิจวัตรประจำวัน และออกกำลังกายเบา ๆ ได้ตามปกติ

• ถ้าปล่อยไว้โดยไม่ดูแล เข่าอาจโก่งผิดรูป เดินลำบาก และต้องใช้ไม้เท้าหรือรถเข็นในที่สุด

ดูแลตัวเองอย่างไร ไม่ให้เข่าเสื่อมหนักขึ้น?

• ควบคุมน้ำหนัก ไม่ให้เข่ารับน้ำหนักเกิน

• ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อต้นขา เช่น ท่าเหยียดเข่า ตรงขา

• ใช้รองเท้าพื้นนุ่ม ลดแรงกระแทก

• หลีกเลี่ยงท่านั่งยอง ๆ หรือขึ้นลงบันไดบ่อย ๆ

• ถ้าเริ่มปวดบวม ควรพักและประคบอุ่นหรือน้ำแข็งตามคำแนะนำ

หมอสรุปว่า…

คุณยายที่ปวดเข่าขึ้นลงบันได ไม่ได้หมายความว่าจะต้องนั่งรถเข็นตลอดไป หากวินิจฉัยได้ว่าเป็น “ข้อเข่าเสื่อม” แล้วรีบดูแลรักษา ก็ยังใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมีคุณภาพครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดเข่า #เข่าเสื่อม #ข้อเข่าเสื่อม #เดินไม่ไหว #หมอเก่ง

คำถามที่พบบ่อย

Q: ปวดเข่าเวลาขึ้นบันไดแบบนี้ ต้องนั่งรถเข็นตลอดไปเลยไหมคะ? A: ไม่จำเป็นเสมอไปค่ะ หากวินิจฉัยว่าเป็นข้อเข่าเสื่อม การดูแลรักษาที่เหมาะสมอาจช่วยให้กลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ Q: ข้อเข่าเสื่อมรักษาด้วยวิธีไหนได้บ้างคะ? A: มีหลายวิธีค่ะ ตั้งแต่การปรับพฤติกรรม กายภาพบำบัด การใช้ยา ไปจนถึงการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม Q: ถ้าปวดเข่ามาก ๆ ต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเลยไหมคะ? A: การผ่าตัดเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับกรณีที่ข้อเสื่อมรุนแรงมากค่ะ ซึ่งแพทย์จะพิจารณาเป็นรายบุคคลไป Q: มีวิธีป้องกันไม่ให้เข่าเสื่อมไปมากกว่านี้ไหมคะ? A: การควบคุมน้ำหนัก ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อต้นขา และหลีกเลี่ยงท่าที่ลงน้ำหนักที่เข่ามาก ๆ อาจช่วยได้ค่ะ Q: เสียง "ก๊อบแก๊บ" ในเข่าเป็นสัญญาณของข้อเข่าเสื่อมใช่ไหมคะ? A: เสียง "ก๊อบแก๊บ" ในข้อเข่าเป็นอาการที่พบบ่อยในภาวะข้อเข่าเสื่อมค่ะ