ปวดเข่า เข่าเสื่อมระยะที่ 4 ไม่อยากผ่าตัด ทำอย่างไรได้บ้าง

“หมอคะ หนูปวดเข่ามาหลายปีแล้วค่ะ เดี๋ยวนี้เดินแทบไม่ได้ เวลาลุกนั่งก็เจ็บมาก หมอบอกว่าเป็นเข่าเสื่อมระยะที่ 4 แล้ว แต่หนูกลัวการผ่าตัดมาก ไม่อยากผ่าค่ะ”

นี่คือคำพูดของคุณสมพร อายุ 65 ปี ที่เดินกะเผลกเข้าห้องตรวจด้วยไม้เท้า น้ำเสียงเต็มไปด้วยความกังวล ซึ่งจริง ๆ แล้ว คนจำนวนไม่น้อยที่เป็นเข่าเสื่อมระยะสุดท้าย มักจะมีคำถามเดียวกันว่า “ไม่ผ่าตัดได้ไหม?”

หมออยากเล่าให้ฟังอย่างอบอุ่นและเข้าใจง่าย ว่าเข่าเสื่อมระยะที่ 4 แม้จะรุนแรง แต่ยังมีวิธีดูแลและบรรเทาได้หลายทางสำหรับคนที่ยังไม่พร้อมผ่าตัด

เข่าเสื่อมระยะที่ 4 คืออะไร?

ภายในข้อเข่าปกติจะมีกระดูกอ่อนทำหน้าที่เหมือนเบาะนุ่ม ๆ รองรับแรงกระแทก เวลาเดิน วิ่ง หรือนั่งลุก แต่เมื่ออายุมากขึ้น หรือใช้งานเข่าหนักเกินไป กระดูกอ่อนจะบางลงและสึกหรอ

เมื่อถึงระยะที่ 4 แปลว่า กระดูกอ่อนในเข่าแทบไม่เหลือแล้ว กระดูกชนกระดูก เวลาเดินจึงเจ็บปวดมาก เข่าผิดรูป เดินลำบาก บางรายมีเสียงดัง “กรอบแกรบ” ทุกครั้งที่เคลื่อนไหว

อาการที่มักพบ

• ปวดเข่ามากเวลาเดินหรือลุกนั่ง

• เข่าตึง งอเข่าได้น้อย

• เข่าผิดรูป เดินกะเผลก

• มีเสียงดังในข้อเวลาเคลื่อนไหว

• ปวดแม้ตอนนั่งหรือนอน

ตรวจอย่างไรให้แน่ใจ

หมอจะเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และถ่ายเอกซเรย์ (X-ray) เพื่อดูช่องว่างระหว่างข้อเข่า หากแคบจนกระดูกแทบติดกัน แสดงว่าเป็นระยะที่ 4 แล้ว

บางรายอาจต้องตรวจ MRI ถ้ามีภาวะแทรก เช่น หมอนรองกระดูกหรือเอ็นฉีกขาด ส่วนการตรวจเลือด มักใช้เพื่อแยกโรคอื่น เช่น เก๊าท์ หรือข้ออักเสบรูมาตอยด์

ถ้าไม่อยากผ่าตัด ทำอะไรได้บ้าง?

แม้การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าจะเป็นทางเลือกที่ได้ผลมากที่สุดในระยะที่ 4 แต่ถ้ายังไม่พร้อมผ่าตัด ยังมีวิธีบรรเทาอาการ เช่น

ปรับพฤติกรรมการใช้เข่า

ลดน้ำหนักตัว ทุก ๆ 1 กิโลกรัมที่ลดได้ จะช่วยลดแรงกดบนข้อเข่าหลายกิโลกรัม เวลายืนหรือเดิน

กายภาพบำบัด เน้นการเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า เช่น กล้ามเนื้อต้นขา เพื่อช่วยพยุงข้อให้มั่นคงขึ้น

การใช้ยา ยาแก้ปวด หรือยาแก้อักเสบที่หมอสั่ง สามารถช่วยให้ใช้ชีวิตประจำวันได้สะดวกขึ้น แต่ต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์ เพื่อป้องกันผลข้างเคียง

ฉีดยาลดอักเสบในข้อ ปัจจุบันนิยมใช้เครื่องอัลตราซาวด์ช่วยระบุตำแหน่ง เพื่อความแม่นยำในการฉีด ช่วยลดอาการปวดได้ชั่วคราว

ฉีดน้ำหล่อลื่นข้อเข่า (Hyaluronic acid) ช่วยให้ข้อเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น บรรเทาอาการปวดในบางราย แม้ไม่หายขาด แต่ช่วยเลี่ยงการผ่าตัดได้ระยะหนึ่ง

พยากรณ์โรค

• เข่าเสื่อมระยะที่ 4 มักไม่หายขาดเอง

• หากไม่ผ่าตัด อาการอาจเรื้อรัง ต้องพึ่งไม้เท้า หรือรถเข็นในอนาคต

• แต่ถ้าปรับวิธีใช้ชีวิต กายภาพ และดูแลตัวเองดี ก็ยังใช้ชีวิตประจำวันได้ โดยเลี่ยงการใช้งานหนัก

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง

• ปวดเรื้อรัง ทำให้นอนไม่หลับ

• กล้ามเนื้อต้นขาลีบ เพราะไม่ค่อยได้ใช้งาน

• เสี่ยงหกล้มบ่อย จากการเดินไม่มั่นคง

• คุณภาพชีวิตลดลง ทำให้ซึมเศร้าได้

หมอสรุปให้ว่า…

เข่าเสื่อมระยะที่ 4 ไม่ใช่ว่าทุกคนต้องรีบผ่าตัดทันที หากอาการยังพอทน และเรายังอยากลองวิธีอื่นก่อน ก็สามารถทำได้ แต่สิ่งสำคัญคือการดูแลตัวเองอย่างถูกต้อง และติดตามอาการกับแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

หากอาการปวดมากขึ้นจนใช้ชีวิตไม่ได้ หรือเข่าผิดรูปมากจนเดินแทบไม่ไหว นั่นคือสัญญาณว่าการผ่าตัดอาจเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด เพื่อให้กลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติที่สุดครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดเข่า #เข่าเสื่อม #ไม่อยากผ่าตัด #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ดูแลผู้สูงอายุ

คำถามที่พบบ่อย

Q: เข่าเสื่อมระยะที่ 4 ต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าอย่างเดียวเลยไหมคะ? A: ไม่เสมอไปค่ะ หากยังไม่พร้อมผ่าตัด ยังมีวิธีดูแลและบรรเทาอาการอื่น ๆ ที่สามารถทำได้

Q: ถ้าไม่อยากผ่าตัด มีวิธีอื่นช่วยลดอาการปวดเข่าระยะที่ 4 ได้ไหมคะ? A: มีหลายวิธีค่ะ เช่น การปรับพฤติกรรมการใช้เข่า การทำกายภาพบำบัด การใช้ยา หรือการฉีดยาบางชนิด

Q: การลดน้ำหนักช่วยเรื่องเข่าเสื่อมระยะที่ 4 ได้มากแค่ไหนคะ? A: การลดน้ำหนักช่วยลดแรงกดบนข้อเข่าได้หลายกิโลกรัมต่อทุก 1 กิโลกรัมที่ลดได้ค่ะ

Q: ฉีดน้ำหล่อลื่นข้อเข่าช่วยให้หายขาดจากการปวดเข่าระยะที่ 4 ได้ไหมคะ? A: การฉีดน้ำหล่อลื่นข้อเข่าอาจช่วยให้ข้อเคลื่อนไหวได้ดีขึ้นและบรรเทาอาการปวดได้ในบางราย แต่โดยทั่วไปแล้วมักไม่หายขาดค่ะ

Q: ถ้าอาการปวดเข่าระยะที่ 4 ไม่ดีขึ้นเลย ควรทำอย่างไรคะ? A: หากอาการปวดมากขึ้นจนใช้ชีวิตลำบาก หรือเข่าผิดรูปมาก การปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาการผ่าตัดอาจเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดค่ะ