ข้อเสื่อมช้าลงได้ ถ้าเราดูแลถูกวิธี

“หมอครับ ผมยังไม่อยากผ่าตัด จะมีวิธีดูแลยังไง ให้ข้อที่ยังดีอยู่ อยู่กับเราไปนาน ๆ ไม่เสื่อมเร็ว?”

นี่เป็นคำถามที่หมอเจอบ่อยมาก โดยเฉพาะผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อมหรือข้อสะโพกเสื่อมแล้ว 1 ข้าง แต่ยังมีอีกข้างที่ปกติ หรือคนที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคข้อเสื่อม แล้วกังวลว่าตัวเองจะตามไปติด ๆ

หมออยากเล่าให้ฟังว่า จริง ๆ แล้ว “ข้อเสื่อม” ไม่ใช่เรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เสมอไป ถ้าเรารู้วิธีดูแล ข้อสามารถอยู่กับเราได้นานขึ้นเยอะเลยครับ

ข้อเสื่อมคืออะไร?

ข้อทุกข้อของเรา มี “กระดูกอ่อน” คลุมอยู่ตรงปลายกระดูก ทำหน้าที่เป็นเหมือนเบาะกันกระแทก และมีน้ำเลี้ยงข้อช่วยให้เคลื่อนไหวได้ลื่น

เมื่อเราอายุมากขึ้น หรือใช้งานข้อหนักเกินไป กระดูกอ่อนจะสึก น้ำเลี้ยงข้อลดลง ทำให้เกิดการเสียดสีของกระดูก เกิดอาการปวด บวม ฝืด ขยับลำบาก นี่แหละครับที่เรียกว่า “ข้อเสื่อม”

อาการที่ควรระวัง

• ปวดข้อเวลาเดินนาน ๆ หรือตอนขึ้นลงบันได

• ข้อบวม มีเสียงกรอบแกรบเวลาเคลื่อนไหว

• ข้อฝืด ขยับลำบาก โดยเฉพาะตอนเช้า ๆ

• ในรายที่เป็นมาก ขาอาจโก่งหรือเดินผิดรูป

ถ้ามีอาการเหล่านี้ ควรรีบปรึกษาแพทย์ก่อนที่จะเสื่อมมากจนรักษายาก

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ข้อเสื่อมเร็ว

• น้ำหนักตัวมาก ทำให้ข้อรับแรงเกิน

• ใช้งานข้อหนัก เช่น ยกของ นั่งพับเพียบ นั่งยอง ๆ

• เคยบาดเจ็บข้อมาก่อน เช่น เอ็นขาด กระดูกแตก

• พันธุกรรม และอายุที่เพิ่มขึ้น

วิธีดูแลข้อให้เสื่อมช้าที่สุด

1. คุมน้ำหนัก สำคัญมากที่สุด ถ้าน้ำหนักมากเสี่ยงข้อพังสูง น้ำหนักทุกกิโลกรัมที่เกินมา จะกดข้อเข่าและสะโพกหลายกิโลกรัม ยิ่งอ้วน ข้อยิ่งเสื่อมเร็ว

2. ออกกำลังกายแบบเบาต่อข้อ เช่น ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน เดินเร็วบนพื้นเรียบ หลีกเลี่ยงวิ่ง กระโดด หรือแบกของหนัก

3. เสริมกล้ามเนื้อรอบข้อ กล้ามเนื้อที่แข็งแรงจะช่วยพยุงข้อ ลดแรงกระแทก เช่น

4. โภชนาการที่ดี กินอาหารที่มีแคลเซียม โปรตีน และผักผลไม้หลากสี ดื่มน้ำเพียงพอ เพื่อบำรุงกระดูกและน้ำเลี้ยงข้อ

5. ระวังท่าทาง หลีกเลี่ยงการนั่งพับเพียบ ขัดสมาธิ หรือยองนาน ๆ ใช้รองเท้าพื้นนุ่มเพื่อลดแรงกระแทก

6. ตรวจสุขภาพข้อเป็นระยะ โดยเฉพาะถ้ามีอาการผิดปกติ เช่น ปวด บวม แดง ฝืด

การตรวจวินิจฉัยถ้ามีอาการ

• ตรวจร่างกาย : แพทย์จะดูการเคลื่อนไหวของข้อและตำแหน่งที่เจ็บ

• เอกซเรย์ : เห็นช่องข้อแคบ กระดูกงอก หรือความผิดรูป

• MRI : ใช้ในบางกรณีเพื่อดูหมอนรองกระดูกหรือเส้นเอ็น

ถ้าเริ่มเสื่อมแล้วทำอย่างไร?

• พักข้อเมื่อปวดมาก

• ประคบเย็นหรือน้ำอุ่นตามอาการ

• ใช้ยาแก้ปวดหรือยาแก้อักเสบตามที่แพทย์สั่ง

• ฉีดยาเข้าข้อ เช่น ยาลดอักเสบ โดยใช้ ultrasound นำทางเพื่อความแม่นยำ

• กายภาพบำบัดเพื่อเสริมความแข็งแรง

• ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม กรณีที่เสื่อมมากจนใช้ชีวิตลำบาก

หมอสรุปให้

ข้อเสื่อมไม่ใช่สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เสมอไป ถ้าเรารู้วิธีดูแลตัวเอง เช่น คุมน้ำหนัก ออกกำลังอย่างเหมาะสม เสริมกล้ามเนื้อ กินอาหารที่ดี และระวังท่าทาง ข้อที่ยังไม่เสื่อมจะอยู่กับเราได้นาน ลดโอกาสที่จะต้องผ่าตัดในอนาคตครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่

ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง)

ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ข้อเสื่อม #ข้อเข่าเสื่อม #ข้อสะโพกเสื่อม #ปวดข้อ #หมอเก่ง

คำถามที่พบบ่อย

Q: หมอครับ ผมปวดเข่าเวลาเดินนานๆ แบบนี้คือข้อเสื่อมแล้วใช่ไหมครับ? A: อาการปวดข้อเวลาเดินนานๆ หรือตอนขึ้นลงบันได อาจเป็นสัญญาณของข้อเสื่อมได้ครับ

Q: ถ้าข้อเสื่อมแล้ว ต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมเลยไหมครับ? A: ในกรณีที่ข้อเสื่อมมากจนใช้ชีวิตลำบาก อาจพิจารณาการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมครับ

Q: ผมอยากให้ข้อเข่าที่ยังดีอยู่ ไม่เสื่อมเร็ว มีวิธีดูแลไหมครับ? A: การคุมน้ำหนัก ออกกำลังกายเบาๆ และระวังท่าทาง อาจช่วยให้ข้อเสื่อมช้าลงได้ครับ

Q: การกินอาหารเสริมช่วยชะลอข้อเสื่อมได้จริงหรือเปล่าครับ? A: การรับประทานอาหารที่มีแคลเซียม โปรตีน และผักผลไม้หลากสี อาจช่วยบำรุงกระดูกและน้ำเลี้ยงข้อได้ครับ

Q: ผมมีประวัติครอบครัวเป็นข้อเสื่อม ผมจะป้องกันไม่ให้เป็นบ้างได้ไหมครับ? A: การดูแลตัวเองอย่างเหมาะสม เช่น คุมน้ำหนัก และออกกำลังกาย อาจช่วยลดความเสี่ยงของข้อเสื่อมได้ครับ